Lên đến A Lưới, hỏi bất cứ người A Lưới nào, họ cũng biết nhà của mệ Hồ Kan Lịch – nữ Anh hùng đầu tiên của miền Tây Trường Sơn thời chống Mỹ. Mệ Kan Lịch bao năm nay vẫn sống ở A Lưới, cùng với bà con đồng bào Pa Cô nơi đây góp sức xây dựng A Lưới. Trong chiến tranh, mệ Kan Lịch nổi tiếng với những lần giết giặc, bắn rơi máy bay. Trở về với đời thường, mệ là người mẹ nhân ái mở rộng vòng tay nuôi những đứa trẻ mồ côi lang thang cơ nhỡ. [links()] Đám cưới không có chú rể và chiếc tẩu thuốc tình yêu Nhà của nữ anh hùng nổi tiếng thời chống Mỹ Hồ Kan Lịch nằm ngay mặt đường Hồ Chí Minh. Căn nhà nhỏ bé, giản dị là nơi mà bao năm nay gia đình mệ Kan Lịch ở. Nơi đây cũng đón tiếp nhiều đồng chí, đồng đội của mệ và nhiều đoàn cựu binh về thăm lại chiến trường xưa đến giao lưu. Rất nhiều người lính từng chiến đấu dọc chiến trường Trường Sơn mấy chục năm trước ao ước được một lần gặp Hồ Kan Lịch – người phụ nữ Pa Ko dũng cảm, kiên cường, mưu trí, đánh địch trận nào thắng trận đó, được Bác Hồ gặp tới 7 lần. Nữ anh hùng nổi tiếng thời chống Mỹ- Hồ Kan Lịch Trong dòng dõi người Pa Cô , gia đình mệ Kan Lịch là một gia đình có dòng máu anh hùng. Ngoài mệ Kan Lịch, gia đình mệ còn có 2 người được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND là ông Hồ Vai – cậu của mệ Kan Lịch và Hồ Nun, em trai của mệ. Anh hùng Hồ Đức Vai, tên thật là Vai (sinh năm 1940) là người dân tộc thiểu số đầu tiên trên dãy Trường Sơn được phong Anh hùng LLVTND và có vinh dự 5 lần được gặp Bác Hồ. Họ Hồ của người Pa Cô cũng là do Anh hùng Hồ Đức Vai xin Bác để làm họ cho cả cộng đồng Pa Cô. Năm 1965, khi A Vai ra Hà Nội nhận danh hiệu Anh hùng, Bác Hồ đã khen A Vai rất nhiều và đặt tên cho A Vai là Hồ Đức Vai. Được gặp Bác, A Vai nghẹn lời vì ước mơ đã thành sự thật. A Vai thấy Bác gần gũi, yêu thương A Vai hơn cả cha, cả mẹ, lại thấy người Pa Cô chưa có họ nên đã bảo với đồng bào Pa Cô đồng lòng nhất trí lấy họ Hồ làm họ của người Pa Cô. Từ đó mà tất cả người Pa Cô đều mang họ Hồ. Hồ A Nun (sinh năm 1944), em trai của Anh hùng Kan Lịch cũng được phong Anh hùng vì thành tích gùi đạn dược, gùi lương thực vào chiến trường. Trong những năm 1960, Hồ A Nun đã gùi được 180 tấn vũ khí, lương thực (bằng cả sức vận chuyển của một đoàn xe cơ giới chiến lược). Có chuyến Hồ A Nun gùi gần 200kg lương thực trên đoạn đường dốc núi dài vài chục cây số, khiến nhiều nhà báo quốc tế phải ngạc nhiên về sức mạnh tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số của Việt Nam. Nữ Anh hùng Hồ Kan Lịch là cháu gọi Anh hùng Hồ Đức Vai bằng chú, nhưng mệ Kan Lịch chỉ kém Anh hùng Hồ Đức Vai 3 tuổi. Khi Hồ Đức Vai được cán bộ cách mạng tuyên truyền và đi theo cách mạng, mệ Kan Lịch vừa bước vào tuổi 14 nhưng đã hăng hái xung phong cùng chú và nhiều người Pa Cô khác đi giúp cách mạng đánh giặc. Mệ Kan Lịch kể lúc mệ quyết định cùng chú A Vai đi đánh giặc, bố mệ của mệ phản đối dữ dội vì thương con gái, sợ con gái còn bé của, đi đánh giặc rồi sẽ sớm bị giặc giết nên đã đề nghị cho anh trai mệ thay mệ đi đánh giặc. Nhưng mệ Kan Lịch không chịu. 14 tuổi, Kan Lịch đã cùng với chú A Vai lên đi vận chuyển hàng cho bộ đội. Năm 1958, mệ và chú A Vai bị địch bắt khi đang chuyển hàng hóa gồm giấy bút, thực phẩm lên A Lưới. Anh hùng Hồ Vai - Anh hùng Kan Lịch Giặc hỏi mệ: đi đâu mà mua cả giấy bút, mua cho Cộng sản à, mệ nghinh mặt bảo đi mua giấy bút về cho người Pa Cô ta học chữ. Chẳng phải các ông vẫn chê người Pa Cô ta dốt nát mù chữ còn gì? Nhưng sau đó mệ Kan Lịch và chú A Vai vẫn bị bắt. Kan Lịch bị giam ở Thừa Thiên Huế suốt 3 tháng trời, nhưng giặc đánh đập hành hạ thế nào, Kan Lịch cũng không khai. Chẳng làm gì được Kan Lịch, chúng thả Kan Lịch ra, vừa thà vừa nguyền rủa con bé Pa Cô gầy gò mà bướng bỉnh, lì lợm. Kan Lịch trở về với núi rừng A Lưới. Thấy con gái về, bố mệ của Kan Lịch vừa cười vừa khóc, quyết không cho Kan Lịch đi theo cách mạng nữa. Nhưng ở nhà được vài ngày với gia đình, mệ Kan Lịch lại đi theo tiếng gọi của đất nước. Trong những năm chiến tranh chống Mỹ cứu nước, mệ Kan Lịch là biểu tưởng anh hùng về lòng yêu nước của đồng bào Pa Cô nói riêng và đồng bào các dân tộc trên dãy Trường Sơn nói chung. Sau vài năm đầu làm nhiệm vụ giao liên, năm 1961, mệ Kan Lịch đã là đội trưởng đội du kích Hồng Bắc gồm 60 người, trực tiếp đánh 49 trận lớn nhỏ, trong đó có 35 trận do mệ chỉ huy. Mệ đã giết được 150 tên địch, một mình bắn rơi máy bay giặc bằng súng trường – mát, mở đầu cho phong trào bắn máy bay giặc bằng súng trường – mát ở chiến trường Trường Sơn. Chiếc máy bay Đa-ko-ta bị mệ bắn rơi cách sân bay 2km là chiếc máy bay đầu tiên bị bắn rơi ở miền Tây Thừa Thiên. Đó cũng là chiến công khiến mệ Kan Lịch nhớ nhất, tự hào nhất. Mệ bồi hồi nhớ lại: “Khi chiếc máy bay hạ cánh xuống sân bay, mệ bảo anh em du kích đừng bắn. Đến lúc máy bay cất cánh, mệ cũng chưa bắn vội. Máy bay bắt đầu bay lên theo đà, mệ mới giương súng ngắm bắn. Vợ chồng nữ anh hùng Hồ Kan Lịch Thấy máy bay trúng đạn, mệ hạnh phúc lắm. Bay được một đoạn nữa thì máy bay rơi cách sân bay 2km. Vì chiến công này mà mệ được gặp Bác Hồ, ước nguyện của mệ suốt từ khi tham gia cách mạng và nghe cán bộ kể về Bác”. Năm 1967, mệ Kan Lịch được phong Anh hùng rồi được quân khu Trị Thiên đưa ra Hà Nội gặp Bác Hồ. Lần gặp Bác Hồ năm đó, mệ được Bác tặng cho một cái radio và một cây bút viết. Trước khi mệ trở về Thừa Thiên, Bác còn dặn dò: “Cháu Kan Lịch này, làm ra Anh hùng là khó nhưng không khó bằng giữ được Anh hùng. Cháu phải cố gắng làm tốt mọi công việc của mình để phát huy tác dụng của một nữ anh hùng, đừng thỏa mãn và dừng tại chỗ ”. Giờ trong nhà Mệ, bàn thờ Bác Hồ được đặt ở chỗ trang trọng nhất. Ngày sinh nhật của Bác, ngày Bác mất, hay các ngày lễ hàng năm, gia đình mệ đều thắp hương Bác. Mệ Kan Lịch đã gặp Bác 7 lần, mỗi lần gặp là một kỉ niệm đáng nhớ trong cuộc đời mệ. Chồng của mệ Kan Lịch là ông Hồ Văn Chiến, người dân tộc Pa Cô. Ông Hồ Đức Chiến cũng là sỹ quan quân đội đã về hưu. Về già, hai ông bà sống vui vầy với con cháu trong căn nhà đơn sơ nhưng ấm áp ven đường Hồ Chí Minh. Hỏi
