Tiếng hò trên đất Nghệ An - Tân Huyền

Tiếng ai hò trên quê ta đó mà hay, ấy tiếng nông dân tay súng tay cày được mùa ngô lúa nặng tay. Ôi dòng nước Sông Lam chảy từ trên ngàn qua những quê ta ươm tơ chăn tằm còn nghe, còn nghe tiếng hò về khuya gọi trăng.

Mỗi lần nghe Tiếng hò trên đất Nghệ An của Tân Huyền, người con xứ Nghệ xa quê lại cảm thấy như mình đang ngồi đò dọc ngược Lam giang, bồng bềnh cùng sông nước, phiêu diêu trong câu ví điệu hò khoan nhặt, vọng vang đôi bờ... Hình ảnh dòng Lam quyện điệu hò da diết từ thượng nguồn chảy qua các miền quê xứ Nghệ, về Thành Vinh tạm biệt Dũng Quyết rồi tuôn ra bể và toả đi muôn nơi... cứ ghim vào lòng mình. Ngay từ nhỏ, Tân Huyền đã sống cùng giọng hò sông nước quê hương. Đã nhiều lần ông cùng ba mẹ đi đò dọc ngược Lam giang và được thấm đẫm trong cái man mác, bâng khuâng của câu hò, điệu ví.            Ký ức tuổi thơ đã ghim vào lòng nhạc sĩ Tân Huyền từ thuở đó. Và, nó bật ra ca từ, khúc thức khi ông chứng kiến cảnh quê hương mình bị chiến tranh tàn phá. Cảm hứng chủ đạo của ca khúc là tình yêu mảnh đất quê hương nơi mình đã sinh thành, nơi có sông Lam, núi Quyết, nơi có truyền thống anh hùng và những điệu hò da diết. Khi viết ca khúc, thì những hình ảnh đó cứ lơ lừng, ám ảnh trong tâm thức nhạc sĩ. Thế là ông mang cái âm hưởng dân gian đặc sắc của xứ Nghệ vào ca khúc.... "Tiếng ai hò trên quê ta đó nhặt khoan...". Tân Huyền dựa trên âm hưởng đó mà phát triển lên - phát triển trong sự thăng hoa sáng tạo của người nghệ sĩ. Tân Huyền đã cảm nhận, đã thấm đẫm những điệu hò, câu ví, nên khi ca khúc ra đời, nó trở nên nhuần nhuyễn, trong sáng và gần gũi.

Ôi dòng nước Sông Lam chảy từ trên ngàn,
Qua những Anh Sơn, Thanh Chương, Nam Đàn,
Còn nghe, còn nghe tiếng hò ngày xưa vọng vang.

Bởi vậy bài hát mang hồn xứ sở, mang tình yêu xứ sở và cổ vũ tinh thần chiến đấu bảo vệ mảnh đất thân yêu: "Ôi mảnh đất quê hương, nặng tình vô vàn...". Tân Huyền luôn mang nặng tình yêu quê hương đất nước, khắc khoải với những gì thân thương của mảnh đất quê mình. Cái bản chất đẹp dẽ, tính cách bột trực của con người xứ Nghệ, của truyền thống xứ Nghệ được Tân Huyền đưa vào bài hát bằng những câu hò tha thiết "Ôi (chứ) nước sông Lam biết khi mô cho cạn ..." Tiếng hò trên đất Nghệ An khi ra đời đã được phát trên đài  được nhiều ca sĩ thể hiện như Tường Vi, Khánh Vân . Sau này một số ca sĩ để lại nhiều ấn tượng đep cho người nghe.Và đó phải nhắc đến nghệ sĩ Tuyết Thanh của Đài TNVN. Quan trọng nhất bài hát được người dân xứ Nghệ và cả nước đón nhận nồng nhiệt. Tân Huyền nói rằng: Đấy là phần thưởng lớn nhất của ông. Giờ đây mỗi lần về quê, mỗi khi nhớ quê những người con xứ Nghệ lại bồi hồi khi nghe tiếng hò trên đất Nghệ An vọng vang trên sóng phát thanh. Vào đầu tác phẩm, tác giả thể hiện ngay là người đứng ngoài để quan sát hiện thực cuộc sống một cách khách quan. Với nhịp điệu hơi nhanh để tạo ra sự cuốn hút cho tuyến giai điệu, và tác giả đánh thức người nghe thông cách gợi một tín hiệu văn hóa: "Tiếng ai hò trên quê ta đó nhặt khoan. Ấy tiếng dân quân luyện tập giữ làng, giữ trời Xô xiết Nghệ An". Rồi hình như tác giả rời khỏi vị trí quan sát để hòa vào cái không khí sôi động đó, và tiếp tục đánh thức người nghe hướng về lịch sử thông qua các địa danh: "Ôi dòng nước sông Lam chảy từ trên ngàn. Qua những Anh Sơn, Thanh Chương, Nam Đàn. Còn nghe tiếng hò ngày xưa vọng vang".

Ôi mảnh đất quê hương nặng tình vô vàn
Tiếng trống năm xưa Xô viết dậy làng
Giờ đây,
giờ đây như dục lòng dân Nghệ An.

Tân Huyền, trong Tiếng hò trên đất Nghệ An, có chút đảo lộn về trật tự kết cấu, âm hưởng của hò xứ Nghệ được ông đưa vào đoạn giữa làm cho giai điệu của bài hát như chùng lại và không gian như trải rộng thêm. Dẫu rằng, dưới sự chi phối của quy luật âm nhạc có ngặt nghèo đến mấy, nhưng ca từ đã thể hiện được sự kết nối xưa - nay một cách chặt chẽ: Nghệ An Xô viết vẫn là Nghệ An, một điều đã được kiểm chứng có phần giống như chân lý. Một cách pha trộn nữa giữa cái đã qua và cái hiện tại, cái xưa đã trở về và sống trong không khí của cái nay. Câu hò vẫn nhặt khoan và tiếng của dân quân đào công sự cho câu hò lại rung lá ngụy trang. Người dân Nghệ An tự hào vì quê hương, tự hào vì con người, vì "mảnh đất nơi đây nặng tình vô vàn. Tiếng trống năm xưa Xô viết dậy làng. Giờ đây như giục lòng dân Nghệ An" . Hay cũng bắt nguồn từ câu hò mà nghe như tiếng công nhân Bến Thủy, Núi Thành, hoặc là tiếng "nhân dân quê của Bác Hồ, gửi lời ra tới thủ đô. Thưa dùm Bác thân yêu và cùng với Đảng. Xô viết quê ta tất cả sẵn sàng... cùng nhau vun trồng vườn hoa Nghệ An" Rõ ràng trong Tiếng hò trên đất Nghệ An của nhạc sĩ Tân Huyền không thấy một chút gượng gạo, mà âm thanh của giai điệu và bài ca cứ quấn quýt lấy nhau rồi tuôn chảy một cách tự nhiên, trong sáng.

Ôi chứ nước sông Lam biết khi mô cho cạn
Cũng như tinh thần cách mạng của dân ta .
Dù cho bão nổi mưa sa Nghệ An Xô Viết vẫn là Nghệ An .

Hoàn cảnh lịch sử đã gợi cho nhạc sĩ lựa chọn đề tài, ở đây đề tài là chiến tranh giữ nước. Sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ (1964) xảy ra mấy ngày, Hội Nhạc sĩ Việt Nam có cuộc họp khẩn cấp và điều ngay một số nhạc sĩ đi thực tế ở các tỉnh ven biển Bắc Bộ để kịp thời động viên nhân dân sẵn sàng đánh trả âm mưu xâm lược của kẻ thù. Trong số nhạc sĩ vào Nghệ An có nhạc sĩ Tân Huyền, và ông đã có những đóng góp xứng đáng cho mảnh đất này một dòng âm thanh quý giá. Giai điệu âm nhạc có thể thấy rõ sự ca ngợi về con người, mảnh đất Nghệ An của tác giả. Điều quan trọng hơn, tác giả đã khéo lồng ghép cái tinh thần của cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930) trong không khí sục sôi của những ngày đầu kháng chiến chống Mỹ. Tính thẩm mỹ, tính giáo dục, tính Đảng trong ca khúc này chính là ở chỗ đó, hay nói một cách cụ thể hơn đó là thái độ, quan điểm, trách nhiệm của tác giả trước cuộc sống hiện thực hiện thực khác quan. Nghệ An là mảnh đất có bề dày về truyền thống văn hóa và lịch sử. Một vườn hoa đầy hương sắc đã từng là điểm đến và là đối tượng khai thác của các nhạc sĩ Văn An, Trọng Loan, Đỗ Nhuận, Thuận Yến, Trần Hoàn, Phạm Tuyên, Đinh Quang Hợp, Nguyễn Đình Bảng...

Thưa dùm Bác thân yêu và cùng với Đảng,
Xô Viết quê ta tất cả sẵn sàng
Diệt Mỹ
cùng nhau xới trồng vườn hoa Nghệ An.

Và, những nhạc sĩ - người con của Xứ Nghệ: Vi Phong, Lê Hàm, Hồng Đăng, Hồ Hữu Thới, Ánh Dương, An Thuyên, Mai Cường... dù ở xa hay đang sống tại quê hương, họ đã và đang ngày đêm chắt chiu những gì tinh tế nhất từ dòng dân ca xứ sở rồi sáng tạo, trên cơ sở đó sẽ chắp cánh cho truyền thống văn hóa, lịch sử của Nghệ An bay cao, xa mãi.  

Nguyễn Đăng Nghị & Văn Song   .

Bình luận (0)