Chương trình "Giai điệu tự hào" muốn nói gì?

Giới thiệu về chương trình truyền hình "Giai điệu tự hào" của Đài THVN:

“Giai điệu Tự hào” được thực hiện trên cơ sở Việt hóa format Chương trình truyền hình "Tài sản quốc gia" – chương trình nổi bật nhất, đạt được nhiều thành công vang dội trong vòng 4 năm qua (từ năm 2009-2013) của lịch sử truyền hình Nga. Trong chương trình, những ca khúc kinh điển được xem như một báu vật tinh thần, một niềm tự hào chung. Mỗi số phát sóng là một lát cắt của một thập niên. Từ ký ức của lịch sử âm nhạc nói riêng, bức tranh lịch sử, đời sống, văn hóa xã hội cũng được khắc họa rõ nét. Trong những năm tháng xưa cũ ấy, từ chủ thể nhỏ bé đến những chứng tích lớn lao đều được đặt ngang hàng nhau, được ngợi ca, vinh danh như những điều đã làm nên sức mạnh, điểm tựa tinh thần cho cả một dân tộc.


Ở Nga, Tài sản quốc gia không đơn thuần là một chương trình ca nhạc làm mới các ca khúc đã từng được yêu thích trong nhiều thập kỷ trước, điều đặc biệt nhất của chương trình lại nằm ở phần tọa đàm của các vị khách mời bình luận thuộc hai thế hệ đối lập. Sau mỗi tiết mục biểu diễn, họ chia sẻ những quan điểm cá nhân về bài hát, về ký ức văn hóa xã hội. Bởi có những trải nghiệm và quan điểm khác nhau nên những cuộc đối thoại, phản biện có khi tương đồng nhưng cũng có lúc mâu thuẫn đến nảy lửa. Nhưng nhờ có thế nhân sinh quan, những vấn đề tưởng cũ nhưng lại rất mới của thời đại được nêu bật. Ý tưởng mang chương trình về Việt Nam bắt nguồn từ chuyến công tác tại Nga của lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam. Xem chương trình nguyên gốc, thấy được mức độ ảnh hưởng của nó tới toàn bộ xã hội Nga, lãnh đạo Đài đã nung nấu phải mang chương trình về nước sản xuất. Tháng 9/2013, đại diện lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam đến khảo sát trực tiếp trường quay tại Mát–xcơ–va. Tháng 10/2013, quá trình mua format hoàn tất, dự án được chính thức khởi động. Đây có lẽ là chương trình đầu tiên ở Việt Nam sẽ không có bất kỳ giới hạn nào trong việc đối thoại giữa hai thế hệ khán giả để họ có quyền bộc lộ quan điểm của mình. Họ thẳng thắn thích hay không thích. Sự liên hệ của ca khúc với bối cảnh lịch sử, văn hoá, chính trị của thời xưa cũ khiến họ nghĩ gì về cuộc sống và những vấn đề của hôm nay.

Giai điệu Tự hào - Có bình chọn nhưng không mang tính tranh đua

Ở mỗi số phát sóng, toàn bộ khách mời bình luận cùng các đại diện khán giả tại hiện trường ghi hình sẽ cùng bấm nút bình chọn ra tác phẩm mang lại cho họ nhiều cảm xúc, hứng khởi. Kết quả bình chọn ấy sẽ được kết hợp với tỷ lệ bình chọn qua tin nhắn của khán giả truyền hình theo cú pháp: [TH_Mã số tác phẩm bình chọn] gửi về Tổng đài 6062. Chương trình sẽ chọn ra hai tiết mục biểu diễn có tỷ lệ bình chọn tổng hợp cao nhất để bước vào đêm Gala vinh danh, dự kiến sẽ được tổ chức vào đầu năm 2015.

Giai điệu Tự hào có tổ chức bình chọn nhưng trên hết đó không phải là cuộc thi, cuộc đua thắng – thua như những sân chơi ca nhạc khác. Mục đích của chương trình là ngợi ca, tôn vinh tác phẩm trong tổng thể bao gồm ca khúc, nghệ sĩ biểu diễn, dàn dựng sân khấu và bình luận. Ca sĩ xuất hiện trên sân khấu với vai trò là cầu nối, mang ca khúc ấy đến với khán giả hiện đại. Khán giả nhiều thế hệ dù đồng vọng hay phản biện nhưng đều gặp nhau ở sự “tự hào – xúc cảm – yêu thương”.

(Nguồn: http://www.giaidieutuhao.com.vn/gioi-thieu)


CHƯƠNG TRÌNH GIAI ĐIỆU TỰ HÀO MUỐN NÓI GÌ?

Sau số đầu tiên của chương trình ca nhạc "Giai điệu tự hào" giới thiệu những bài hát nổi tiếng sáng tác trong những năm kháng chiến nhận được sự phản đối khá mạnh của đông đảo người xem là các thành viên của hai trang NCM & BCDCNT, tôi quyết định thu xếp thời gian để xem từ đầu đến cuối số phát sóng thứ 2 của chương trình vào tối thứ bảy 22/2/2014. Có lẽ những người thực hiện rút đã kinh nghiệm buổi phát sóng đầu tiên, hoặc người xem đã quen với "phong cách giật gân" của buổi phát sóng trước, nên lần này những hạt sạn trong chương trình hình như có vẻ "tròn trơn nhẵn mịn" hơn và dường như cũng bé hơn thì phải? Tuy vậy có rất nhiều điều đáng nói về chương trình này.

Điều đầu tiên, như lời người dẫn chương trình là nhà thơ Hồng Thanh Quang, vẫn với cái giọng "nhà quê" đầy "mu-gic" của anh, cho biết: chương trình sẽ diễn ra hàng tháng và trong nhiều năm, lại có cả website đàng hoàng chuyên bàn về mọi khía cạnh kèm theo có rút thăm trúng thưởng cho khán giả nữa. Bởi thế, diễn đàn ta rất nên có một topic (chủ đề) bàn về chương trình này nhưng dưới cái nhìn nghiêm khắc của NCM, để trình bày quan điểm của chúng ta về một chương trình hoành tráng của VTV lại được phát vào "giờ vàng" nhưng mục đích chưa rõ ràng và còn lắm điều tự mâu thuẫn lẫn tranh cãi chưa thống nhất về mục đích. 

Tôi vừa xem xong nên ấn tượng còn đang mới mẻ, chưa lắng lại để chọn ra cái nào cần nói trước, cái nào nên nói sau và cái nào chưa nên nói. Có lẽ phải từ từ rồi mới nên bàn tiếp...

1 - NHÌN LẠI SỐ PHÁT SÓNG ĐẦU TIÊN (1/2014)

Trước hết mời các bạn cùng theo dõi số thứ nhất của chương trình này qua video sau đây được giới thiệu ngay sau buổi phát sóng:

Có thể nói "điểm nhấn" của số phát sóng đầu tiên là lời phát biểu của "nhà văn" Trang Hạ. Tôi xin ghi lại toàn bộ lời phát biểu của "nhà văn" này khi cô nhận xét về bài hát nổi tiếng Bài ca năm tấn của nhạc sĩ lão thành Nguyễn Văn Tý, nguyên văn như sau: “Khi mà Trang Hạ nghe bài hát này thì Trang Hạ nghĩ rằng nó hoàn toàn thuộc về quá khứ. Bởi vì trong ngày hôm nay nếu như là những cái cảm xúc đó nó vẫn còn duy trì cái chúng ta chỉ tự hào về năm tấn hoặc chúng ta chỉ tự hào là cái suy nghĩ của chúng ta đi cùng với mảnh đất mà không biết được rằng là nó lỗi thời với xã hội và thời đại đến như thế nào ấy bởi vì những hình ảnh hiện lên ở đây là những con trâu của những cánh đồng của thập kỷ 60 có lẽ là của Thái Bình và xuyên suốt cả bài hát là hình ảnh ấy được lặp đi lặp lại với những người phụ nữ trên ruộng lúa: con trâu đi trước cái cày theo sau và đó là một cái hình ảnh đẹp đẽ nhưng nó làm tổn thương xã hội này. Bởi vì suốt 50 năm qua thì điều đấy nó không thay đổi và thậm chí là, nói xin lỗi, một số thanh niên nông thôn vẫn nói rằng chúng tôi chẳng khác gì đời cha anh tức là lấy mông con trâu làm thước ngắm. Và đó là một cái vẻ đẹp mà nếu chúng ta coi rằng là cái sự nghèo đói của thôn quê mà con trâu vẫn là đầu cơ nghiệp và chúng ta coi những cái vẻ đẹp của những mái rạ khói lên trong chiều mơ màng thì đó là những cái vẻ đẹp mà chúng ta phải có trách nhiệm với sự nghèo đói đấy của xã hội. Có lẽ chính những cái người thành phố được ăn học như chúng ta và có hiểu biết hoặc có nhiều lựa chọn phải có trách nhiệm với những người nông thôn mà vẫn đi đằng sau lưng con trâu đó”. Có lẽ không cần phải nói thêm nhiều nữa vì mớ lý luận zig-zag đó thật ra chỉ là một sự màu mè, văn vẻ nhưng trống rỗng. Chỉ băn khoăn một điều là không biết Trang Hạ viết lách ra những gì và ai đọc cô ta? Một nhà văn không biết đến lịch sử dân tộc và những giá trị nhân bản thì viết văn làm sao đây?

Sau Trang Hạ, sự xuất hiện của những Đàm Vĩnh Hưng, Kiều Anh, tốp nam hát bài Tiến lên chiến sĩ đồng bào ... và cả người không yêu thích âm nhạc như một bác sĩ ở tp Hồ Chí Minh tên là Tăng Hà Nam Anh... sẽ chỉ như một sự tiếp nối hợp lý của ý tưởng xuyên suốt có tính chỉ đạo của những người thực hiện chương trình là: càng giật gân càng tốt và đó mới là cái để thu hút khách xem. Thật ra việc tạo dấu ấn ngay từ lần xuất hiện đầu tiên chính là nguyên tắc của văn học nghệ thuật nói chung nhưng nếu các nhà tổ chức thật sự lương thiện, nhân văn và có tay nghề cao thì sẽ tạo dấu ấn bằng những thủ pháp nghệ thuật hơn chứ không phải bằng cách làm thiếu chuyên nghiệp như thế này. Và tất nhiên là, như một hệ quả hợp lý, sau khi xem xong số đầu tiên rất nhiều người đã phản ứng tiêu cực với những gì đã được xem thì cũng là điều dễ hiểu. Bản thân tôi khi nghe xong Trang Hạ phát biểu tôi cũng tắt tivi luôn. Chỉ sau đó gần 1 tháng mới xem lại qua video trên đây.

2 - SỐ PHÁT SÓNG THỨ HAI CỦA "GIAI ĐIỆU TỰ HÀO" (2/2014)

Số thứ hai của chương trình diễn ra vào tối hôm qua có tên là “Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình”, lấy ý tưởng từ mơ ước hoà bình trong cuốn nhật ký của Đặng Thuỳ Trâm. Đây chắc chắn là ý tưởng của người viết kịch bản cho chương trình là Phan Huyền Thư. Nhưng nếu xem hết chương trình tối qua thì thấy cái đầu đề này chả ăn nhập gì với nội dung đã chuyển tải cả bởi vì với cách tư duy ấy thì có thể lấy bất cứ tựa đề nào, chẳng hạn như có thể lấy tiếng reo “Đêm qua tôi có một giấc mơ” của ông Obama trong đêm trước cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2 của ông ta hoặc bất kỳ một tập hợp chữ nghĩa nào kỳ bí và hào nhoáng đều được cả, miễn là người xem không thể hiểu ngay ra nó là cái gì. Điều này, sự hào nhoáng, diêm dúa và thậm chí là kỳ vĩ luôn là đặc điểm lớn nhất của Phan Huyền Thư nhưng hỡi ôi, nó bao giờ cũng hàm chứa sự trống rỗng như chính Thư đã rất nhiều lần cho thấy như vậy. Chả có điều gì đọng lại sau màn sương khói che mắt người xem suốt chương trình. Thật ra điều này cũng không có gì lạ vì Thư đã thể hiện đặc điểm đó rất nhiều lần, ở rất nhiều nơi, như khi dẫn chương trình “Con đường âm nhạc” trên VTV3 trong đêm nhạc về nhạc sĩ tài hoa Đoàn Chuẩn, hoặc khi làm giám khảo cuộc thi Sao Mai điểm hẹn 2 năm trước. Thư luôn nói rất nhiều điều màu mè về văn học nghệ thuật bất cứ lúc nào có cơ hội nói cứ như chị đang làm thơ mọi lúc mọi nơi nhưng thật ra chả có tý nội dung hay ho gì sất. Sự màu mè và trống rỗng này còn được phủ bóng xuống suốt số đầu tiên của “Giai điệu tự hào” phát sóng cuối tháng trước và kết quả là đã hứng chịu biết bao nhiêu phàn nàn của các thành viên trên cả 2 trang NCM & BCDCNT của chúng ta. 

Những bài hát trong chương trình “Đêm qua tôi mơ…” đều là những bài hát nổi tiếng: Hà Nội niềm tin và hy vọng (Mỹ Linh thể hiện), Mùa xuân đầu tiên (Hồng Nhung thể hiện), Đất nước trọn niềm vui (Đăng Dương & Thái Châu the voice thể hiện), Tàu anh qua núi (Thu Minh hát), Đêm nay anh ở đâu (Lan Anh hát), Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh (Thái Thùy Linh hát), Lá đỏ (Tạ Quang Thắng hát). Có thể nói các ca sĩ trẻ chưa theo kịp bậc tiền bối đi trước vì hát uể oải hơn nhiều và không chuyển tải được tinh thần của bài hát. Duy chỉ có bài Mùa xuân đầu tiên (Văn Cao) do Hồng Nhung thể hiện là mang lại màu sắc mới đáng suy nghĩ. Nghe Hồng Nhung hát tôi mới hiểu tại sao tôi không thích tất cả những bản thu trước đây của các ca sĩ cả chuyên nghiệp lẫn không chuyên khi thể hiện tác phẩm này của Văn Cao. Khác với sự hân hoan có phần thái quá đến mức nhí nhảnh của các ca sĩ khác, Hồng Nhung thể hiện bài này rất sâu lắng, chậm rãi, đầy chất suy tư làm bài hát bật ra màu sắc mới: những suy tư trăn trở về thế thái nhân tình của một con mắt lọc lõi là nhạc sĩ Văn Cao và xa hơn là triết lý và nhân sinh quan của ông hơi khác với những cái mà trước nay người ta vẫn nói về cuộc đời và các cuộc cách mạng. Kết quả là bài hát này được giới trẻ bình chọn với tỷ lệ cao hơn lớp già và cả hai tỷ lệ đều cao; 97% của lớp trẻ và 96% của lớp già. Điều đó cho thấy bài hát mang ra trình diễn phụ thuộc rất nhiều vào người thể hiện trên sân khấu và lớp trẻ vẫn nhận biết được giá trị thật của tác phẩm văn nghệ miễn là phải có người nói cho họ biết.

Mỹ Linh mặc dù rất cố gắng nhưng bài Hà Nội niềm tin và hy vọng dường như không phải dành cho cô. Nó quá hoành tráng và đóng đinh với tên tuổi NSND Trần Khánh nên là sự thách thức không thể vượt qua. Còn lại, những Lan Anh, Thu Minh, Thái Thùy Linh, Tạ Quang Thắng… đều chưa làm hài lòng người nghe và vẫn có khoảng cách xa với người đi trước. 

Tóm lại, đây là một trò chơi âm nhạc có bình chọn và có giải thưởng, sẽ kéo dài suốt năm và trong nhiều năm nữa. Nhưng do có sử dụng những bài ca đi cùng năm tháng, lại có sự xuất hiện của những người của một thời khói lửa đạn bom, như nguyên Trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương Hữu Thọ, GS – NSND Trung Kiên, GS Văn Như Cương, GS – bác sĩ – Nhà giáo Nhân dân Trần Quán Anh, đạo diễn – NSND Đặng Nhật Minh, nhạc sĩ – nhà báo Nguyễn Thụy Kha, diễn viên điện ảnh – NSUT Minh Châu, nhà văn Trần Thị Trường..., nên bất luận thế nào tôi cũng cho rằng chương trình là có ích. Nó sẽ giúp người ta nhớ lại những bài hát hay nhất của nền ca khúc cách mạng Việt Nam, để từ đó mà nhìn vào thực trạng và vực dậy tình hình âm nhạc èo uột hiện nay. Chỉ ước sao chương trình có người viết kịch bản và đạo diễn thông kim bác cổ hơn thì chắc chắn kết quả sẽ còn tốt hơn nữa.

Tuy nhiên, điều "hữu ích" cuối cùng này dường như chỉ là "tác dụng phụ" và chưa được những người thực hiện chương trình tính tới thì phải?

3 - SỐ PHÁT SÓNG THỨ BA CỦA "GIAI ĐIỆU TỰ HÀO" (3/2014)

Trình tự bài hát được trình diễn trong số phát sóng này như sau:

1- Tình ca tuổi trẻ (Tôn Thất Lập) do hai thế hệ ca sĩ trẻ & già trình bày.
2- Ngày mai anh lên đường (Thanh Trúc) do Đồng Lan trình bày.
3- Một rừng cây một đời người (Trần Long Ẩn) do Thanh Lam, nhóm Phương Bắc & dàn nhạc dây thể hiện.
4- Liên khúc: Tạm biệt chim én (Trần Tiến) do Tùng Dương & Trần Tiến trình bày. Vết chân tròn trên cát (Trần Tiến) do Tùng Dương thể hiện.
5- Hoàng hôn màu lá (Thanh Tùng) do Uyên Linh trình bày.
6- Bài ca không quên (Phạm Minh Tuấn) do Cẩm Vân thể hiện.

So với hai số phát sóng trước, số này đã có nhiều tiến bộ hơn trên nhiều phương diện. Các bài hát được trình diễn nhìn chung cẩn thận hơn, bớt đi những màn múa minh họa không ăn nhập với nội dung, còn phần bình luận cũng không còn những hạt sạn to tướng như ở 2 số phát sóng trước. Có được điều đó chứng tỏ BTC đã quan tâm tới ý kiến góp ý của khán thính giả từ khắp cả nước bày tỏ rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để từ đó suy nghĩ và tìm ra lối đi khả dĩ hơn trước. Tuy nhiên, vẫn còn đó những hạn chế chưa được khắc phục triệt để. Xin phép được chỉ ra như sau:

1) Về chủ đề của số phát sóng:

Với chủ đề "Rừng cây, đời người", người xem vẫn chưa rõ BTC định diễn tả điều gì trong tháng 3 là tháng có ngày kỷ niệm lớn: ngày thành lập Đoàn TNCS HCM 26/3? Dường như ý tưởng chủ đạo của chùm ca khúc kể trên hãy còn quá mờ nhạt để có thể nhận biết rõ ràng và dứt khoát nội dung mà nó ca ngợi và nhất là nội dung ấy lại cũng chả mấy tiệp với tên của chủ đề "Rừng cây, đời người" cho lắm? Tất nhiên, nếu cứ dò dẫm và suy diễn thì cũng có thể hiểu được rằng chùm ca khúc đó là nói về tuổi trẻ, nói về thanh niên, và rằng các thanh niên hãy cố gắng cống hiến, chớ có so bì này nọ vì các lớp cha anh đi trước đã cống hiến rất nhiều xương máu để có ngày hôm nay nên các bạn chớ có quên lịch sử nhé!

Thế nhưng chả nhẽ khi thưởng thức nghệ thuật lại cứ phải suy diễn vì dù sao đây là chương trình Giai điệu tự hào nên không thể không có chủ đề một cách rõ nét? Thế còn tuổi trẻ trong xây dựng đất nước thì sao? Ngay bây giờ, tại đây tôi cũng có thể liệt kê ra hàng chục ca khúc ca ngợi tuổi trẻ và tình yêu trong sáng của họ trên mặt trận xây dựng đất nước. Này đây là Tuổi 20 đi xây thành phố tương lai (Lê Lôi), Tuổi xanh Mộc Châu (Hoàng Tạo), Tình yêu thảo nguyên (Cát Vận), Muôn nẻo đường quê hương (Phó Đức Phương), Gửi em cô gái Gò Công (Lê Lôi), 20 mùa nắng lạ (Trịnh Công Sơn). Này đây là Thành phố và tuổi xuân (Tân Huyền), Trên thảo nguyên Mộc Châu (Phạm Tuyên), Tâm tình với người thợ xây (Vũ Ân Khoa), Đàn sáo Hậu Giang (Trần Long Ẩn), Con kênh ta đào (Phạm Tuyên).... Nhiều, nhiều lắm. Những bài hát mà chỉ mới nghe tên đã thấy văng vẳng giai điệu rưng rưng lạ lùng!

2) Về các bài hát:

- Chính vì tính chủ đề chưa rõ nét như đã nói ở trên nên các bài hát được chọn trong số phát sóng này chưa phải là đặc sắc nhất, chưa phải đặc trưng nhất cho giai đoạn lịch sử cũng như chủ đề mong muốn đề cập. Đặc biệt bài hát Vết chân tròn trên cát (Trần Tiến) cùng với phần nghệ thuật sắp đặt của nhà điêu khắc (nghề chính của anh chứ không phải là họa sĩ như giới thiệu) Đinh Công Đạt đã gây tranh cãi về tính thẩm mỹ sân khấu thì lại càng xa rời chủ đề của tháng 3 này.

- Các ca sĩ luôn luôn là nhân tố chủ chốt trong chương trình này nhưng thật tiếc là họ vẫn chưa làm thỏa mãn người xem. Ngoài ca sĩ Cẩm Vân vẫn giữ giọng hát rất tốt và bản lĩnh sân khấu đáng nể trong Bài ca không quên, Tùng Dương khá thành công với Vết chân tròn trên cát và 3 ca sĩ thế hệ trước Thúy Hà, Hương Giang, Hồng Liên vẫn còn nét duyên mặn mà với sân khấu trong Tình ca tuổi trẻ thì còn lại đều hát khá yếu ớt, thần sắc nhợt nhạt. Ngoài nhược điểm không chuyển tải được thần thái bài hát, họ còn hát lơi nhịp, lên bổng xuống trầm nhiều chỗ không theo nguyên bản của tác giả. Không biết điều này có phải là do sự chỉ đạo của giám đốc âm nhạc Quốc Trung hay không mà sai sót có tính hệ thống như vậy?

Chỉ biết rằng ngoài chúng tôi là những người nghe bài ca đi cùng năm tháng hàng ngày nên dễ dàng nhận ra những sai sót đó, thì trong trường quay còn rất nhiều khán giả khác cũng hết sức tinh thông âm nhạc. Đó là một bậc thầy dạy nhạc lý và lý luận kiêm chỉ huy của Nhạc viện mà NSND Thanh Hoa đã phải quay lại bắt tay với lời chào hỏi lễ phép. Đó còn là nhiều diễn viên ở các đoàn nghệ thuật trung ương và địa phương, quân khu, quân đoàn đã về hưu đến theo dõi xem những giai điệu tự hào của họ được chuyển tải ra sao? Mấy giai điệu quen thuộc như 7 bài hát trên đây là quá dễ dàng nhận biết với những khán giả như vậy. Qua mặt họ làm sao được?

3) Về những bình luận:

Nhiều người đã khen phần bình luận lần này bớt đi những hạt sạn to tướng. Thậm chí còn khen vài bình luận viên trẻ là nói năng gãy gọn, khúc triết và sâu sắc nữa. Nhưng với tư cách là người chứng kiến toàn bộ phiên ghi hình ngay tại trường quay thì tôi có thể nói chúng ta nên dành những lời khen đó tặng cho các chuyên gia công nghệ thông tin của BTC đã giỏi "kỹ thuật dao kéo" thì đúng hơn. Hầu hết những đoạn gay cấn, gai góc và tràng giang đại hải trong bình luận đã được cắt xén để cho ra một phần nhỏ của bình luận nom tròn trặn và đẹp mắt. Trên thực tế thì:

- Vẫn còn nhiều bình luận kỳ khôi lắm, điển hình nhất là của một anh bên hội đồng trẻ cho "phong trào TNXP là ngu dốt" mà ở đây đã đề cập vài lần.

- Hoa hậu Thu Thủy nói rất dài, cứ là tràng giang đại hải mà lắm khi chả biết cô nói cái gì. Hễ thấy cô cầm micro là khán giả sợ hãi co rúm người lại như chuẩn bị để chịu tra tấn. Mà cô thì lại rất thích cầm micro mới hãi chứ. Mấy câu cô nói trên TV được mọi người khen là "súc tích, cô đọng" chính là kết quả của sự cắt gọt đến 70 - 80% rồi mới được thế đó.

- Nhiều bạn trẻ bình luận chả ăn nhập gì với nội dung cần thảo luận. Tuy duy cứ phiêu bạt đi tận đâu đâu.

- Thiếu sót lớn nhất cho đến số phát sóng này vẫn chưa được khắc phục, đó là bình luận không đi thẳng vào bài hát mà cứ lan man ra những cái râu ria bên cạnh bài hát. Nghĩa là chưa đi sâu vào cái hay cái đẹp của giai điệu, tính nhạc, gợi hình tượng và thẩm mỹ của âm thanh lẫn ca từ cùng bối cảnh ra đời của bài hát và những kỷ niệm của người nghe về bài hát. Và người nghe ngày hôm nay có cảm tưởng đẹp đẽ nào về bài hát được nghe? Đó mới là cái làm cho những giai điệu đó trở nên niềm tự hào của mỗi người trong chúng ta.

Tất nhiên để nói được những điều đó đòi hỏi thành phần bình luận phải đổi khác chứ không thể giữ nguyên thành phần trí thức thành thị phần lớn sinh sau 1975 ít chịu tìm hiểu lịch sử cha ông mà thường quan tâm thứ âm nhạc thời thượng của cả ta lẫn tây như một sự sành điệu, một thứ mốt và luôn cho rằng chỉ có họ mới là đúng, mới là trung tâm đất nước, còn bất cứ vị bô lão nào cũng đều cố lỗ sĩ và lạc hậu hết. Thật là suy nghĩ sai lầm. Chính những bạn thanh niên có suy nghĩ đó mới thực sự là những người cổ hủ, cũ kỹ và già cỗi trong tư duy khi thân thể còn chưa già. Thật là một thực trạng đáng buồn. Mong BTC suy nghĩ và khắc phục những hạn chế kể trên trong những số tới.

4 - SỐ PHÁT SÓNG THỨ BỐN CỦA "GIAI ĐIỆU TỰ HÀO" (4/2014)

5 - SỐ PHÁT SÓNG THỨ NĂM CỦA "GIAI ĐIỆU TỰ HÀO"

6 - SỐ PHÁT SÓNG THỨ SÁU CỦA "GIAI ĐIỆU TỰ HÀO"

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 7/2014 - XA KHƠI                                                                                                             

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 8/2014

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 9/2014 - BÀI CA HY VỌNG

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 3/2015 - ĐẤT NƯỚC LỜI RU

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 6/2015 - HẠT GẠO LÀNG TA

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 9/2015 - THỜI THANH NIÊN SÔI NỔI

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 10/2015 - HỒI TƯỞNG

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 11/2015 - BÀI CA XÂY DỰNG

GIAI ĐIỆU TỰ HÀO 12/2015 - XUÂN CHIẾN KHU

Bình luận (155)

  1. Người Nghe Nhạc

    Cảm ơn bác Lão Nông và bạn Pear đã cho những ý kiến rất hay. Tôi đang chờ ý kiến về phương diện luật pháp bảo vệ di sản, tác quyền thì vừa hay bác Lão Nông cho ý kiến. Theo tôi vấn đề này cần xem xét trên hai khía cạnh: Luật pháp và cảm nhận phải trái theo lương tâm.

    1. Về phương diện luật pháp thì Luật Sở hữu trí tuệ quy định đúng như bác Lão Nông đã viết. Đúng là có sự thỏa thuận một cách rất thỏa đáng của các bên để sao cho không vi phạm tác quyền. Chắc chắn rằng, với các nhạc sĩ còn sống thì họ sẽ hành động như vậy, ít người im lặng lắm, nhất là bây giờ luật pháp đã có và cũng có tiền lệ về việc kiện đòi tác quyền thành công. Còn các doanh nghiệp cũng chẳng muốn làm to chuyện, ảnh hưởng uy tín, có hại cho kinh doanh nên thôi thì cứ trả tác quyền là tốt nhất, mà việc đó cũng đúng luật, lại hợp lý. Tuy nhiên không phải ai cũng làm như vậy. Nhiều nhạc sĩ tuổi cao sức yếu chẳng muốn kiện tụng làm gì cho phức tạp, hoặc cứ ngậm miệng cho lành, biết đâu còn được tiếng là "lịch sự", có khi còn được thêm quà biếu… Tôi cho rằng tất cả những điều đó vẫn chỉ là một phần nhỏ của vấn đề, chưa đi vào thực chất và không thể giải quyết căn bản tình trạng tam sao thất bản khi sử dụng âm nhạc, cũng như việc "chế tác" các tác phẩm nổi tiếng một cách tùy tiện dưới mọi kiểu dạng khác nhau bao gồm từ việc biểu diễn "phóng tác" một cách xuyên tạc tác phẩm, đến việc chế lời ca cũng như giai điệu cho quảng cáo hoặc phục vụ tiểu phẩm nào đó trong các chương trình khác nhau.

    Tại Khoản 1 Điều 4 Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-VPQH của Luật Di sản văn hóa ban hành ngày 23/7/2013 có nêu: "Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác. (Luật DSVH sửa đổi 2009)". Như vậy theo quan niệm này những tác phẩm âm nhạc sáng tác hơn 70 năm qua trong các cuộc kháng chiến và dựng xây đất nước có thể được đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của Quốc gia. Tất nhiên chỉ những tác phẩm gắn liền với các cột mốc lịch sử của đất nước, ca ngợi cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, ca ngợi quê hương đất nước hoặc những tác phẩm có giá trị về nghệ thuật và biểu diễn mới nên đưa vào danh sách này. Còn nhiều tác phẩm khác được sáng tác trong những năm đổi mới gần đây mà chúng ta thấy rõ là chưa chịu nổi sự khắc nghiệt của thời gian thì không nên tính đến. Tuy nhiên, như chúng ta thấy, Bộ Văn hóa mà cụ thể là Cục Nghệ thuật biểu diễn chỉ đưa ra một danh sách các bài hát được phép phổ biến, ngoài ra không có gì hơn. Điều này theo tôi là chưa thỏa đáng. Nếu chỉ đưa ra một danh sách như vậy thì mặc nhiên người ra dễ nảy sinh tâm lý muốn làm gì với những bài hát đó thì làm. Nếu chẳng may tác giả hoặc gia đình tác giả bắt đền đòi tác quyền thì trả, nếu không ai kiện tụng gì thì thôi. Thế là nảy sinh một sự bát nháo như chúng ta đã thấy mấy năm qua và tôi cho rằng việc không dừng lại ở đó. Sẽ còn xảy ra nhiều chuyện rất ít văn hóa khác nữa.

    2. Đến đây, tôi thấy đã xảy ra tình trạng như Cụ Hồ đã từng nói là: "Cán bộ là gốc của mọi công việc. Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém. Cán bộ tốt thì mọi việc đều tốt. Cán bộ kém thì cho dù đường lối có tốt bao nhiêu đi nữa mọi việc cũng vẫn thành xấu". Thế là, dù pháp luật có chặt chẽ, chi tiết đến đâu thì công việc vẫn do con người quyết định. Nếu cán bộ không hết lòng hết sức thì không thể nào có thành quả tốt được. Nói như thế tức là cán bộ phải làm việc trên cơ sở cái tâm và cái tầm của mình. Cán bộ càng cao thì lại càng phải có sự tiên liệu công việc một cách sắc bén để có thể tư vấn cho lãnh đạo những quyết sách đúng đắn. Trong khi chính sách của Đảng mấy chục năm qua rất rõ ràng là "Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" mà cụ thể vào Luật Di sản văn hóa vẫn còn chung chung như thế thì làm sao tránh khỏi hậu quả không làm cho văn hóa mai một? Ngay cả các lãnh đạo Cục Nghệ thuật biểu diễn nhiều năm qua đều là dân chuyên nghiệp đúng đạo nhưng cũng có ai tư vấn cho lãnh đạo và đưa ra được cái gì để chấn hưng văn hóa văn nghệ đâu? Thế nên đường lối là một chuyện, còn cụ thể thành luật, thành chính sách và thực hiện nó ra sao lại là việc khác mà đa phần là không đúng với ý định tốt đẹp ban đầu. Điều này chủ yếu là do chưa hiểu rõ, kỹ lưỡng đường lối khái quát đã được vạch ra. Còn nếu cho rằng thực tế hiện nay là đúng với đường lối đã vạch ra, rằng thì là "nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" chính là như thế, nghĩa là trước sau không cần phải thống nhất, những gì mất bao công sức và xương máu mới làm nên để bây giờ vứt hết cả đi như những vật vô giá trị là hợp lý, thì thiết nghĩ không cần phải mất thời gian bàn thêm ở đây nữa.

    Trong cuốn "Đế quốc An Nam và Người dân An Nam" của Jules Silvestre, Giáo sư Trường Khoa học Chính trị Paris, in năm 1889, nghiên cứu khá kỹ về đặc tính của người An Nam (tức là người Việt ta). Ngoài những tính tốt như cần cù, chịu khó, thân thiện, hòa đồng, siêng năng trong công việc đồng áng, việc nhà, khéo léo và tiết kiệm… còn có tính tự phụ, nhẹ dạ, hời hợt, thiếu sâu sắc trong công việc xã hội và đặc biệt ở tầm vĩ mô thì càng nhiều hạn chế. Có lẽ đặc tính này đến nay vẫn đúng, hết sức phù hợp với môi trường và con người VN hiện tại, vẫn là căn nguyên có thể giải thích mọi hạn chế của ta trong lĩnh vực văn hóa hiện nay. Thế nên cũng hết sức có lý khi tôi đã nêu ra từ lần trước là: Trong mấy ngàn năm lịch sử, đất nước ta chưa bao giờ là một nước cường thịnh về mọi mặt. Cái mô típ quen thuộc "Kháng chiến, đánh đuổi ngoại xâm thành công, phát triển được mấy chục năm, rồi suy tàn" cứ lặp đi lặp lại. Thế nên chưa bao giờ người ta tổng kết được kinh nghiệm vừa sản xuất ở trình độ cao, vừa duy trì văn hóa, di sản tinh thần của dân tộc, vừa làm phong phú nó lên để tiếp tục đạt đến những thành tựu mới.

    Đã đến lúc phải nhận thức cho nghiêm túc mọi chuyện rồi. Nếu không tất cả sẽ là quá muộn. Xin có thêm vài lời dông dài góp vui cùng các bác nhân ngày bầu cử toàn quốc hôm nay, chủ nhật 23/5/2021, với một chút hy vọng le lói vào cuộc bầu cử lần này.

    P/S: Bạn Pear ơi, về các câu hỏi và đề nghị của bạn thì phần "tám" chuyện ở trên đã trả lời gián tiếp một phần rồi nhé. Nói chung như tôi đã viết trong bài "Âm nhạc cuối năm nhìn lại" là âm nhạc trên truyền hình thì chỉ mang tính gameshow (trò chơi) là chính, rất ít tính âm nhạc. NSND Quang Thọ xuất hiện trong chương trình giống như người ngoài hành tinh rơi xuống làng quê Việt nhỉ? Mấy người chơi cứ hỏi anh những câu rất là "lần mò"... Anh trả lời cũng rất chân phương theo sự lần mò đó, như anh không giữ giọng như ca sĩ bình thường (vì anh uống rất ghê, hơn người thường nhiều, trong khi một ca sĩ chuyên nghiệp cần phải giữ giọng cẩn thận lắm). Về ăn uống thì anh nói là cũng như người bình thường thôi nhưng thực tế không đúng đâu, hơn người bình thường nhiều, nhất là khoản rượu (như đã biết). Còn màn thổi bóng thì Quang Thọ giả vờ khéo lắm vì anh có khả năng hát một lèo đến 45 giây, tức là nín thở gần một phút, mấy quả bóng nhẹ hều kia chẳng làm khó được đâu. Mới có 2 năm trôi qua mà từ chỗ béo tốt như trên HTV7 hồi tháng 8/2019 đó, dạo này Quang Thọ xọm hẳn, chẳng biết tại sao… Khi nào có dịp đề cập cụ thể từng việc thì tôi xin có "nhời ra nhời vào" sau nhé. Vì thú thật với bạn là xem lại các tiết mục vốn không mấy hấp dẫn như vậy cũng khá là mệt mỏi.

  2. Pear

    Ôi bác @Lão Nông thức khuya thế ạ? Cháu cũng có biết đến vụ "phở gói" đó, đúng là quảng cáo người ta còn "chế" rất nhiều bài nữa. Cái công ước Berne cháu đã từng nghe qua, nhưng lúc viết comment trước thì chưa nhớ ra để thảo luận. Nhân nói đến vấn đề bản quyền, cháu cũng muốn hỏi thêm một chút:

    1. Việc các nhạc sĩ phổ thơ là rất phổ biến, thậm chí ngay cả cháu cũng đã thử phổ thơ "Đồng chí" của Chính Hữu. Cháu biết một số vụ tranh chấp bản quyền do nhạc sĩ phổ thơ mà "không xin phép". Bản thân sự việc này có thể có hai nguyên do: Thứ nhất là việc phát hành thơ "lậu", sang tên đổi họ khiến cho tác giả thơ khó kiểm soát được những "đứa con tinh thần" của mình bị đánh cắp trắng trợn như thế nào. Thứ hai là ý thức về bản quyền không tốt của cả nhạc sĩ và nhà thơ. Vậy câu hỏi của cháu là vấn đề bản quyền phổ thơ có quy định nào liên quan không, và trước đây các nhạc sĩ Nhạc đỏ phổ thơ thì họ giải quyết như thế nào với nhà thơ?

    2. Cháu từng nghe chuyện VNCH ăn cắp và sửa lời một số bài hát của bên giải phóng, chẳng hạn như "Tiếng gọi thanh niên" → "Tiếng gọi công dân", và việc các nhạc sĩ tự chỉnh sửa tác phẩm của mình cho phù hợp hoàn cảnh, thời đại... Cháu cũng từng nghe đến việc ngày trước có một số người hát vui "Ta là con của bố ta mẹ ta..." (Bước chân trên dải Trường Sơn - Vũ Trọng Hối) hay "Ngước trông lên lò cao, bố mày còn toét mắt hơn tao..." (Cô thợ hàn - Thịnh Trường)... Phải chăng mầm mống "nhạc chế" đã có từ trước và nó bắt rễ từ cả tầng lớp bình dân? Việc đặt lời mới cho các làn điệu dân ca thì không nói làm gì, nhưng có trường hợp nào khác các nhạc sĩ trong thời kì kháng chiến tự ý đặt lại lời bài hát của người khác không ạ?

    3. Ngoài ra, đôi khi cách biểu diễn, xử lí hay làm mới, "phối lại" của nghệ sĩ được cho là "không tôn trọng bản gốc" chứng tỏ ranh giới giữa "sáng tạo" và "phá hoại" là rất mong manh. Chưa cần phải đợi đến bây giờ, nhiều bản thu cũ trước đây cũng đã có sự không đồng nhất. Tất nhiên một phần là do vấn đề lưu giữ, bảo quản các tư liệu âm nhạc, nhưng việc ca sĩ "tự ý biến tấu", hát khác bản nhạc dù ít hay nhiều thì chắc cũng không phải không có. Liệu đây có phải hiện tượng đáng lên án?
    Các bác thử xem video này và cho cháu cảm nghĩ về việc các "ca sĩ nhí" thể hiện các ca khúc Nhạc đỏ trên sóng truyền hình nhé: youtube.com/watch?v=GBI8f0gqDSA. Cháu thấy thực ra 2 em ý không hát sai nhiều lắm nhưng mà cách dàn dựng tiết mục rất nhí nhảnh (có người sẽ thấy "lố") và việc mashup đến 4 bài khác nhau (Bài ca bên cánh võng, Cô gái mở đường, Nổi lửa lên em, Lá đỏ) như thế phải chăng hơi tùy tiện?
    Ngoài chương trình Giai điệu tự hào, Tuổi 20 hát, Tiếng hát mãi xanh, Con đường âm nhạc... hay nghiêm túc hơn là hòa nhạc Điều còn mãi... từng thầy các bác đề cập trên trang, cháu thấy có 3 chương trình khác từng ít nhiều động đến Nhạc đỏ muốn lấy ý kiến các bác:
    +) Chương trình "Những bài hát còn xanh" trước đây phát trên VTV6 - đây là sân chơi cho các ca sĩ trẻ thể hiện "những bài hát còn xanh", trong đó có Nhạc đỏ. Cháu lấy đại diện 1 tiết mục từng xuất hiện là Chiều biên giới (Trần Chung): youtube.com/watch?v=cc9Kym-sYyo
    +) Chương trình "Mãi mãi thanh xuân" phát sóng trên HTV7 - dành cho các thí sinh trên 60 tuổi thể hiện tài năng của mình. Nhiều nghệ sĩ lớn được mời đến chương trình với vai trò người chơi cũng như khách mời. Tuy nhiên do format gameshow nên cũng không tránh được việc chương trình bị "lố". Cháu lấy ví dụ một tập chương trình mời NSND Quang Thọ tới và thể hiện ca khúc "Cung đàn mùa xuân": youtube.com/watch?v=nRI4esv5bMc
    +) Chương trình "Không khoảng cách" của VTV khai thác sâu về cuộc đời và sự nghiệp của nhiều ca sỉ trẻ có tên tuổi như Đăng Dương, Phạm Thu Hà, Thanh Lam... Cháu lấy đại diện một tập về ca sĩ Lan Anh ở đây ạ: vtv.vn/video/khong-khoang-cach-ca-si-lan-anh-457076.htm
    Kính mời các bác vào xem cách truyền hình đang sử dụng Nhạc đỏ như thế nào ạ!

  3. Lão Nông

    Vấn đề bác Người Nghe Nhạc (NNN) nêu thật đáng suy ngẫm. Tôi cũng đã rải rác nhiều lần trên các diễn đàn đề cập đến vấn đề này. Tôi chỉ góp một ý nhỏ về "phản biện" của bạn Pear cho vui và phần tranh luận thêm "màu sắc" nhé.

    Bạn Pear có thể đã nhận định đúng về "vẻ ngoài" bình thường của việc "chế lời" đang xảy ra hiện nay ở Việt Nam vì quan niệm của ai đó rằng tác giả "chết là hết", sản phẩm của họ có thể đem "xài" chung, ai muốn dùng kiểu gì thì dùng. Nhưng, thật ra không đơn giản vậy. Công ước quốc tế Berne (mà Việt Nam đã tham gia) và Luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam có qui định hẳn hoi. Tôi xin trích một nội dung liên quan:

    "Quy định về thời hạn bảo hộ quyền tác giả. Theo Công ước Berne, thời hạn bảo hộ quyền tác giả tối thiểu là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm sau khi tác giả chết (Điều 7). Đối với các tác phẩm khuyết danh, tác phẩm điện ảnh thì thời hạn này là 50 năm, còn đối với tác phẩm nhiếp ảnh thì thời hạn bảo hộ là 25 năm.

    Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định tại khoản 2 Điều 27, thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết. Đối với các tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh có thời hạn bảo hộ là 75 năm, kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên…."

    Như vậy, "chết" chưa phải "là hết" đâu, Pear ơi. Bạn bẩu "chẳng thấy ai nói gì", có lẽ là do người trong cuộc, là tác giả (còn sống) hoặc thân nhân của họ, vì lý do nào đó không hoặc chưa lên tiếng "làm to" chuyện thôi. Tôi đã đôi lần nói đến chuyện "chế lời" một cách công khai, "chính thống" của vài ba nhãn hàng, đặt lời cho những ca khúc đã nằm sâu trong tâm trí người nghe nhạc bao năm qua và phát sóng ầm ầm dài ngày trên tivi. Chẳng hạn, một hãng mì gói chế lời cho bài Nhớ về Hà Nội (Hoàng Hiệp) quảng cáo cho phở gói. Rồi Hà Nội đêm trở gió (Trọng Đài) được chế lời để quảng cáo bánh trung thu và phở gói. Vậy, có ai nói gì không? Tôi chắc chắn là có vì sau một thời gian phát sóng, có bài báo trên VN Net nói đại ý: gia đình cố nhạc sĩ Hoàng Hiệp rất bức xúc. Và rồi, "phở gói' kia phải im bặt một thời gian khá lâu. Sau đó, chắc đã có một thỏa thuận nào đó giữa "phở gói" và gia đình nhạc sĩ nên mới được phát sóng trở lại. Còn trường hợp của ông Trọng Đài thì nhìn qua cũng thấy là vị nhạc sĩ này khá nhạy bén, biết chớp cơ hội kiếm tiền vì đích thân Mai Hoa, vợ nhạc sĩ, hát bài lời chế đó, chứ không phải ai khác….

    Không biết các bác thấy thế nào chứ với tôi, cho dù nhạc sĩ hoặc gia đình họ đồng ý cho chế lời, vẫn thấy những việc này rất nhức nhối, rất phản cảm, nhất là khi những bài ca đó gắn với một thời hào hùng của Đất nước (Nhớ về Hà Nội) hoặc chí ít là một tác phẩm nghiêm túc, có chất lượng nghê thuật (Hà Nội đêm trở gió). Tôi cứ thấy gờn gợn, méo mó, cám cảnh lắm. Được ít tiền mà để người ta dày vò, bóp méo đứa con tinh thần của mình…. Hà Nội một thời không quên trong lời ca thật hay và ý nghĩa là "thịt da, máu, xương ta…" như Vũ Thanh viết trong Bài ca Hà Nội, thì nay Hà Nội ấy lại được cô Hồng Nhung Bống, cô Hà Hồ điệu đà, "hồn nhiên" gào lên với những "Hà Nội ơi ......nước cốt hầm xương"… Sao mà rẻ rúng tác phẩm máu thịt của mình đến thế?

    Cũng bởi Công ước Berne có thời hạn 50 năm mà cô "Diva" Mỹ Linh kia mới dám hát 'Chat với Mozart" do ông Dương Thụ chế lời cho những tác phẩm thuộc về khí nhạc của mấy nhạc sĩ cổ điển tiếng tăm Thế giới vì "các ông ấy chết từ đời tám hoánh rồi còn gì" như một lời biện minh khi có người nhắc nhở…Những bài ca đi cùng năm tháng nhạc đỏ của Việt Nam còn lâu lắm mới hết cái "thời hạn" nêu trên để ai đó có thể xuyên tạc lời.

    Còn vụ Ghen Covy, tôi dám chắc rằng hai nhạc sĩ trẻ kia đã có thỏa thuận với nhau rồi. Chứ không thì có thách kẹo, Bộ Y tế cũng không dám đứng "vỗ tay" cổ súy đâu. Vấn đề bản quyền của các tác giả trẻ bây giờ đôi khi cũng căng thẳng, ồn ào lắm chứ không "bình thường" hay dễ dãi đâu. Chỉ cần giống vòng hòa thanh của một bài ca của Hàn Quốc trong sáng tác thôi đã có ý kiến muốn "xử" Sơn Tùng M-TP về tội đạo nhạc rồi. Hoặc trong hội họa, chỉ cần giống bố cục tranh, ý tưởng, v v cũng có thể lôi nhau lên báo như nhiều trường hợp mới đây đấy.

    Dông dài mấy dòng góp vui với bác NNN và bạn Pear.

  4. Pear

    Chào bác @Người Nghe Nhạc, cháu xin phép cảm ơn bác về những ý kiến bổ ích này ạ. Cháu xin phép bàn luận thêm một chút về "vấn nạn" nhạc chế.

    Có một ca khúc tuyên truyền chống dịch khác mà thực ra bọn cháu cũng coi là "nhạc chế", đó là bài hát "Ghen cô Vy" (đặt lại lời bài hát "Ghen" do nhạc sĩ Khắc Hưng sáng tác). Đây là một dự án truyền thông phòng chống dịch COVID-19 của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường Việt Nam, trực thuộc Bộ Y tế. Bản thân bài hát "nhạc chế" này rất thành công và thậm chí còn được truyền thông nước ngoài hết mực ca ngợi. Khách quan mà nói, quả thật MV ca khúc đã được đầu tư kĩ lưỡng, lời bài hát không bị phản cảm, còn kết hợp đồ hoạ đẹp mắt, giai điệu bắt tai và "Vũ điệu rửa tay" do Quang Đăng biên đạo. Đặc biệt ấn tượng nhất là đoạn điệp khúc với những câu hát vô cùng dễ nhớ: "Cùng rửa tay xoa xoa xoa xoa đều..." kết hợp với vũ đạo minh hoạ các bước rửa tay theo khuyến nghị của WHO.

    Việc "chế" nhạc trẻ hiện nay được xem là bình thường, thậm chí là rất bình thường, vì ngay cả Bộ Y tế cũng thực hiện kia mà. Không thể phủ nhận sức lan toả tích cực của bài hát "Ghen cô Vy", một phần cũng là nhờ sự đầu tư phù hợp vào chất lượng MV. Chỉ có một vấn đề nho nhỏ với bài hát này là bên Trung Quốc họ chỉ trích lời bài hát đã gọi virus corona là "quê của em ở Vũ Hán".

    Nguyên do "nhạc chế" ngày nay thịnh hành, cháu cho rằng có ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, giới trẻ ngày nay rất cởi mở và thích thú với vấn đề này, thậm chí nhiều khi đến mức gọi là "dễ dãi". Chính xác là "nhạc chế" sinh ra để nhắm đến đối tượng là người trẻ, tuy nhiên nhiều lúc nó vẫn còn hời hợt và vô duyên. Thứ hai, hiện nay vấn đề bản quyền có thể giải quyết khá sòng phẳng và đơn giản giữa các đơn vị "sản xuất nhạc chế" và các nghệ sĩ nắm giữ bản quyền, đó là nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin cũng như việc chỉ đạo, quản lí, giải quyết các thủ tục liên quan. Thứ ba, việc "chế" lại các bài ca đi cùng năm tháng không được đánh giá là nghiêm trọng vì nhiều người cho rằng "chết là hết", các nhạc sĩ đã qua đời thì vấn đề bản quyền không còn quan trọng; hơn nữa họ còn có thể vin vào cái thứ gọi là "Danh sách các bài hát được phép phổ biến" của Cục Nghệ thuật biểu diễn trực thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch. Kể ra, cũng có "nhạc chế tốt" và "nhạc chế xấu", nhưng khi quyền làm nhạc chế thuộc về tất cả mọi người, không có sự đầu tư và quản lí đúng mực cũng như hiểu biết về vấn đề bản quyền thì quả thực là vấn đề không đơn giản và hậu quả sẽ rất khó lường.

    Khoan hãy nói đến việc "nhạc chế" làm đầu độc tư tưởng giới trẻ. Phải chăng ngay từ phương thức giáo dục giới trẻ đã có vấn đề nên mới sinh ra những tư tưởng độc hại, bình thường hoá "nhạc chế" khiến cho chính những người trẻ tiếp tay cho "nhạc chế" phục vụ người trẻ?

    Link tư liệu liên quan:

    +) MV “Ghen cô Vy”: youtube.com/watch?v=BtulL3oArQw

    +) Vũ điệu rửa tay:youtube.com/watch?v=JV9MeSiRxBI

    +) Danh mục các bài hát phổ biến: cucnghethuatbieudien.gov.vn/LicensedSongs.aspx?sitepageid=544

  5. Người Nghe Nhạc

    Chào các bác. Tôi xin tiếp tục câu chuyện đang bàn dưới đây. Tôi cho rằng ý kiến của bạn Pear là hết sức đáng chú ý. Là một người trẻ nhưng tư duy mạch lạc, ngôn từ khúc triết, gãy gọn, mô tả được những cảm xúc thật của bản thân và hơn hết lại có quan điểm khá khách quan, nhẹ nhàng… Rõ ràng những ý kiến của bạn Pear là một cách nhìn khác, tươi tắn và bổ sung rất tốt cho những suy nghĩ có phần chặt chẽ, thủ cựu của cánh già chúng tôi ở đây. Bởi thế nên tôi thậm chí còn cho rằng ý kiến của Pear là đáng quý và xứng đáng nhận lời cảm ơn chân thành. Tôi xin nói thật là cũng rất ít nghe và xem những cái mà các bạn trẻ đang nghe và xem, cả trên truyền hình lẫn trên sân khấu bên ngoài. Thế nên cũng ít để ý đến việc chế lời cho những bài hát cách mạng trước đây. Tuy nhiên, theo thiển ý, nếu sự thật đúng là như vậy, tức là người ta đưa cả nhạc chế lên truyền hình, cả VTV lẫn VOV đều có, khá nhiều và ngay trong những dịp lễ tết tức là những dịp có lượng người xem cao, thì sự việc xem ra đã nghiêm trọng.

    Đánh giá về âm nhạc cách mạng Việt Nam hơn 70 năm qua, có thể nói âm nhạc đã luôn luôn đồng hành với lịch sử đất nước, với dân tộc, là một pho lịch sử đồ sộ và bi tráng bằng âm thanh mà không phải dân tộc nào cũng có được. Những tác phẩm âm nhạc sinh ra trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chống bành trướng và thời kỳ đầu dựng xây đã trở thành di sản văn hóa quý giá của dân tộc. Các nhạc sĩ và các nghệ sĩ đã mang toàn bộ hiểu biết và vốn văn hóa sâu sắc của mình phục vụ dân tộc, không quản ngại gian khổ, hy sinh để làm nên những tác phẩm bất hủ. Những tấm gương ấy, những tác phẩm ấy và thành tựu to lớn dường ấy của Âm nhạc cách mạng VN xứng đáng được khắc ghi đời đời.

    Tuy nhiên, gần đây dường như người ta đã quên mất những điều ấy. Việc tầm thường hóa những bài ca đi cùng năm tháng nấp dưới cái khẩu hiệu "làm mới" chỉ là bước khởi đầu và đương nhiên tiếp theo sẽ là chế lại lời ca những bài ca nổi tiếng… Đó không gì khác hơn là làm dung tục di sản văn hóa dân tộc. Nói ra như vậy có người cho rằng đao to búa lớn quá? Nhưng thực tế là như vậy. Trong mấy ngàn năm lịch sử của mình, đất nước ta chưa bao giờ là một nước cường thịnh về mọi mặt. Bao giờ cũng xảy ra cái mô típ quen thuộc là: Kháng chiến, đánh đuổi ngoại xâm thành công, phát triển được mấy chục năm, rồi suy tàn. Bởi thế chưa bao giờ người ta tổng kết được kinh nghiệm sinh sống và làm việc ở trình độ cao, vừa duy trì và phát triển kinh tế, vừa duy trì di sản văn hóa tinh thần của dân tộc, vừa làm phong phú nó lên theo tháng năm để tiếp tục đạt đến những thành tựu mới. Chứ không phải là trong khi kinh tế thu được nhiều thành tựu, đủ ăn đủ mặc, ngày càng no ấm thì bắt đầu quá trình suy tàn về lý trí và tinh thần, phỉ báng di sản văn hóa dân tộc, dè bửu nó, làm xấu nó đi… một cách thiếu suy nghĩ như hiện tại. Làm như thế chỉ là để kìm hãm sự phát triển, là tự sát, tự tiêu diệt. Một cách làm phi nhân tính.

    Việc tùy tiện hành xử với di sản văn hóa dân tộc đương nhiên không thể là cách làm đúng đắn. Nhưng nhìn cho kỹ hơn nữa, có thể thấy điều đó có căn nguyên của nó. Chưa bao giờ chúng ta có một đường lối văn hóa văn nghệ bao quát, liên tục, xuyên suốt và thống nhất. Mỗi thời kỳ lại có một cách làm khác nhau, quan tâm sao sát khác nhau, hay nói đúng hơn là sự quan tâm lo lắng kém hơn trước rất nhiều. Khi lớp cha ông ra đi nhưng lớp con cháu chưa tiếp nối được. Thời kỳ kháng chiến và ban đầu dựng xây đất nước, vấn đề văn hóa văn nghệ rất được coi trọng bởi các nhà văn hóa lớn khi đó hết sức coi trọng vấn đề này, coi đó như sức mạnh tinh thần của con người, có thể làm nên chiến thắng kỳ vĩ. Và thực tế đã xảy ra đúng như vậy. Tuy nhiên sau đó, chiến lược văn hóa văn nghệ đã bị coi nhẹ. Chỉ có cái gì đem bán được để thu tiền về mới có giá, kể cả xuyên tạc và chế lời các bài ca nổi tiếng cũng chỉ là chuyện nhỏ. Người ta đối xử tùy tiện với văn nghệ sĩ, coi họ như "xướng ca vô loài", tức là quay lại cái thời lạc hậu đen tối trước cách mạng. Danh hiệu thì ban phát tùy tiện bởi phải chi tiền thì mới có danh hiệu. Nhiều nghệ sĩ lớn bị đối xử bất công. Mặc kệ tình trạng hỗn loạn như nơi chợ trời, mạnh ai xin xỏ thì người nấy được, còn không thì thôi. Thật hết sức bát nháo và vô văn hóa. Và hiển nhiên là khi coi rẻ văn hóa văn nghệ như thế nào thì tác hại cũng sẽ đến một cách tương ứng. Những biểu hiện lệch chuẩn hiện nay trong nếp sống, trong văn hóa, trong đời sống xã hội, trong kinh doanh… phải chăng xuất phát chính từ việc coi thường văn hóa văn nghệ, coi thường đời sống tinh thần của con người?

    Điều đáng ngại hơn là không có một tiếng nói cảnh báo nào đủ lớn vang lên trước thực trạng này. Những điều thật là hết sức đáng lo ngại.