Nhạc sĩ - Xuân Oanh.

Bài hát "Mười chín tháng Tám" lại vang lên khắp miền đất nước và bạn bè người thân của tác giả lại như thấy ông hiện hữu trong lòng họ, càng cảm nhận tấm lòng mà ông dành cho mọi người thân thiết biết bao nhiêu...Tôi có may mắn được ông cho xem những ảnh mà ông còn giữ lại qua bao nhiêu lần thay đổi địa điểm. Cầm những tấm ảnh này lòng lại rưng rưng nhớ về ông, như thấy giọng nói nhẹ nhàng hóm hỉnh kể về những tấm ảnh này

Xuân Oanh sinh năm 1925, tại Quảng Yên trong gia đình nghèo bố là thợ may, mồ côi mẹ khi mới lên sáu tuổi, được bố cho học hết tiểu học và phải chia tay bố theo dòng người " ... ra Hòn Gai cuốc mỏ" - như câu thơ của Tố Hữu. Cậu bé dáng người nho nhỏ đôi mắt sáng làm đủ các việc thợ mỏ, thợ đúc kẽm, thợ may, thợ vẽ, và đánh đàn trong tiệm trà kiếm sống. Năm 1942 Xuân Oanh lưu lạc lên Hà Nội làm nghề đóng giày, kèm cho con cái nhà khá giả học thêm. Xuân Oanh được Nguyễn Đình Thi giác ngộ cách mạng, chàng trai ấy tích cực tham gia công tác tuyên truyền, phân phát tài liệu, sách báo cho Mặt trận Việt Minh từ năm 1944, tham gia các hoạt động chuẩn bị Cách mạng tháng Tám 1945 tại Hà Nội.

Ca ngợi chế độ ta tươi đẹp - (Xuân Oanh) - Kim Oanh - Tốp ca nữ Đài TNVN

">http://baicadicungnamthang.net/bai-hat/ca-ngoi-che...

Ngày 19/8/1945, chàng trai đi trong đoàn biểu tình cướp chính quyền từ Văn Điển như làn sóng đổ về Nhà hát Lớn dự mít-tinh do Mặt trận Việt Minh tổ chức. Như linh cảm thấy thời điểm lịch sử phá tan xiềng gông nô lệ đã đến, câu hát đầu tiên vừa vang lên trong lòng Xuân Oanh và anh hát lên: "Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày, thề đem xương máu quyết tâm chiến đấu cho tương lai... mười chín, tháng Tám ánh sao tự do đem tới, cờ bay nơi nơi...". Nghĩ ra được câu nào, ông hát to lên cho mọi người cùng hát theo. Đến quảng trường Nhà hát Lớn thì bài hát cũng hoàn thành. Bản hành khúc mang tên rất giản dị: "Mười chín tháng Tám" được một nhà xuất bản ở chợ Hôm phát hành, được thu thanh vaà phát liên tục trên trên đài phát thanh, trở thành khúc tráng ca cách mạng loan truyền khắp cả nước. Bài hát chỉ có 102 từ, mà đến bây giờ thế hệ trẻ không biết đến bom rơi, đạn nổ vẫn cảm thấy sự lôi cuốn thúc giục lòng người, sát vai nhau dành tự do và bảo vệ nền độc lập được xây bằng xương máu của bao nhiêu thế hệ đi trước...

Mùa hè năm 1948 Xuân Oanh đươc điều về báo Cứu quốc, do đồng chí Xuân Thuỷ là Uỷ viên Tổng bộ Việt Minh phụ trách . Nhớ lại lời ông kể "Làm báo thời nào cũng cần phải chính xác, các bạn trẻ bây giờ có lúc thiếu cẩn thận.

Đơn cử một chuyện nhỏ, có PV đến hỏi tôi hoàn cảnh viết bài hát 19-8, mình kể là cũng đoàn biểu tình đi từ phía Nam là từ mạn Văn Điển kéo về quảng trường Nhà hát lớn vậy mà không hiểu sao PV ấy lại ghi là đoàn biểu tình đi từ Cửa Nam! Báo Cứu Quốc có các nhà báo kỳ cựu Xuân Thủy, TBT Trường Chinh cũng rất quan tâm. Các vị đó cẩn thận từng câu chữ và mình học được từ các anh ấy rất nhiều".

Tôi tò mò hỏi ông "Hồi đó ông làm ở bộ phận nào của báo?". Ông tủm tỉm cười "Năm đó mình vào loại trẻ nhất ở tòa soạn, làm mọi việc được phân công: in ấn, chuyển báo, viết bài, và ..vẽ minh họa, hồi đó làm gì có máy ảnh mình cũng anh Trần Đình Thọ (sau làm hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) thay nhau vẽ minh họa cho báo". Tôi đưa ông tờ photo từ thư viện Quốc gia tờ báo Cứu Quốc những số đầu có hình minh họa ký tên XO nhỏ ở góc hình, ông cười sảng khoái "Vậy hả, XO là Xuân Oanh đây, ta làm một ly XO nhá".

Mỗi lần báo in ra cả cơ quan vui như đón đứa con vừa ra đời.

Đồng chí Xuân Thủy và tòa soạn với số báo mới in xong
(Xuân Oanh ngồi xổm ngoài cùng bên phải có dấu X.
Ảnh do gia đình nhạc sĩ cung cấp

Tòa sọan có có họa sĩ Trần Đình Thọ và Xuân Oanh phụ trách trang trí. (Họa sĩ Trần Đình Thọ sau này là Hiệu trưởng trường Đại học Mỹ Thuật Hà Nội).
Cuối năm 1951, Uỷ ban Bảo vệ hoà bình Thế giới của Việt Nam được thành lập, do bác sĩ Lê Đình Thám phụ trách Xuân Oanh chuyển sang công tác tại Uỷ ban song vẫn đồng thời làm thư ký cho Đ/c Xuân Thuỷ. Ở UB BV HB... Xuân Oanh được gặp Bác Hồ khi Người đến thăm cơ quan ở Việt Bắc. Sau này ông có nhiều dịp làm phiên dịch cho Bác và cố thủ tướng Phạm Văn Đồng.

BS Lê Đình Thám ngồi cạnh Bác Hồ - có dấu X,
Xuân Oanh hàng đứng có dấu X mầu đỏ.
Ảnh do gia đình nhạc sĩ cung cấp

Ông bảo công tác ngoại giao nhân dân là phải đến các nước đang trực tiếp hay tiếp tay cho thực dân đế quốc gây chiến tranh với nước ta, phải làm sao cho nhân các nước họ hiểu ý nghĩa của cuộc chiến tranh phi nghiã mà mà chính phủ họ đang gây ra ở Việt Nam. Đó là công việc rất nặng nề giồng như vào hang bắt cọp vậy.

Trong những năm chống Mỹ ông thường xuyên công tác ở nước ngoài, những tài lẻ lắm khi giúp ông hoàn thành những việc rất thú vị: Lần ấy nhân dịp sinh nhật đồng chí Tổng Bí thư đảng Cộng sản Pháp - Waldeck Rochet, đồng chí Xuân Thuỷ đang tìm quà tặng, Xuân Oanh đề nghị "Để tôi vẽ tặng đồng chí ấy bức chân dung". Khi anh Xuân Thuỷ mang tặng tranh, đồng chí Waldeck Rochet rất thích thú, hóm hỉnh nhận xét: "Món quà mừng sinh nhật của các bạn dành cho tôi thật tuyệt vời, chỉ có điều tác giả tặng tôi thêm vài sợi tóc, vì đầu tôi ít tóc lắm".

Đồng chí Xuân Thủy trao tặng
đồng chí Tổng Bí thư đảng Cộng sản Pháp - Waldeck Roche
tấm chân dung Xuân Oanh vẽ. Ảnh do gia đình nhạc sĩ cung cấp

Hội nghị Paris cuộc đấu trí quyết liệt giữa ta và địch với 201 phiên họp công khai, 45 cuộc gặp riêng giữa Việt Nam và Mỹ, 500 buổi họp báo... ông được phân công tham gia ngay tháng 6 năm 1968 mà một năm sau ông có gửi về tặng vợ bài hát rất.... riêng tư "Tháng sáu Uyên ơi" giai điệu thoáng chất dân ca đằm thắm, ca từ khắc khoải đầy thương nhớ....

Nhớ lại ông kể rằng an ninh ở bên đó rất phúc tạp, các đồng chí bảo vệ của ta rất giỏi, phát hiện nơi đoàn ở bị gắn máy nghe trộm riêng phòng đồng chí Xuân Thủy trưởng đoàn chính phủ ta bị gắn đến 6 cái máy ghi âm.

Mấy ngày sau, được sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Pháp, đoàn đã chuyển về ở trong trường Đảng École Maurice Thorez. Ở đây, đoàn được bố trí nơi ăn ở, làm việc tiện nghi, an toàn, thuận lợi trong bảo vệ an ninh.

Ham đọc và dịch sách, vẽ tranh, sáng tác âm nhạc bồi bổ vốn văn hóa càng dầy thêm, và làm cho tâm hồn ông luôn trẻ trung, Ông viết dành tặng kiều bào ta bản hợp xướng 4 chương "Quê hương hai tiếng ấy" được nhạc sĩ Nguyễn Thiện Đạo dàn dựng tại Paris với dàn đồng ca của 70 kiều bào.

Những lần sang Nhật dự lễ kỷ niệm Mỹ ném bon nguyên tử, lần nào bài phát biểu của ông cũng đầy bất ngờ: ông nhờ bạn Nhật dịch bài phát biểu - tiếng Việt (đã được duyệt ở nhà) ra tiếng Nhật và nhờ họ đọc bằng tiếng Nhật cho ông nghe, với trí nhớ tuyệt vời nên ông tập lại vài lần và đọc ngân nga với một cái tai âm nhạc bẩm sinh khiến bài phát biểu bằng tiếng Nhật rất đi vào lòng người và không ít bạn Nhật đinh ninh Xuân Oanh .... biết tiếng Nhật. Không những thế lần nào ông cũng sáng tác kịp thời ca khúc và biểu diễn ngay sau bài phát biểu.

Bản Giao Hưởng 4 chương:"Trời sẽ lại trong xanh"

Đến dịp ỷ niệm 40 năn bạn bè Nhật lại có món quà nhỏ ca khúc "Hãy ký tên". Năm 1989 trong phong trào "đợt sóng hoà bình" lấy 1 tỉ chữ ký trên thế giới chống bom nguyên tử, tại Hiroshima, Xuân Oanh đã sáng tác bản giao hưởng 4 chương phỏng theo bài thơ "Trời sẽ lại trong xanh" của nhà thơ nổi tiếng Nhât - Umeda Shyozi. Ông đã cùng hàng ngàn người trong dàn đồng ca hát bài hát này, nữ nghệ sĩ piano nổi tiếng Ikuo Nakamichi cũng là thành viên trong dàn nhạc, được bạn bè Nhật coi ông như người thân của họ.

Chuyện thoáng buồn hay hệ lụy của nhà ngoại giao nhân dân có tâm hồn nghệ sĩ

Xuân Oanh có nhiều ca khúc được công chúng mếm mộ: "Hà Nội - Bắc Kinh - Mạc tư khoa" ông sáng tác khi công tác tại Ủy hội Quốc tế Kiểm soát Đình chiến ở Việt Nam, nghe tin tầu hỏa nối liền ba nước lòng vui phơi phới làm bài hát này trong một buổi sáng (sau này được làm nhạc hiệu của đài tiếng nói VN chương trình "Trên đất nước XHCN anh em" một thời gian dài). Bài hát Quê hương anh bộ đội ra đời trong một đêm giữa năm 1949, ngồi quanh bếp lửa, nhà văn Nam Cao thủ thỉ : "Xuân Oanh viết một bài hát về anh bộ đội và quê hương đi!" thế là ông làm bài hát Quê hương anh bộ đội. Ngay khi ra đời, bài hát này đã được mọi người, không chỉ những anh bộ đội Cụ Hồ, yêu thích. Đấy là một bài hát nổi tiếng ghi đậm phong cách Xuân Oanh: trữ tình, đằm thắm...

"Nơi ấy có con đường tắm nắng vàng tươi/ Bờ tre nhà tranh vách mới/Nơi ấy có cánh đồng mênh mông ngát hương/ Mùa lúa chín tiếng hát vang khắp đường....Em gái bên láng giềng đêm đêm kéo tơ/Vụt nhớ có phút mến thương anh chàng trai xưa/Mùa thu một năm nào em gái tiễn chàng trai ra lính/Cầm tay mà không nói chân quay đi nhưng lòng vấn vương/Nhìn quê hương xa xa bao dặm đường..." Dù câu kết đầy hứng khởi "Vẫn chờ ngày về chiến thắng" vẫn bị phê bình là lãng mạn quá, nghe bài hát này thì ai mà muốn cầm súng chiến đấu nữa, thế là bài hát bị treo. Rồi mãi sau này bái hát mới được hát lại....

Năng nề nhất là sau chuyến "Bóng người trên phiến đá" ông đang phấn khởi vì được bạn Nhật bản rất khâm phục Việt Nam có đóng góp rất Văn hóa thành công của hội nghị. Về nhà nghe bạn thân báo "Xuân Oanh ơi, gay rồi cụ X bực cậu lắm" bị xếp gọi lên quạt cho một trận: "Sao không đọc bài phát biểu bằng tiếng Việt, sao lại hát hò trước lễ tưởng niệm long trọng này". Ông giải thích mà lòng buồn quá : "Làm ngoại giao nhân dân không chỉ bằng các bài phát biểu mà phải bằng tổng lực bằng Văn hóa mới thuyết phục người ta được!"

Gia đình yên ấm, bạn bè tri âm

Ông có một gia đình êm ấm, bà Uyên vợ ông con nhà tư sản bà tham gia hoạt động Viêt Minh với bí danh Lê Minh Thái từng bị Pháp bắt giam Hỏa Lò tháng chạp năm 1947. Sau được tổ chức tổ chức bằng mọi cách giải thoát cho cô và đưa lên chiến khu. Đám cưới của ông bà giản dị giữa chiến khu Việt Bắc. Tấm hình chụp đám cưới ngày ấy luôn đượ ông giữ trong người từ đó đến khi qua đời

Ông đã "Gọi Thu" còn Mùa Thu Hà Nội lại về và gọi ông đó. Tôi chạy xe máy từ Chợ Mơ về Nhà hát Lớn dọc con đường mà cách đây 61 năm về trước ông cùng dòng người dân nghe theo tiếng gọi của Đảng vùng lên phá xiềng nô lệ lại hát vang bài hát ông ứng tác ngay trên được với linh cảm đặc biệt "19- tháng 8 chớ quên là ngày khởi nghĩa ....Tháng Tám ánh sao tự do đem tới, cờ bay nơi nơi".

Con đường xưa gập gềnh thưa thớt nhà tranh vách đất nay đã rải nhựa rộng rãi san sát nhà cao tầng,cờ tổ quốc bay nơi nơi và đâu đó vang lên bản hùng ca "Mười chín tháng tám" bất hủ. Tự nhiên như nghe trong gió thu rì rào với tôi: "Biết đâu một ngày nào đó một đoạn con phố này sẽ được nhà nước đặt tên ông "Phố Xuân Oanh": Một con người dành cả đời phục vụ nhân dân phục vụ đất nước với tất cả tấm lòng, như bạn bè nhận xét ở ông hội đủ cả "chữ tâm, chữ tài, chữ tình"

Biết đâu đấy, phải không!

Tác giả: NGUYỄN PHÚ CƯƠNG

Bình luận (2)

  1. BQT
    BQT Quản trị viên
    Xin chào nhà báo Nguyễn Phú Cương, cảm ơn bác vì những lời chúc tốt đẹp dành cho Ban biên tập trang nhạc. Ngoài những bài hát do các nghệ sĩ thể hiện, trang web còn sưu tầm thêm những tư liệu liên quan đến bài hát, nhạc sĩ, nghệ sĩ thể hiện bài hát đó, với mục đích làm phong phú trang nhạc và làm người nghe có dịp hiểu sâu hơn về tác phẩm. Làm cho tác phẩm tăng thêm giá trị và đi sâu vào công chúng hơn. Những bài báo của bác đã viết về nhạc sĩ Xuân Oanh hay của những nhà báo khác đều là những tư liệu hết sức quý giá.

    Thay mặt BBT xin chúc bác và gia đình mạnh khỏe, tiếp tục có những bài báo mới về các nhạc sĩ, nghệ sĩ để bạn đọc gần xa có dịp thưởng thức. Chào bác.
  2. Nguyễn Phú Cương
    Nguyễn Phú Cương
    Chào các anh chị,
    Cảm ơn các anh chi trong ban biên tập của trang http://baicadicungnamthang.net
    Bên cạnh những bài hát rất hay của thế hệ …. 4x chúng tôi lại đọc được những bài viết về tác giả thật thú vị.
    Hiện nay tôi đang công tác tại báo Vietnamnet
    Có tham gia viết vài bài về NS Xuân Oanh người mà tôi rất yêu quý

    http://community.tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-03-31-xuan-oanh-nguoi-trong-coi-nho
    Xuân Oanh - Người trong cõi nhớ
    Tác giả: Nguyễn Phú Cương
    Bài đã được xuất bản.: 31/03/2010 10:10 GMT+7
    Ngày đưa bác Xuân Oanh về nơi an nghỉ cuối cùng.

    http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-08-19-ns-xuan-oanh-oi-mua-thu-ha-noi-goi-ong-do
    NS Xuân Oanh ơi, Mùa thu Hà Nội gọi ông đó
    Tác giả: Nguyễn Phú Cương
    Bài đã được xuất bản.: 19/08/2011 11:00 GMT+7

    Tôi thật bất ngờ khi bài viết của mình đăng ở Tuanvietnam, về NS Xuân Oanh của mình được báo ta sử dụng lai một phần.
    http://baicadicungnamthang.net/tu-lieu/ca-ngoi-che-do-ta-tuoi-dep-xuan-oanh

    Lại được nghe giọng hát của chị Kim Oanh bài hát của Xuân Oanh,
    Chúc anh chi Ban biên tập trang web http://baicadicungnamthang.net
    Luôn mạnh khỏe thành đạt và hạnh phúc
    Thân mến
    Nguyễn Phú Cương