- Những hoài niệm chắp nhặt của người đã qua lâu rồi ngưỡng “cổ lai hy”, vẫn khiến người nghe có những đồng cảm với tác giả của giai điệu “Chào em cô gái Lam Hồng” rạo rực, đầy khí thế một thời vệ quốc “lòng phơi phới dậy tương lai”. Cho đến bây giờ, ông - nhạc sỹ Ánh Dương, vẫn đang đi tìm sự tĩnh tại trước cuộc sống đang còn nồng nàn lắm trong trái tim nghệ sỹ nhạy cảm… Tôi hẹn xin được gặp ông từ mùa thu năm ngoái, mà đến vào hạ năm nay mới được ông cho cái ừ trong điện thoại nhưng vẫn nhận rõ được thoáng ngần ngừ. Ông tiếp tôi trong căn phòng khách ngập tràn ánh nắng ở ngôi nhà khang trang của người con trai út ở phường Đông Vĩnh, TP. Vinh. Đáp lời hỏi thăm sức khỏe của tôi, ông bảo, đời ông may mắn có hai người con dâu đều chăm sóc ông hết mực, nên ông phải cố gắng sống vui, sống khỏe để “đền ơn” họ. Tôi biết là ông nói vui, nhưng phần nào hiểu tình cảm chân thực của ông khi quan sát thấy sự ý tứ săn sóc ông của chị Mai – người con dâu út, là từ một tấm lòng hiếu thảo, yêu kính, có phần tinh tế đối với người cha già cả (vợ ông – bà Nguyễn Thị Mậu, nguyên ca sỹ, cán bộ Đoàn Văn công Quân khu 4 đã mất). Khẽ chuyển đĩa hoa quả từ tay chị Mai, nhạc sỹ Ánh Dương vừa vồn vã mời khách vừa bảo, cho phép người già này gọi là gặp gỡ thân tình, còn chuyện làm nhạc, tác phẩm này nọ đã được báo viết nhiều rồi; càng về già càng suy nghĩ tợn, thấy được những phù du hư ảo trong những tôn vinh có những thứ thực chất chưa chắc đã thuộc về mình, nên ngần ngại giãi lòng! Tôi vân vi, là một chút chia sẻ của ông cũng là quý, vì ông là một nhạc sỹ nổi tiếng, và phần nào trong nhịp gấp gáp của muôn trào lưu âm nhạc với những “cuộc đua” thời thượng hôm nay, ông vẫn là một sự yêu mến của công chúng gắn với niềm tự hào về quá khứ chiến tranh hào hùng chưa xa của dân tộc. Trong nền âm nhạc cách mạng nước nhà, ngoài ca khúc “Chào em cô gái Lam Hồng” sống mãi với thời gian, thường xuyên hiện diện ở nhiều không gian, sự kiện âm nhạc, thì nhạc sỹ Ánh Dương còn có những ca khúc (dù không nhiều) để ông giành một vị trí không kém phần trang trọng. Cho đến bây giờ, công chúng nhiều người vẫn nghĩ Ánh Dương chỉ có một ca khúc duy nhất là “Chào em cô gái Lam Hồng”, thậm chí nghĩ ông viết nhạc chỉ là cảm hứng “tay trái”, hay là một anh lính lái xe vui nhộn trên cung đường chở hàng ra tiền tuyến... Sở dĩ người ta nghĩ như vậy là vì ông về hưu đã lâu, từ năm 1989 khi 54 tuổi và đang là Trưởng đoàn Văn công Quân khu 4; chia tay đời binh nghiệp phần lớn dành cho hoạt động nghệ thuật của mình, về hưu ông tâm niệm mình đã hoàn thành nhiệm vụ xã hội, nên ít xuất hiện trong đời sống âm nhạc và cả những sự kiện mà chắc chắn sự có mặt của ông đều đem lại nhiều ý nghĩa…Cả như buổi chiều này, cuộc trò chuyện với ông đã kéo dài mà ông chỉ “chịu” hào hứng lên mỗi khi nói về những đứa con mà ông rất đỗi tự hào. Ngoài hai người con trai đã phương trưởng dù không theo nghiệp của ông, thì người con gái sinh năm 1970, nay đang là Phó trưởng Đoàn Nghệ thuật Quân khu 7 Thực ra, trước khi hẹn để được gặp ông, tôi đã tìm đọc các bài viết trước đó về ông. Nhạc sỹ Ánh Dương là một người sớm đến và nhiệt tình với cách mạng. Năm 18 tuổi (1953), ông nhập ngũ trong đợt tổng động viên phục vụ chiến trường Điện Biên Phủ, làm lính xung kích trong Chiến dịch Trung – Hạ Lào, lính tình nguyện ở Campuchia, sau đó hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp tại Đoàn Văn công Đại đoàn 325 và đã viết một số ca khúc “Tạm biệt em”, “Tiếng trống tòng quân”. Năm 1955, ông chuyển về Đoàn Văn công Quân khu 4, tiếp tục có các tiết mục được tặng giải thưởng trong các hội diễn nghệ thuật toàn miền Bắc thời đó với các thể loại hợp ca và hợp xướng như “Dốc lòng dốc sức giải phóng miền Nam”, “Hoa đào nở trên biên giới” và “Phu Cham Xy”; rồi những ca khúc đoạt Giải thưởng Hội diễn Ca múa nhạc toàn quốc là “O dân quân và chàng lính pháo trẻ”, “Hành khúc Sư đoàn Sông Lam”... và rất nhiều thử nghiệm thành công sau này nữa của ông như viết thơ cho nhạc giao hưởng, ballade, nhạc dân ca kịch. Nhưng phải nói, ca khúc “Chào em cô gái Lam Hồng” đã góp phần lớn khẳng định tên tuổi của ông. Hoàn cảnh ra đời của ca khúc “Chào em cô gái Lam Hồng” rất ít khi được nhạc sỹ Ánh Dương nhắc đến, bởi như ông nói, có được một ca khúc mang lại cho ông chút danh tiếng như thế, không phải nhờ tài năng mà là một sự may mắn, nên kể lại là ông rất ngại. Khi tôi nhắc đến một bài viết của một đồng nghiệp đàn anh nguyên phóng viên Báo Quân khu 4 - anh Hải Hưng; thì ông bảo: “Nhiều năm qua, ngoài một lần trả lời phỏng vấn của truyền hình vào năm 2007, tôi chỉ kể lại với anh Hải Hưng vì trong một đợt đi biểu diễn ở Lào vào năm 1984, khi đoàn bị phỉ phục kích, phải tản ra chạy vào rừng, chính anh Hải Hưng là người đầu tiên xông đi tìm anh chị em nghệ sỹ. Tôi phục sự dũng cảm, tình đồng đội của anh Hải Hưng mà kết bạn vong niên tâm giao”... Hóa ra “chất lính” một thời trận mạc vẫn chưa bao giờ phai trong nhạc sỹ Ánh Dương. Ông nói với tôi, điều ông trân trọng nhất là sự dũng cảm, ông coi đó như là biểu hiện cao nhất của lòng tự trọng và là thực sự “biết yêu chính mình”. Ca khúc “Chào em cô gái Lam Hồng” được viết xuất phát từ lời “đặt hàng” của đồng chí Chủ nhiệm chính trị Tỉnh Đội Hà Tĩnh vào năm 1967, nhưng thành công của nó là nhờ nhạc sỹ Ánh Dương đã rất cảm phục sự gan dạ, kiên cường của các o thanh niên xung phong bám trụ trên Quốc lộ 15A bom cày, đạn xới… Ca khúc hoàn thành chỉ sau 1 đêm và hoàn thiện sau 1 tuần ấy, được nhạc sỹ viết dựa trên chất liệu dân ca hề Kiều vùng Nghi Xuân Hà Tĩnh, và để thực sự được công chúng biết đến nhiều, thì như ông đã nói, đó quả là điều may mắn. Ông kể: “Năm 1969, nhạc sỹ Đỗ Nhuận khi đó là Tổng Thư ký Hội Nhạc sỹ Việt Nam vào dự Đại hội Quyết thắng Quân khu 4 tổ chức ở Tân Kỳ, khi nghe bài hát này ông ấy đã ghi âm đem về Hà Nội gửi Đài Phát thanh Việt Nam phát, rồi có lời khen là tác giả khéo, viết về cô thanh niên xung phong lại được cả anh lái xe… Nghe ông Đỗ Nhuận khen thế, người ta mới tò mò đi tìm tôi, viết về bài hát của tôi!”. Sau này, vào năm 1987, khi ra Hà Nội dự hộ
