Tượng Đài Khe Sanh Văn Dung nổi tiếng là một nhạc sĩ hào hoa, sống phiêu lãng, có những dấu vết chắc nịch trong sáng tác âm nhạc, nhất là trong thời kỳ chống Mỹ. Ông đã đi thực tế sáng tác trong chiến dịch Đường Chín- Khe Sanh và đã cho ra đời những tác phẩm không thể nào quên. Lần đầu tiên Văn Dung đặt chân đến Vĩnh Linh là tháng 4- 1964. Lúc đó, mọi con đường khu 4 cũ từ Thanh Hóa đến Quảng Bình, Vĩnh Linh là trọng điểm của cuộc chiến tranh bằng không quân của giặc Mỹ trên miền Bắc nước ta. Sau nhiều đêm đi trên những con đường đầy bom đạn giặc, đoàn nhạc sĩ vào thực tế sáng tác ở chiến trường đã đến Nông trường Quyết Thắng và địa đạo Vịnh Mốc. Được tắm mình trong không khí chiến trường đạn bom ác liệt, cảm nhận được sự hy sinh gian khổ của người chiến sĩ nơi tuyến đầu, buổi gặp gỡ ngắn ngủi và thầm lặng với các chiến sĩ giải phóng quân bên dòng Bến Hải khi các anh đang chuẩn bị vượt sông sang đánh giặc bên Cồn Tiên, Dốc Miếu, Cửa Việt... Hình tượng về người chiến sĩ giải phóng quân đã được Văn Dung và Triều Dâng khắc họa thật sống động: Tiến vào Khe Sanh "Xuyên màn đêm ta đi vượt núi băng rừng Qua dốc cao suối sâu đoàn ta mau dồn bước Vì quê hương yêu dấu chờ ta bao năm tháng Hờn căm bao năm nung nấu thề giết hết quân thù. Xuyên màn đêm ta đi Mang hình bóng quê hương"... Nhạc phẩm "Giải phóng quân ta ra đi" viết chung với Triều Dâng năm 1965 đánh dấu bước chuyển biến đáng kể trong sáng tác của Văn Dung. Từ đó, đề tài người lính đã được ông phát triển trong nhiều ca khúc cách mạng. Ba năm sau, tháng 5- 1968, quân ta chuẩn bị đánh lớn ở Khe Sanh. Tin lan truyền như một Điện Biên Phủ của thời chống Mỹ, nhạc sĩ trong và ngoài quân đội cùng hướng về Khe Sanh với những suy nghĩ sáng tạo. Ở thời điểm này, Văn Dung đã viết bài hát "Tiến về Khe Sanh" với một nhịp điệu hào sảng, giai điệu lạc quan, phơi phới: Cứ Điểm Khe Sanh "Núi chắn trùng trùng, chim bay mỏi cánh (hơ) Quân băng ngàn núi, đêm vượt rừng sâu (hơ) Rừng Trường Sơn đêm đêm xôn xao nghe đoàn quân đi Về Khe Sanh quê hương bấy lâu mong chờ hôm nay". Với tiết nhịp 1/4, Văn Dung đã tạo cho "Tiến về Khe Sanh" một không khí khẩn trương, nhưng không kém phần hồ hởi và phóng khoáng. Phải nói rằng, Văn Dung có biệt tài cảm tác nhanh. Ông đi nhiều và sáng tác kịp thời nhưng luôn luôn giữ được bản sắc tài hoa trong những âm hưởng giàu sức biểu cảm. Âm hưởng "hùng ca trữ tình" trong những sáng tác của Văn Dung đã đem lại cho người nghe một cảm giác lạc quan trong cuộc sống đầy cam go ngay từ những ngày chiến đấu gian khổ chống giặc ngoại xâm. Giai điệu của "Tiến về Khe Sanh" ngay trong đoạn mở đầu đã là một lời hoan ca chiến thắng. Cứ thế, giai điệu cuồn cuộn trào dâng, người nghe như đang được sống trong ngày chiến thắng năm ấy, như đang say trong một chiến thắng "Điện Biên phủ thứ hai". "Đồn Làng Vây hôm nao nơi đây quân giặc phơi thây Trời Tà Cơn reo vui khắp nơi bóng cờ sao bay Vững bước ta đi lên, biến Đông đã sáng Tiếng súng ta vang vang, rền trời Khe Sanh" Tấn công cứ điểm Khe Sanh Thực tế Trường Sơn ngày ấy đã cho các nhạc sĩ hiểu biết thêm về con người, về tuổi trẻ Việt Nam, về cuộc chiến đấu thần thánh được bắt nguồn từ những con người bình dị, từ tình yêu quê hương đất nước Khe Sanh và niềm tự hào dân tộc. Vĩnh Linh, Trường Sơn, Đường Chín, Khe Sanh... nơi Văn Dung đã từng qua trong những năm kháng chiến chống Mỹ đều có những tác phẩm được công chúng biết đến. Nhưng theo Văn Dung, kỷ niệm sâu sắc nhất với ông là các cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm vụ mở đường cho xe ra tiền tuyến. Đó là những cô gái thật hồn nhiên, trong sáng và yêu đời. Ông kể: "Một đêm chúng tôi được ra mặt đường, nhưng thực ra chúng tôi được bảo vệ trong một căn hầm chữ A, với những thân cây lớn làm trụ, đất đá kiên cố bao phủ trên nóc và xung quanh. Nhìn ra đường pháo sáng chói lòa như hàng ngàn ngọn đèn pha, máy bay "thần sấm", "con ma" nối tiếp nhau lao xuống trút bom đạn vào các đoàn xe. Xe cháy, hàng đổ. Người bị thương, người hy sinh. Các chiến sĩ công binh, thanh niên xung phong xuống đường phá bom, cứu xe, cứu hàng. Nhưng với chúng tôi thật lạ lẫm và kinh hoàng: Công binh, lái xe đều mặc áo giáp 5-7 kg, còn các cô gái vẫn mảnh mai với tấm khăn dù, làm cọc tiêu dẫn đường, phá bom, san đường và... hy sinh!". Tận mắt chứng kiến cảnh tượng đó, Văn Dung đã viết "Đường Trường Sơn xe anh qua" với niềm yêu thương vô bờ và sự kính trọng: "Ơi cô gái Trường Sơn Bao đêm em đi mở đường Cho từng chuyến xe anh qua Vang giọng hát em ngân xa"... 40 năm đã đi qua, chiến dịch lớn đã đi vào lịch sử. Gian khổ của một thời đã lùi xa, nhưng âm hưởng chiến thắng vẫn không hề tan biến. Vẫn còn đó những hiện thực sống động và hào hùng ngày ấy được ghi lại trong từng cung bậc thanh âm và lời ca của "Tiến về Khe Sanh" - khúc hoan ca chiến thắng của nhạc sĩ Văn Dung. Võ Thế Hùng
