Tháng ba mùa con ong đi lấy mật, mùa con voi xuống sông hút nước. Mùa em đi phát rẫy làm nương, anh vào rừng đặt bẫy cài chông. Tháng ba sớm sớm mẹ ra rừng theo dấu chân rùa đi tìm nấm mối. Chiều chiều cha chọn một góc vườn dạy con trai phóng lao trị hổ báo. Tháng ba mùa hoa vông đang nảy nở cho con công múa, cho con cá bơi, Bông không rụng xuống lòng suối nhỏ, tung lên trời vạn cánh sao rơi. Hoa lách bay để lại nụ cười. Chính thiên nhiên định ra cái tháng Ba ấy và con người theo đó mà để tình cảm mình nảy nở, công việc và lễ hội cứ thế diễn ra. Hẳn không có tháng Ba Tây Nguyên đó nếu không có những con ong đi lấy mật, con voi xuống sông hút nước, có những dấu chân rùa dẫn mẹ tìm nấm mối, con hổ báo để cha dạy con trai phóng lao bảo vệ cuộc sống của mình. Thiên nhiên sinh sôi nảy nở trù phú và con người có anh có em, có mẹ có cha và con cái. Thoạt nghe bài hát này vài năm trước tôi ngạc nhiên sao lại có bài hát hay và đẹp cả nhạc lẫn lời lại đồng điệu với Tây Nguyên đến vậy mà mình chưa được nghe!. Có lẽ đất nước mình còn có nhiều những vẽ đẹp nguyên sơ như thế mà mình phải tường tận. Tháng ba rừng Tây Nguyên hoa thắm đỏ, làng buôn vang tiếng chiêng múa hát, bầy chim muông cất cánh rợp trời, sông từng đàn con cá lội bơi. Tháng ba tay em dệt khăn hồng theo cánh chim trời cho người em mến. Chiều chiều anh dựng lại nếp nhà phòng khi qua những đêm ngày giông bão. Tháng ba trời trong xanh như suối ngàn, cho em múa hát cho anh đánh chiêng, chiêng anh rộn núi rừng buôn làng, em ca giọng vút mây xanh, chim hót theo nghe sao ngọt lành. Vẫn biết Tây Nguyên giàu có những lễ hội nhưng lễ hội giữa một rừng Tây Nguyên hoa thắm đỏ, chim muông cất cánh rợp trời, sông từng đàn cá lội bơi... ấy là một cảnh tượng hoàn toàn khác. Người ta không thể không lâng lâng trong một khung cảnh như vậy. Và khi vui người ta ca hát nhảy múa và sống trong lễ hội... Tháng ba người Tây Nguyên chan chứa tình, con tim xao xuyến đôi môi hé cười, Tháng ba mùa núi rừng sôi sục, tháng ba mùa hạnh phúc Tây Nguyên, Ôi tháng ba tô thắm cuộc đời. Tháng ba, tháng khởi điểm của mùa xuân - mùa trời đất giao hòa, mùa lộc non hé mở, mùa ăn chơi, mùa lễ hội của con người… Nhắc đến Tây Nguyên là nhắc đến một vùng đất cao nguyên đầy nắng gió, đầy cỏ dại. Khi mùa hoa rừng nở bạt ngàn trên dãy Trường Sơn, cũng là mùa con ong đi tìm hoa làm mật, mùa phát nương làm rẫy, khi lúa bắp bắt đầu cựa mình nảy mầm, cũng là mùa bắt cá, soi ếch, đi săn của người Tây Nguyên. Và mỗi lần nghe câu hát ấy, trong tôi luôn vang những tiếng chiêng, trống hào hùng, rộn ràng của lễ hội mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ đâm trâu… với những tiếng trống, nhịp chiêng ché rượu say nghiêng ngả cả đất trời. Những hình ảnh nhà dài, nhà rông, nhà Gươl, nhà mồ đặc trưng luôn khát khao vẫy gọi khách phương xa hãy một lần đặt chân tới, tự mình chiêm ngưỡng và cảm nhận. Nhắc đến Tây Nguyên, còn gợi nhớ tới một màu vàng hoang dại của Dã Quỳ, gắn liền với sự tích chuyện tình của đôi trai gái Sao em lại chọn mùa khô Nối trời đất với đôi bờ thực hư Núi đồi vàng rực như mơ Thoảng thơm bổi hổi như chờ đợi ai. Vàng thơm muôn ánh ban mai Dập dờn lớp lớp sóng dài nhấp nhô Chắt trong sương gió nắng mưa Ánh vàng thuần khiết hương đưa bên đời. Hoa như gương của mặt trời Em ơi khẽ chạm bật lời yêu thương. (Trần Vân Hạc) "Ngày xửa ngày xưa, nơi buôn sóc nọ có chàng K"lang của núi rừng yêu tha thiết nàng H"limh của con suối. Ngày ngày, chàng K"lang vào rừng săn bắt thú, còn nàng khéo léo dệt tấm chăn kiệu chồng (theo tục lệ của bộ tộc nàng, con gái trước khi lấy chồng phải dệt một tấm chăn thật đẹp để mang về nhà chồng). Hằng đêm, họ lại quây quần đốt lửa và múa hát cùng dân làng trong buôn. Cuộc sống vui vẻ hạnh phúc cứ trôi đi… Một ngày kia, H"limh chờ hoài đến tối mà vẫn không thấy K"lang đi săn về, nàng lo lắng đi tìm K"lang. H'limh cứ đi, đi mãi qua bao nhiêu con suối, vượt bao núi đồi mà vẫn không tìm thấy người yêu. Mệt quá, H'limh ngủ thiếp đi, trong giấc mơ nàng thấy K"lang gọi tên mình và bảo nàng hãy đi thêm một con suối nữa sẽ gặp chàng ở đó. H'limh giật mình tỉnh dậy, nàng đi tiếp đến cuối nguồn thì thấy K"lang đang bị những tên hung ác của bộ tộc Lasiêng trói chặt. Nàng chạy lại ôm lấy chàng mặc cho những mũi tên, những ngọn giáo đâm vào da thịt. Mặc cho bao nhiêu đau đớn, H'limh vẫn quyết bảo vệ cho người mình yêu cho tới khi nàng trúng mũi tên độc của Larihn - con trai tộc trưởng Lasiêng. Larihn là người ngày đêm thầm thương trộm nhớ H'limh mà không được nàng đáp lại tình cảm, vì ghen tuông với tình yêu của nàng dành cho K'lang mà chàng đã bày mưu bắt cóc K'lang. Chàng không ngờ H"limh lại lãnh trọn mũi tên ngiệt ngã của mình thay cho K'lang. Nàng H"limh chết, nhưng tại nơi máu của nàng chảy xuống đất lại mọc lên một loài hoa có màu vàng rực. Người ta thường gọi là hoa Dã Quỳ. Dã Quỳ tràn đầy sức sống mãnh liệt như tình yêu chung thủy của đôi trai gái." Bồng bềnh cung bậc ngàn xưa Lặn trong tuyệt sắc bốn mùa... cồng chiêng Nụ cười duyên dáng Tây Nguyên Màu xanh khoáng đạt, sơ nguyên chập chùng Tôi đã từng gặp loài hoa ấy, mọc lẻ loi ở những nơi hoang dã nơi địa đầu Tổ Quốc, nhưng chưa một lần được tận mắt nhìn thấy cảnh bạt ngàn hoa Dã Quỳ, vàng rực rỡ đến chói mắt và tràn đầy sức sống, như ngọn lửa sưởi ấm cả một mùa đông giá rét đầy gió lộng cao nguyên. Loài hoa này còn có tên Cúc Quỳ, hay đơn giản như chính cuộc sống của nó, người ta chỉ gọi hoa Quỳ, nhưng tôi vẫn nghĩ rằng cái tên Dã Quỳ mới thực hợp nhất với loài hoa này, mới đúng với phong cảnh và con người nơi đây, mới lột tả được sức sống mãnh liệt, chất phác và hoang dại ngàn năm của đất, của người. Chỉ tiếc, tháng ba Tây Nguyên, không phải tháng mà mùa hoa Dã Quỳ nở rộ, vì thế, đến Tây Nguyên tháng ba, chỉ có thể thấy một màu trắng tinh khiết của hoa café, màu nâu đỏ nôn nao của đất, trộn lẫn màu đỏ rực kiêu hãnh rợp trời của hoa gạo và hoa vông: Mỗi độ tháng ba về, Ai vãi lửa đam mê vào trời cháy bỏng? Tháng 2 âm lịch, hoa vông hoa gạo còn ủ lửa trong những cành khô mốc già nua xù xì để đúng hẹn cháy hết mình cùn
