(Tải toàn bộ văn bản) Thư của soạn giả Phạm Ngọc Truyền Phnom Penh 3-12-1967 Anh Bảy kính mến! Hôm nay ngày cuối cùng trên đất bạn, dự tổng kết rồi T. mới viết thư được cho các anh. Trước nhất xin lỗi và các anh cũng thông cảm cho là suốt từ khi đặt chân lên A.P tới giờ thì cái mức độ khẩn trương dồn dập tới tấp đủ mọi việc mới toanh nó đã chẳng kém mà lại có lúc còn căng hơn khi ở nhà. Phần báo cáo chi tiết về hoạt động của toàn Đoàn cùng việc gửi tài liệu hình ảnh báo chí thì anh Bùi Kinh Lăng (Phổ) đảm nhiệm, tôi có ý kiến góp vào thôi. Trước nhất là anh Bảy và các anh hãy vui mừng cho thắng lợi rực rỡ của Đoàn múa hát Giải phóng mà anh Hiếu, cơ quan đại diện đều nhất trí đánh giá “về chính trị là vượt mức yêu cầu”. Các nhà lãnh đạo chính quyền bạn có nhiều phát biểu sâu sắc về nghệ thuật và chính trị không kể xiết. Đặc biệt là Thái tử Quốc trưởng đã phải nhiều lần đứng lên vỗ tya hoan nghênh và khi lên sân khấu tặng hoa, gắn huân chương cho Đoàn, cùng uống Champagne với Đoàn, cũng đã hết lời khen ngợi. Ông nói nhiều lắm, rằng bị lôi cuốn xúc động, rằng từ bưng biền mà nghệ thuật cao thế thật bất ngờ, rằng cảm thấy rõ rệt là những chiến sĩ làm nghệ thuật, thật đáng khâm phục, rằng Thái tử và nhân dân Khmer mãi mãi bên cạnh các bạn… Thưa các anh, phần đóng góp của phân đoàn II (chúng tôi tự đặt) cũng đã đáp lại được nhiệm vụ Đảng giao và đáp ứng tròn yêu cầu của phân đoàn cấp I. Giờ nhìn lại, điểm qua thật mừng đến chảy nước mắt. Đúng như anh Bảy nói, từ xưa đến nay không có Đoàn nào như Đoàn này. Quả là vừa chạy, vừa thở vừa chiến đấu. Nhiều khi thấy đánh liều nhưng nhờ phẩm chất chính trị của ta, sự giúp đỡ tận tình của bạn cho nên rồi khó khăn gì cũng vượt qua được hết. Sau năm tiếng đồng hồ bay, tới nơi hồi 8 giờ ngày 10-11. Trang phục thường, trang phục biểu diễn phải may lại hết vì xấu quá. Một số tiết mục mới được phân công thêm. Phân đoàn I chưa lên, chỉ có bộ phận tiền trạm (có Thanh Trúc tức Măng). Bandorolle, áp phích Programme chưa có, ôi thôi đủ cái mà ngày 22 diễn là không còn thể nào lui được nữa. Còn lời giới thiệu để dịch cho các tiết mục cũng chưa, tôi phải lăn vô đó, đi họp hàng ngày nhờ giúp. Vốn tiếng Pháp “đỡ nghèo” hết sức, ban đầu cứ liền ba xí ba tú mà nhớ dần dần ra rồi cũng chạy việc. Bộ phận nhạc thì về ngay căn cứ để ráp. Chị Chửng ở lại với tốp múa và ca, chị Kỳ cũng về luôn theo, để nhường bác sĩ Tám Trai dưới lên. 18-11 phân đoàn I mới lên, 19 tập, 20 sơ duyệt. 21 tổng duyệt, diễn viên bệnh cứ bệnh, diễn cứ diễn. Vậy mà đêm đầu 22, kết quả không ngờ với độ 5.000 khán giả. Nhà báo khách nước ngoài đã đủ. Khí thế và uy tín của bộ quân phục Giải phóng cất lên trước hai lá quốc kỳ, nước mắt tôi cứ trào lên anh ạ. Chửng lại phải đi cấp cứu dạ dày sau tối thứ ba, cũng may là đúng vào ngày nghỉ 25-11. Cũng đáng lo cho công tác chiến trường. Điều kiện gian khổ, các đồng chí phân đoàn I xanh xao đau yếu nhiều lắm. Vấn đề sức khỏe không thể coi thường được. Phân đoàn I như vậy là múa và tốp ca nam phân đoàn II đơn ca nam, đơn ca nữ và tốp ca nữ. Múa thì có Lựu đạn gỗ . Tính, Thêm trợ lực đóng Mỹ cho bên phái đoàn I. Nhạc đánh chung. Đúng là hai cánh bổ sung cho nhau, thiếu một bên là chích, không bay được. Nhìn chung các tiết mục chất lượng tốt đều không lép, nhưng cũng phải nói thiếu cái đỉnh đột xuất. Duy Nãi và Tô Lan Phương cùng tốp nữ rất được hoan nghênh. Nãi tiến bộ lắm. Các cô cậu hát lời Khmer được Thái tử và khán giả khen là phát âm đúng lắm. Nhạc trưởng Mi thì chuyển sang hậu đài tiếp với Nguyễn Vũ (tổng đài). Còn T. thì cũng phải ở luôn hết đợt, đóng vai cố vấn nghệ thuật, trong ban lãnh đạo, phụ trách khối tuyên truyền và khối lễ tân, nhưng khi xách cặp bảo vệ và thư ký trưởng đoàn, khi phiên dịch cho anh em. Đủ cả. Vấn đề Đài phát thanh, Đài vô tuyến truyền hình cùng các mối quan hệ thông tấn, báo chí nhờ có đại diện và sứ quán tiếp dẫn chứ không chẳng biết đâu mà lần. Về tư tưởng, tổ chức kỷ luật thì căn bản trên đường đi chuẩn bị sát nhập. Sau khi sát nhập, CB và CĐ đâu có họp, phổ biến đả thông cặn kẽ nên không có gì đáng tiếc xảy ra đáng kể, cuộc gặp gỡ hai bên, chào đón săn sóc nhau chí tính, cảm động. Ngoài ra tuổi trẻ các em cùng với sự thiếu kinh nghiệm ở ăn đi đứng kiểu quốc tế cũng có những thiếu sót nhỏ không lường trước được hết, nhưng không có tác hại gì đáng kể. Như buổi liên hoan cuối cùng chia tay với bộ phận phục vụ của bạn, không khí mến thương, đậm đà, lưu luyến nhau như một nhà, nhất là số nghệ sĩ các cấp của bạn, kể cả viện trưởng giáo sư, sinh viên nghệ thuật hoàng gia của bạn (tức ban tổ chức tiếp đón và phục vụ thường trực của bạn luôn sát cánh với đoàn). Quan hệ giữa các nghệ sĩ với nhau thật là đặc biệt. Họ cảm phục và yêu mến anh em mình mặc dù thấy hết sức luộm thuộm bê bối và các thứ nhược điểm mang tính chất du kích bưng biền của Đoàn. Thái tử cũng có nói với anh Hiếu trong buổi gặp riêng là tư cách nghệ sĩ ta dễ cảm mến lắm. (Très sympathique – chắc anh nghe báo cáo lại). Chỉ riêng cái việc tập tành biểu diễn dưới hầm, sát Sài Gòn, dưới lửa đạn mà tranh thủ kể riêng cho bạn nghe cũng đủ chinh phục hết tình cảm họ rồi. Cho nên ông Bộ trưởng giáo dục, ông viện trưởng và nhiều nghệ sĩ bạn nói nếu không giúp được mình cái gì là bạn xấu hổ lắm và thỉnh thoảng lại xin lỗi nếu có chi thiếu sót. Thôi anh nhé xin hẹn thư sau. Anh Bùi Kinh Lăng, cơ quan đại diện và anh Từ, như đã có phân công, sẽ gửi các cái cần thiết đến anh Bảy. T. có nhấn mạnh trong cuộc họp để anh phát huy tác dụng của Đoàn. Thay mặt phân đoàn II, tôi ôm hôn lần nữa các anh thương nhớ, anh Giang, anh Phát, anh Thiện, anh Nhạc, anh Lộc, anh Lợi… Tất cả các anh đã vất vả cho đàn chim. Anh Khâm Nha Phú nữa, đứa nào cũng nhắc nhở và biết ơn công cực khổ của các anh. P.N.T Ngày 10-1-1968 Anh Bảy thân kính! Như vậy là nhiệm vụ Đoàn đã hoàn thành được mỹ mãn, đáp lại phần nào công ơn của Đàng và các anh. Cho tới nay số anh em vẫn khỏe mạnh, và phục vụ tốt tại chiến khu, không có điều gì đáng tiếc xảy ra. Vẫn đoàn kết tinh thần, vẫn tích cực trong mọi việc kể cả mọi
