Trên những nẻo đường quen thuộc

TRÊN NHỮNG NẺO ĐƯỜNG QUEN THUỘC

1-
Tôi qua đây núi đồi cheo leo mùa Xuân đi theo
Đã qua mấy mùa nhớ hoa ban nở
Con đường trong mưa lũ, vó ngựa theo mây bay
Tôi qua đây xóm nhỏ đơn sơ, lần đầu tiên đi qua nhớ mãi.
Từng ánh mắt sáng bên tôi, như reo vui đón chuyến hàng
Những ánh mắt thắm thiết trong bao câu chào mời
Đây tấm khăn thước vải là bao nghĩa với đời.

2-
Tôi qua đây chuyến hàng như hoa
Mùa Xuân đưa hương vấn vương núi rừng sáng lên muôn màu.
Bác Hồ cho ta đó chuyến hàng bao yêu thương
Ta nâng niu ước vọng bao lâu, mà đời ta hôm nay mới có.
Từ tấm áo có thêu hoa, cho cô em vui xuống chợ
Lúc giá rét có tấm chăn bông cho người già
Ôi ước mơ bé nhỏ, hàng tôi đến muôn nhà.

3-
Tôi qua đây xóm bản thân thương gọi tên tôi sao ấm êm
Ví người sống trong gia đình.
Em tặng cho hoa thắm, mế gọi tôi sang chơi
Tôi qua đây chuyến hàng đầy vơi, lại còn lo mai đi tiếp chuyến.
Bản vắng ấy vẫn bên tôi, bao câu ca, bao tiếng cười
Những tiếng hát thắm thiết như hoa ban gọi mùa
Thêm mến yêu xóm nhỏ, người đi nhớ không rời.

Đây con đường quen thuộc tôi vẫn qua.
Trên lưng ngựa chuyến hàng vẫn đi xa...

Bình luận (10)

  1. Nguyễn Viết Thạch

    Cảm ơn bác Hoài cổ đã đồng cảm và chia sẻ.

    Chào bác.

  2. Hoài cổ

    Bài cảm nhận của bác Nguyễn Viết Thạch thật tuyệt vời!
    Em thấy như là bác viết hộ cả tâm tư, tình cảm của em luôn rồi.
    Cảm ơn bác về bài "văn nghị luận" quá hay!

  3. Ngọc Thạch

    Bác TVL ơi, bài này NS Trần Chung ghi trong tuyển tập của ông là sáng tác tháng 5-1973, còn tôi đến thăm ông vào năm 2001, ông mất vào tháng 9-2002, nghĩa là tôi đến thăm ông gần 30 năm sau khi bài hát ra đời chứ không phải ngay khi ông mới viết xong. Theo tôi biết thì lúc tôi đến ông cũng mới dọn nhà đến cái ngõ sau ĐSQ Thụy Điển (đi lối bên phố Kim Mã vào) mấy năm thôi. Chào bác.

  4. Nguyễn Viết Thạch


    Chào các bác. Cảm ơn bác Ngọc Thạch và bác TLV đã hưởng ứng.

    -------------

    Bài hát "Trên những nẻo đường quen thuộc" của nhạc sĩ Trần Chung là một ca khúc rất bình dị (bình dị cả từ tên bài hát) nhưng ngay từ khi ra đời đã được được nhiều thính giả đón nhận và yêu thích. Tiết điệu chủ đạo trong ca khúc là nhịp vó ngựa thồ hàng đều đều, và dù trong dàn nhạc không có nhưng người nghe vẫn cảm thấy văng vẳng đâu đây tiếng lục lạc reo.

    Con đường đem hàng của Bác Hồ đến với các bản vùng cao thật gian khổ: "con đường trong mưa lũ, vó ngưa xuyên mây bay". Nhưng sao nghe bài hát, tôi không thấy ở đó sự mệt nhọc nào cả. Phải chăng ngựa thì đã quen việc cứ đều đều cất bước, còn anh mậu dịch viên thì có động lực bên trong nên quên đi tất cả mệt nhọc, chỉ còn tiếng reo vui hân hoan trong lòng. Chuyến hàng của anh đi suốt cả bốn mùa nhưng đọng lại trong anh là mùa xuân, vì anh luôn cảm thấy mùa xuân theo anh trên mỗi nẻo đường.

    Sự giao cảm của những con người trong bài hát này sao mà giản dị, chân thật và ấm cúng đến vậy! Xóm nhỏ đơn sơ vắng vẻ bên triền núi mỗi khi đón chuyến hàng lên lại bỗng như bừng lên một sức sống mới. Chuyến hàng của anh như hoa mùa xuân đưa hương làm cho núi rừng làng bản sáng lên muôn màu đầy sức sống và tình người. Nghe tiếng vó ngựa lốc cốc leo dốc, bà con trong bản đã hân hoan ra đón. Rồi khi ngựa đến nơi là rộn lên bao tiếng chào hỏi: tấm chăn bông mé nhờ mua lần trước đã có chưa? Anh có mang cho em tấm áo thêu hoa không?... Chỉ với mấy câu nhạc thôi mà tôi cảm thấy hiện ra trước mắt mình những nét sinh hoạt vùng cao với đủ cả hành động, âm thanh và màu sắc: dân bản tíu tít đón hàng, rồi ướm thử, rồi bình luận, rồi chạy sang nhà khác khoe vui. Niềm vui bừng lên trên từng gương mặt. Sắc màu sặc sỡ của nhưng bộ khăn áo của các cô gái vùng cao như hòa với sắc xuân làm đẹp thêm cảnh sắc vùng cao phía bắc. Những con người vốn xa lạ bỗng ấm áp như trong một gia đình.

    Nhạc sĩ Trần Chung viết bài hát này theo dạng tự sự: người xưng "tôi" trong bài hát là anh mậu dịch viên, nhân vật trung tâm của bài hát. Tác giả không đứng bên ngoài để tả chuyến hàng mà hóa thân vào anh mậu dịch viên, hiểu được cảm xúc của anh rồi thay anh nói lên những cảm xúc ấy bằng âm nhạc. Đến lượt người hát cũng phải hóa thân vào nhân vật để biểu cảm những cảm xúc ấy, truyền đạt đến người nghe. Cho nên khi hát bài này, Mạnh Hà hát nẩy, hát nhanh (có thể cảm thấy là hơi láu táu nữa), tôi thấy là rất hợp và rất hay. Trong một ngày ngắn ngủi (ngày mai lại đi tiếp), bao nhiêu niềm vui ập tới: em rạng rỡ trong bộ khăn áo thêu hoa làm ửng hồng lên trên đôi má sắc hoa đào mùa xuân, rồi em chạy vội ra ven núi ngắt một bông hoa rừng tinh khôi lặng lẹ tặng anh thay cho lời nói. Rồi mé ân cần mời sang chơi nhà. Rồi bao nhiêu hò hẹn mong đợi trong chuyến hàng sau. Anh rất vui và muốn khoe với mọi người niềm vui ấy. Thế thì phải nói nhanh, nhẩy từ niềm vui nọ sang niềm vui kia thì mới kịp theo dòng cảm xúc.

    Nhạc đệm cho bài hát này giản dị, không cầu kỳ nhưng hiệu quả. Việc dàn dựng cũng chứa đựng ý tưởng nghệ thuật rất rõ. Cuối mỗi đoạn, sau những lời bộc bạch lòng mình của anh mậu dịch viên, tốp nữ lại hát lại đúng những câu hát ấy với âm sắc thật trong trẻo reo vui. Đó là tiếng đồng vọng của dân bản, là sự ghi nhận và chia sẻ của dân bản với anh mậu dịch viên tận tụy. Đến cuối đoạn 3, không chỉ là sự đồng vọng nữa mà đã là sự hòa quyện làm một với sự phối bè rất đẹp.

    Hai câu kết cho cảm nhận công việc của anh mậu dịch vừa xa lại vừa gần: xa vì anh còn đi tiếp bao nhiêu bản làng nữa. Nhưng cũng rất gần vì anh vẫn hẹn ngày trở lại. Tốp nữ kết thúc bài hát như tiếng reo vỡ ra ở âm khu cao. Đó là lời chào tạm biệt anh mậu dịch viên. Tôi như thấy những cánh tay vẫy chào, những ánh mắt lưu luyến, những lời thầm mong đợi của những cô gái thôn bản trong tiếng reo ấy.

    Hồi bài hát này ra đời chắc là ở Việt Nam chưa có thuật ngữ "marketing". Bây giờ nghe lại bài hát, tôi thấy đây mới thật sự là marketing theo đúng ý nghĩa chân chính của nó. Người bán hàng đến tận nơi để nắm nhu cầu mua hàng của từng cá nhân, nhu cầu ấy lại được đáp ứng tại chỗ. Ý kiến phản hồi được thu thập trực tiếp để điều chỉnh cho những lần tiếp sau. Phải chăng tư tưởng về marketing đã sớm có trong nhạc sĩ Trần Chung từ những ngày ấy?

    Nhiều năm đã trôi qua, vùng cao đã phát triển hơn, các mặt hàng bây giờ phong phú hơn nhiều, việc mua bán cũng đã khác. Nhưng mỗi khi nghe lại bài hát này, tôi lại thấy mình như được sống trong những bản làng đơn sơ mà ấm cúng, thấy sắc xuân đi cùng những chuyến hàng lên những bản làng rẻo cao phía bắc, thấy như dội về từ ký ức những mối giao lưu thắm thiết tình người giữa bà con vùng cao với những anh mậu dịch viên tận tụy. Và thấy thêm yêu một thời nghèo mà đẹp, mà ấm áp tình người.

  5. TLV

    Bác Ngọc Thạch:

    Tôi không rõ NS Trần Chung chuyển đến sau ĐSQ Thụy Điển lúc nào. Khi bài hát mới lên đài, nhạc sĩ đang ở phố Hàng Điếu, đối diện nhà tôi, và tôi đã được chính tác giả chép lời bài hát. Tôi còn nhớ do chữ tác giả viết không rõ nét nên câu "vó ngựa theo mây bay" tôi hát thành "vỗ ngực theo mây bay" cho đến nhiều năm sau.

    Rất tiếc tôi không còn giữ được mảnh giấy có bút tích của tác giả.