NSND Thanh Huyền: Đẳng cấp của nữ NSND đầu tiên được hát trước Bác Hồ và bước ra quốc tế NSND Thanh Huyền đã đạt tới tầm vóc lịch sử, với đẳng cấp về giọng hát và kĩ thuật ít ai sánh kịp. Sau nhiều ngày chờ đợi, đợt phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú lần thứ 9 đã diễn ra vào cuối tháng 8 vừa qua, với 391 nghệ sĩ được gọi tên. Như vậy, tính đến nay, số lượng nghệ sĩ nhân dân đã rất đông đảo, với hàng loạt gương mặt mới. Tuy nhiên, nhắc đến danh hiệu cao quý này, công chúng thường nhớ ngay tới một số ít những nghệ sĩ gạo cội, có đóng góp và tầm ảnh hưởng to lớn đến nền nghệ thuật nước nhà. Một trong những cây đại thụ đó chính là NSND Thanh Huyền, người được ví như "tiếng họa mi đầu đàn của nền dân ca Việt Nam". Nữ ca sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu NSND và hát trước Bác Hồ - giọng hát báu vật của đất nước NSND Thanh Huyền không chỉ là một ca sĩ, mà còn vươn tới tầm vóc của lịch sử, khi hiện diện và đóng góp vào nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước. Cô là nữ ca sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân vào năm 1984 (trong đợt phong tặng thứ nhất). Thời điểm đó, chỉ có 4 nghệ sĩ trong lĩnh vực âm nhạc được phong tặng danh hiệu là Đặng Thái Sơn (nghệ sĩ piano), Quốc Hương (nam ca sĩ nhạc cách mạng), Châu Loan (nghệ sĩ ngâm thơ). Khi ấy, danh hiệu nghệ sĩ nhân dân còn mới mẻ, nên chỉ những nghệ sĩ có tầm ảnh hưởng, tài năng và cống hiến to lớn mới được phong tặng. Từ nằm 14 tuổi (mùa thu năm 1957), NSND Thanh Huyền đã được chọn hát trước Bác Hồ. Giọng hát thánh thót và năng khiếu ca hát bẩm sinh của Thanh Huyền đã khiến Bác yêu thích và tấm tắc khen ngợi. Sau này, NSND Thanh Huyền còn được hát nhiều lần trước Bác, trong những sự kiện quan trọng. Có lẽ vì vậy mà cô mới hát được ca khúc Lời ca dâng Bác đầy cảm xúc đến thế, khiến không ai hát qua được. Trong những năm cuối đời, Bác đã trao tặng cho NSND Thanh Huyền chiếc Huy hiệu Bác Hồ. Kỷ vật quý giá này không phải ca sĩ nào cũng có được. Không những vậy, NSND Thanh Huyền còn vinh dự được cử đi hát ở nước ngoài nhiều lần, như một nghi thức ngoại giao và quảng bá văn hóa dân tộc. Cô thậm chí đã từng được hát tại Hội nghị Paris lịch sử và đi tới nhiều nước như Pháp, Algeria, Italia, Nga, Cuba, Trung Quốc… để trình diễn. Và đi đến đâu, NSND Thanh Huyền cũng khiến mọi người phải trầm trồ trước giọng hát lanh lảnh, độc đáo của mình. Tốp ca nữ của NSND Thanh Huyền ở Đoàn Ca múa nhân dân Trung ương được nhà báo Nguyễn Hữu Chỉnh đặt tên là: "Tên lửa tầm xa", do luôn được đi lưu diễn ở nước ngoài để phục vụ công tác ngoại giao của đất nước. Tiếng hát của cô đã sớm được bước ra quốc tế. Điều đó cho thấy, tiếng hát Thanh Huyền vốn đã trở thành báu vật của đất nước để "khoe" với bạn bè quốc tế, và bản thân cô cũng là một chứng nhân lịch sử, khi hiện diện ở nhiều sự kiện quan trọng. Muốn biết dân ca Việt Nam thế nào, tiếng hát người Việt ra sao, cứ nhìn vào Thanh Huyền là thấy. Nghệ sĩ cao cả, sẵn sàng vào chốn sinh tử át tiếng bom đạn Không chỉ hát ở những sự kiện trọng đại, NSND Thanh Huyền còn là tấm gương nghệ sĩ cao cả, khi sẵn sàng lao vào chốn sinh tử, đồng cam cộng khổ cùng bộ đội ngoài chiến trường để phục vụ văn nghệ. Cô là hiện thân rõ nhất cho câu nói: Tiếng hát át tiếng bom. NSND Thanh Huyền từng tâm sự: " Một lần vừa đi lưu diễn tại Nga, Cuba, Trung Quốc trở về, đoàn văn công của tôi nhận lệnh vào Nghệ An. Chúng tôi phải di chuyển bằng xe đạp suốt dọc từ Hà Nội vào Nghệ An cả ngày lẫn đêm trong khoảng thời gian Mỹ bắn phá miền Trung ác liệt. Đến tối, đoàn của tôi dừng lại ở các trận địa biểu diễn cho bộ đội nghe, hôm sau lại tiếp tục lên đường. Cuộc sống của tôi thời ấy đâu chỉ gian khổ mà còn đối mặt với cả nguy hiểm chẳng khác gì chiến sĩ ngoài mặt trận ". Chính vì thế nên NSND Thanh Huyền đi tới đâu cũng được chào đón. Có lần cô đi qua một chiến trường mà chiến sĩ ở cả quả đồi đều vẫy tay chào cô. Hay, cô từng được bộ đội chào đón bằng món mỳ không thịt không rau, ăn giữa chiến trận. NSND Thanh Huyền cũng là một trong những ca sĩ có nhiều bản thu được phát nhiều nhất trên Đài tiếng nói Việt Nam. Vào những năm 70, 80, tiếng hát của cô lúc nào cũng vang vọng khắp cả nước và đi sâu và kí ức của nhiều thế hệ công chúng. Đến bây giờ, nhiều người kể lại rằng, khi ấy họ không biết Thanh Huyền là ai, nhưng cứ hễ nghe giọng cô hay những ca khúc cô hát là nhận ra. Đặc biệt, các chiến sĩ bộ đội rất thích nghe Thanh Huyền hát để lấy thêm động lực chiến đấu. Từng có người nói: "Đi giữa trời nắng nóng chói chang, chợt nghe tiếng hát của Thanh Huyền thì như được uống một cốc nước chanh mát lạnh làm dịu cơn khát đang cháy khô cả cổ". Thông tin chung về giọng hát Thanh Huyền Loại giọng/vocal type: light lirico soprano (nữ cao trữ tình sáng mảnh) Quãng giọng/vocal range: 2 quãng tám 1 bán âm (từ G3 tới G#5) Quãng hát được hỗ trợ/supported range: từ E4 tới G#5 (mixed voice: Eb5, head voice G#5) Legato: 8 giây (chuyển cao độ liên tục trong một legato) Sở trường: Mixed voice quãng cao kèm luyến láy, đổ hột Đẳng cấp kĩ thuật đậm hồn dân tộc, ít ai sánh kịp NSND Thanh Huyền thuộc lứa nghệ sĩ chính thống, không hát phô diễn hay hoa mỹ, nên ít ai tìm hiểu kĩ thuật của cô. Nhưng quả thực, ở cô là một đẳng cấp kĩ thuật hiếm thấy trong nền nhạc Việt, với nhiều đóng góp to lớn. NSND Thanh Huyền không thuộc loại giọng hiếm. Chất giọng light lirico soprano thuần kim của cô phổ biến ở hầu khắp giọng nữ tại Việt Nam. Nhưng cô lại sở hữu âm sắc giọng đẹp và vang bẩm sinh, nên nghe rất lộng lẫy, hấp dẫn. Chất giọng này giúp NSND Thanh Huyền đạt tới đủ 4 yếu tố của dân ca Việt Nam và thanh nhạc phương Tây là vang, rền, nền, nảy. Cô hát to thì vang lộng khắp bốn phương, hát nhỏ lại mềm mại, êm ái và ngọt như tiếng ru hời. Ông nội NSND Thanh Huyền là một nhà nho, thường xuyên mời các đoàn hát văn đến hát vào mùng 1 và các ngày giỗ. Bởi vậy, từ khi còn bé, Thanh Huyền đã được nuôi dưỡng bởi những điệu hát văn dân tộc và sớm bộc lộ năng khiếu thiên phú, hát văn như người lớn. Hồn của những điệu hát văn đã theo suốt cuộc đời cô, ảnh hư
