Hát giữa mọi người không ngại ngần…" Đó là những câu thơ của Trần Hòa Bình viết tặng Moan từ năm 1987 trong bài thơ Y Moan và chiếc micro điện tử . Tôi không hiểu sao lúc ấy, làm thơ tặng Moan, khi cả hai còn rất trẻ trung yêu đời, thế mà Bình đã viết như một điềm báo như vậy: Và thật ra nếu có thể chết trong bài hát của đời mình/ Cũng tuyệt vời cái chết... Bình đã viết như vậy về Y Moan 23 năm về trước... Ngày 8/8/2010 lúc tôi đến phòng trọ của Y Moan ở Nam Thành Công, Hà Nội sau đêm nhạc Ngọn lửa cao nguyên , Moan bảo tôi: "Moan phải ở lại Hà Nội vài ngày nữa để gặp gỡ anh em bạn bè Thủ đô vì ít có cơ hội lại ra hát nữa rồi. Moan phải về để hát cho bà con buôn làng lần cuối cùng…" . Hình như lúc ấy Moan tiên lượng về sức khỏe của mình và nghĩ đến ngày ra đi đang đến gần… Thấy tôi đến Moan vui lắm. Anh reo lên với Nguyễn Cường và bạn bè ngồi trong phòng: "Đây là ông bạn của tôi” Nắm cánh tay Moan thấy mạch yếu, thần sắc kém rồi nhưng cứ phải động viên rằng thì hy vọng gặp thầy gặp thuốc…Hôm tôi đến tiễn Moan ra sân bay để vợ chồng anh về Ban Mê thì Moan bảo có chú H. lãnh đạo bộ Công an gọi cho Moan bảo hủy chuyến bay và ở lại thêm để chú giúp chạy chữa. Đại Gia Đình Y Moan Moan đã sống những ngày cuối cùng ở Hà Nội trong vòng tay bè bạn như vậy. Ai cũng chúc Moan bình phục…Nhiều nước mắt trong đêm nhạc Y Moan trên sân khấu nhà hát Âu Cơ. Tôi rưng rưng đọc lại lưu bút của khán giả. Moan thật hạnh phúc vì anh đã sống giữa cuộc đời, được "Hát giữa mọi người không ngại ngần…" và được yêu quý như vậy. Moan đã sống, đã dâng hiến và ra đi. Sự dâng hiến của Moan cho đại ngàn, cho âm nhạc đến tận cùng và anh đã nhận được tình yêu thương của mọi người. Người nghệ sĩ nào, dù tài danh đến mấy có lẽ cũng chỉ mơ ước vậy. Có lẽ trong lịch sử âm nhạc chưa có một đêm nhạc nào lạ lùng cảm động thế. Người yêu mến Moan khóc cho đời Moan sớm mang trọng bệnh. Và có lẽ cùng tại vì Moan đã làm cái việc tổ chức đêm hát như một lần cuối… Nhạc sĩ - nữ sĩ Linh Nga Niekdam bay từ Ban Mê ra Hà Nội nhưng không ngồi hàng ghế VIP dành cho chị mà chị nấp bên cánh gà theo dõi Y moan hát và khóc ròng. Linh Nga coi Moan như một đưa em của mình. Rơ Chăm Pheng cũng khóc trên sân khấu. Sau mỗi bài hát, Moan lại vào để thở oxy, xong lại ra hát tiếp. Đêm Lửa cao nguyên cho Hà Nội nghìn năm, Moan hát bằng cả tình yêu, một tình yêu lần cuối gửi cuộc đời: Ngồi cùng Y Moan sau mười lăm năm bao nhiêu kỷ niệm dồn về. Thời tôi ở Ban Mê, cách nhà Y Moan hai cây số. Moan khi ấy mới ngoài hai mươi đã nổi đình nổi đám. Mấy lần qua nhà chơi Moan tất bật với các chương trình biểu diễn phục vụ buôn làng, khi ấy cả ba đứa con Moan còn nhỏ. Nhà khu tập thể văn công cạnh vườn cao su mùa mưa ngập lội. Nghèo quá, Moan tính trồng cà phê, cũng đi làm rẫy như một người Ban Mê thực thụ. YMoan hát giữa buôn làng 1983 Rẫy cà phê của Moan xa thành phố, sáng phải đi thật sớm đem theo bi đông nước, chai cà phê đen không đường với con dao phát cỏ. Mấy lần Moan rủ tôi vào rẫy nhậu thịt gà thả trong rẫy nhưng chưa thực hiện thì tôi chán trồng cà phê và thú đi săn và bỏ ra Hà Nội rồi ở luôn đến năm 1996 mới trở vô thăm lại Ban Mê… Khi ấy Y Moan 39 tuổi, cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường xuyên rừng, trên vai là chiếc ba lô đầy mì tôm và quần áo trẻ em đến với mấy chục buôn làng Ê đê, M’ Nông, Gia rai…Đi đến đâu Y Moan và Nguyễn Cường hát say sưa, hát trong bữa rượu cần, hát sau lễ cúng cơm mới… Y Moan thì vẫn thế, vạm vỡ, chất giọng vẫn âm vang như chưa hề mệt mỏi. Bữa ấy Cao nguyên mưa, Moan giữ tôi lại “Uống rượu với Moan đi” vợ Y Moan - cô dâu Tây nguyên người Thái Bình đã đãi anh em tôi một bữa bún riêu cua ngon nhớ đời… Căn phòng cấp bốn khu tập thể trường văn hoá nghệ thuật Dak Lak nhỏ bé hơn khi cả nhà anh hai vợ chồng và ba đứa con hai trai một gái út đoàn tụ… Chật hơn, ấm hơn trong sáng mưa nay bởi giọng hát của ba bốn cha con. …Nhìn gia đình nghệ sĩ ấy, tôi đoán thể nào rồi họ cũng theo nhau lên sân khấu hoặt chí ít thì đều làm nghệ sĩ. Ơi M’drak, M’drak! Bốn cha con ấy có thể lập thành nhóm Lửa Cao nguyên chăng? Ấy là tôi mơ thế. Họ giống nhau ở chỗ”Da nâu mắt sáng”. Giống nhất vẫn là giọng hát chứa sẵn chất rork, là năng khiếu âm nhạc mà hình như trời đã ban cho họ, những người con của nuí rừng Cao nguyên. Mấy cha con Moan hát đãi tôi hay hát thường xuyên thế không biết, chỉ biết rằng căn nhà như vỡ toang ra: Ơi M’Drak, M’Drak… Lời bài hát Moan đặt cho những ca khúc Nguyễn Cường là thơ của Moan đấy. Thơ ấy đậm chất Moan, chất Tây nguyên hoang dã và phóng khoáng: Mùa cành củi khô rụng/Mùa bồ câu rụng/Tao lại nhớ về M’drak/Nơi mẹ đẻ ra mày/Nơi mẹ đẻ ra tao /Ở gốc cây cổ thụ…Ơi M’drak, M’drak! Gái trai quê tôi da nâu mắt sáng/vóc dáng hiền hòa/…Tôi đi khắp đất trời xa xôi/Không nơi nào như quê tôi… Rượu đang vào, bỗng Y Moan làm tôi giật mình: “Thôi chết rồi. Đã đến giờ lên máy bay đi Hà Nội dự Liên hoan âm nhạc Asean!” Moan buông ly, mặc vội quần áo, tôi vơ lấy cái xe máy cà tàng Moan để ở sân rồ ga đưa Y Moan ra sân bay Buôn Ma Thuột. Vừa lúc máy bay chuẩn bị cất cánh, khiến Y Moan vừa chạy ra máy bay vừa vẫy tay la toáng lên. Cái sân bay cao nguyên bữa ấy hoảng hồn một phen, và có lẽ sẽ báo động nếu người ta không nhận ra người đang lao tới máy bay là… ca sĩ Y Moan quen thuộc…Mấy hôm sau, được tin Y Moan đoạt huy chương bạc giọng hát Asean tại Hà Nội… Nguyễn Cường bảo tôi: Moan là tài sản của Tây nguyên, của âm nhạc Việt. Vâng! Anh đã là biểu tượng của Tây nguyên đại ngàn. Trước Y Moan và sau Y Moan sẽ khó có lại một giong ca, một con người nhe vậy. Có đêm diễn ở buôn làng Moan hát liền hơn chục bài. Nhớ có lần Y Moan bảo tôi sẽ về Sài Gòn hát và lập nghiệp ở đó. Nhưng rồi dăm bữa nửa tháng lại thấy Moan nhảy xe đò về lại Ban Mê...Moan phải về hát giữa mưa gió dầm dề hay trong đêm buôn làng hoang dại, là kẻ hát rong mang lời ca của Ê đê nồng nàn hoang dã... Nhớ Y Moan ngày ấy gầy đen nhưng giọng hát thì đã được bà con buôn làng đón nhận nồng nhiệt đôi khi hơn cả những danh ca. Trông hình ảnh Moan ôm đàn hát cạnh ngôi nhà vách nứa của bà con M'nông, giữa n