Nhạc sĩ Lương Ngọc Trác

              

(Nhạc sĩ quyết tử quân Lương Ngọc Trác với các em Vệ út
Trang Công Lũy (phải), 10 tuổi và Phạm Đình Luận (trái), 9 tuổi -
những chú bé liên lạc gan dạ trên chiến lũy Liên khu 1)

Lọt lòng mẹ, tiếng khóc chào đời lẫn trong Thánh ca của phố Nhà Thờ Hà Nội, cậu bé Nguyễn Quế Trác 11 tuổi đã được học âm nhạc quy củ. Khi đủ lông đủ cánh, cậu đã cùng bạn học lập tốp nhạc đi diễn cho các rạp xi -nê, quán trà và cũng tự tin đi… diễn ở nước ngoài

Tháng 8 năm 1945, Nguyễn Quế Trác hăng hái gia nhập đội quân sao vuông của Khu phố.

Khi thực dân Pháp gây hấn ở Hà Nội, anh gan dạ cùng đồng đội vượt qua đường, hướng tới ụ súng của địch ở phố Hàng Hòm, tung lựu đạn diệt địch. Trác bị thương vào chân, được đồng đội kịp thời cõng về Trạm Quân y Trung đoàn Thủ đô đặt ở phố Hàng Buồm điều trị. Trên giường bệnh, anh đọc được bài thơ của Mạc Tần đăng trên báo SAO VÀNG của Vệ quốc quân. Tâm đắc với bài thơ, anh đã sáng tác bài hát "Mơ đời chiến sỹ" mang bút danh Lương Ngọc Trác. Bài hát đã lan nhanh khắp trận địa của những người đầy hào khí lạc quan quyết tâm giữ Hà Nội!

                                              

(Giáo sư Mao Vĩnh Nhất, Vũ Trọng Hối, Văn Chung, Lương Ngọc Trác.)

Nhân đón xuân Đinh Hợi (1947) Bác Hồ gửi thư cho bộ đội Thủ đô, trong đó có câu: "Các em thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Lương Ngọc Trác đã cảm tác bài ca: "Thủ đô huyết thệ". "Thủ đô huyết thệ""Mơ đời chiến sĩ" đã có vai trò lịch sử thiêng liêng của quân - dân Thủ đô suốt 60 ngày đêm với những hành động quả cảm tuyệt vời: ôm bom ba càng xông vào xe tăng quân giặc!

Sau khi làm tròn nhiệm vụ với kỳ tích 60 ngày đêm quả cảm, Lương Ngọc Trác bằng đôi nạng gõ đã cùng đồng đội; đồng bào tiến hành cuộc thoái binh kỳ diệu, bảo toàn lực lượng lên chiến khu Việt Bắc tiếp tục cuộc hành binh mới.

Trong môi trường mới, hình thái chiến tranh mới, Lương Ngọc Trác tiếp tục cho ra đời: "Trường chinh ca" "Lô Giang". Với 2 tác phẩm âm nhạc này, không chỉ các chiến sĩ, đồng bào Thủ đô mà toàn quân, toàn dân đồng tâm, đồng cảm với anh, họ sống và mang theo những tác phẩm ấy vào trận mới!

Nơi chiến khu, Lương Ngọc Trác tâm đầu ý hợp với nhà thơ Chính Hữu, đã tác thành bà ca "Ngày về". Thật là chí lớn gặp nhau - "Ngày về" đã song sinh cùng bài ca "Tiến về Hà Nội" của Văn Cao; hai bài ca ra đời từ mệnh lệnh "Tổng phản công" của Bác Hồ và chính phủ kháng chiến - Việt Nam dân chủ cộng hoà.

                                          

Đi tiếp lịch sử với 5 tác phẩm không thể nào quên ấy, Lương Ngọc Trác nhận nhiệm vụ làm cán bộ phụ trách tiểu đoàn Bình Ca thuộc đại đoàn 308 Quân Tiên phong. Được sống với những chiến binh khoẻ mạnh, tràn đầy sức sống, Lương Ngọc Trác lại cho ra đời bài ca: "Chiếc áo xanh", ca ngợi mầu áo xanh mà chính anh đã đồng phục với những anh lính Cụ Hồ. Rồi, anh viết tiếp "Ta đi trong nắng mới", "Bài ca chèo thuyền", "Vũ khúc tưng bừng"…

Là một nhạc sĩ có kinh nghiệm tổ chức và chỉ huy bộ đội, Lương Ngọc Trác lại trở thành đội trưởng Văn công đại đoàn 308, tiến vào mặt trận Điện Biên Phủ, cùng bộ đội và dân công làm đường cho xe qua, cho những vũ khí mới tiếp cận chiến trường và cho cả những sự kiện đặc biệt: Kéo pháo vào, Kéo pháo ra. Lời ca, điệu múa mà anh cùng đội văn công đã góp phần động viên các cán bộ, chiến sĩ thêu cờ quyết chiến - quyết thắng để cho bộ đội sẵn sàng cắm trên nóc hầm Đờ Cát.

Chiến thắng trở về, Lương Ngọc Trác làm một trong ba trưởng đoàn văn công Tổng cục Chính trị, Đỗ Nhuận trưởng đoàn I, Lương Ngọc Trác trưởng đoàn II, Trọng Loan trưởng đoàn III. Vốn sống từ trước cách mạng và 9 năm kháng chiến đã cho Lương Ngọc Trác đủ tự tin làm nghệ thuật, làm tổ chức chỉ huy một đoàn văn công lớn của quân đội.

                                            

Lương Ngọc Trác có cả thảy 7 lần làm trưởng đoàn: Trưởng đoàn nghệ thuật Việt Nam dự festival thanh niên, sinh viên thế giới lần thứ 4 tại Bu-ca- rét thuộc Cộng hoà Ru-ma-ni 1953. Trưởng đoàn chuyên gia nghệ thuật giúp quân đội nước bạn Căm-pu-chia; Đội trưởng văn công đại đoàn 308 - Quân tiên phong. Đặc biệt là 4 lần làm trưởng đoàn ca múa Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam có thể ghi vào Guinness chức Trưởng đoàn nghệ thuật, bởi ngoài anh, chưa ai phá được kỉ lục này.

Chỉ nhắc đến 4 lần làm Trưởng đoàn ca múa Tổng cục Chính trị, đủ thấy tài năng, đức độ của anh như thế nào! Trước hết về tài năng thì anh đã có một bề dày tác phẩm ra đời đúng lúc đúng chỗ, có tác động mạnh mẽ đến 2 cuộc kháng chiến của quân dân ta. Ngoài những bài ca danh tiếng, anh còn có nhiều tác phẩm về nhạc khí, nhất là sau khi tu nghiệp ở Liên Xô về. Ngay trước cách mạng, anh cũng đã có tác phẩm viết cho múa. Sau này anh dành thời gian chiếu cố đến những biên đạo trẻ tuổi để nâng đỡ họ. Khuyến khích họ anh cũng cộng tác với Huy Thục viết một phần cho kịch múa "Ngọn lửa Nghệ Tĩnh" (Giải thưởng Hồ Chí Minh). Riêng anh đã nhận giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuạt và danh hiệu nghệ sĩ ưu tú bởi có thành tích chỉ đạo nhiều chương trình nghệ thuật xuất sắc.

                               

Đại tá nhạc sỹ - nghệ sĩ Ưu tú Lương Ngọc Trác trải qua đoạn đường dài, trọn đời là quân nhân; là sỹ quan tác chiến trên cả hai nhiệm vụ: Sáng tác và quản lý. 7 lần làm Trưởng đoàn, nhưng điều đáng nói nhất là 4 lần làm trưởng đoàn ca múa quân đội. Không lần nào anh để cho "sóng thần" chùm lên, mà sóng vẫn yên, biển vẫn lặng. Chưa một lần cấp trên phải cử đoàn thanh tra xuống làm việc…

Còn gì quý hơn tấm lòng vị tha của đoàn trưởng luôn động viên cổ vũ cấp dưới tự do sáng tạo và biết khơi gợi và bảo vệ sáng tạo của cấp dưới: Một lần, ca sĩ Tường Vy tìm cách vận dụng đưa một đoạn Stắc ca- tô vào tiếng hót chim rừng trong "Cô gái vót chông" của Hoàng Hiệp, anh khuyên Tường Vy: "Cứ đưa ra biểu diễn để xin ý kiến bộ đội". Quả nhiên được bộ đội nhiệt liệt hưởng ứng. Nhưng cũng có những ý kiến không đồng tình trong giới nghệ sĩ… Cuối cùng thì nhạc sĩ Hoàng Hiệp – tác giả của "Cô gái vót chông" - hết sức đồng tình… chấp nhận. Cho đến nay, "Cô gái vót chông" mà Tường Vy thể hiện một cách sáng tạo với sự động viên của Trưởng đoan – nhạc sĩ Lương Ngọc Trác vẫn sông trong lòng khán, thính giả!

Mùa đông năm 1958, giữa nông trường Điện Biên, đoàn tổ chức buổi duyệt một số sáng tác mới, trong đó có "Tiến bước dưới quân kỳ" của Doãn Nho và "Sao cô em chưa về" của Lê Lan. Chủ tịch Hội đồng chuyên môn là trưởng đoàn. Anh đã trực tiếp đệm piano và cho hát nhiều lần để mọi người thấm - ngấm rồi mới phát biểu nhận xét. Thật ra, anh đã tổ chức chu đáo như một buổi biểu diễn nên mọi người hỷ hả nhiệt liệt hoan nghênh "Tiến bước dưới quân Kỳ" và "Sao cô em chưa về".

                                   

Anh không bao giờ biến đơn vị mình phụ trách thành sân chơi của riêng, lại chả bao giờ đại ngôn làm phách, chém gió ra oai, mà rất nhẹ nhàng; giống như Tổng biên tập Tạp chí văn nghệ quân đội Thanh Tịnh, Vũ Cao…. cứ bình thản êm trôi trong mọi việc êm trôi….

Có lẽ các anh ra cùng một "lò" nên mới được vậy! Một Trưởng đoàn tài năng, đức độ - Tấm gương sáng cho các thế hệ cựu nghệ sĩ và lớp lớp các thế hệ tiếp theo - phát huy truyền thống, giữ vững "Thương hiệu" Văn công Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam./.

KHẮC TUẾ (Nguyên Trưởng đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị)

Bình luận (2)

  1. Trần Thị Nam Phương
    Trần Thị Nam Phương
    Nhân kỷ niệm Quốc khánh 2/9/2012, cháu xin kính gửi lời chúc sức khỏe tới nhạc sĩ Lương Ngọc Trác. Những sáng tác của nhạc sĩ Lương Ngọc Trác không chỉ gợi nhớ một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc, gợi nhớ một thế hệ đi vào cuộc kháng chiến trường kỳ đầy hy sinh gian khổ với tất cả sự lãng mạn, hào hoa và niềm tin tưởng vào tương lai của đất nước,và chính vì thế, những ca khúc này sẽ còn xanh mãi với thời gian, như bầu trời cao trong "Những ô của sổ" của nhạc sĩ vậy.
  2. Trần Trung
    Trần Trung
    NS Lương Ngọc Trác đúng là một nghệ sĩ Hà nội tài hoa. Các nhạc phẩm của ông thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp phản ảnh đúng tâm trạng của lớp người xếp bút nghiên lên đàng dấn thân vì nước, vì nghĩa lớn của dân tộc. Nó thôi thúc bao nhiêu con dân nước Việt đi vào kháng chiến gian khổ nhưng rất lãng mạn cách mạng với " bụi trường chinh phai bạc áo hào hoa .." Và ngày nay những ca khúc này mới thực sự gợi lại ký ức hào hùng của dân tộc ta trong thời kỳ cách mạng vẻ vang đó. Rất mong những dịp kỷ niệm cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 2/9 và ngày thành lập quân đội, những bài ca này lại được vang lên ở khắp nơi.