Nh thơ Ho ng Trung Th ng (1925- 1993), qu Quỳnh Đ i, Quỳnh Lưu, Nghệ An, hội vi n s ng lập Hội Nh văn Việt Nam, l một t n tuổi đ ng nhớ! Những năm 80 của thế kỷ trước, do c ng việc của B o Văn Nghệ, Hội Nh Văn Việt Nam, nơi t i c ng t c, t i c đến thăm nh thơ Ho ng Trung Th ng mấy lần tại nh ri ng. Đ l căn nh hơi hẹp tr n g c hai ở phố Ng Quyền, H Nội, được gọi bằng c i t n văn chương l Tao Ph ng. Nh thơ Ho ng Trung Th ng (giữa) v c c đồng nghiệp T i nhớ m i một d ng người đứng tuổi cao đậm, vạm vỡ, đ i mắt đen to đầy cảm mến c ng với cử chỉ th n thiện, giản dị, dễ gần. Nhiều người đ qu biết rằng Ho ng Trung Th ng thường xuy n đến căn nh số 41, phố Trần Hưng Đạo gần nh ng để sum vầy vui vẻ rượu v thơ c ng c c bạn văn, nhiều nhất l c c bạn trẻ. Nh thơ bậc trưởng l o đặt cho nơi ấy c i t n đẹp v sang l Tr c Vi n Thi Qu n. T i kh ng biết uống rượu cho n n chỉ đến đ i lần, h nh như c ng Lưu Quang Vũ, Định Nguyễn, sau th sao nh ng. Đối với Ho ng Trung Th ng, rượu l một phần đời ng, một phần thơ ng! Hồi thơ ấu, t i đọc tr n b o Văn học một b i thơ của Ho ng Trung Th ng n i đến cảnh thơ mộng, trữ t nh: Những c th n nữ ngồi tr n thuyền bơi giữa hồ sen đang m a hoa để h i những b ng sen vừa vươn nở trong cảnh thanh b nh: Thuyền chở đầy hoa thắm Tay m đầy hương thơm ... Thuyền đi tr n l biếc Mặt người lồng b ng hoa ... Ba c con g i M hồng h y hay Hoa lướt nhẹ tr n tay. Thuyền đi m tr n l Tiếng h t bay ngời trong nắng hạ Thuyền chở đầy hoa đầy ước mơ. Từ đ , c ng ng y t i c ng c ấn tượng tốt đối với thơ Ho ng Trung Th ng v ngưỡng mộ nh thơ ti u biểu cho thế hệ chống Ph p, chống Mỹ n y. Nhiều bạn đọc căn cứ v o nguồn gốc Nghệ An, d ng vẻ bề ngo i của Ho ng Trung Th ng v c u thơ nổi tiếng "B n tay ta l m n n tất cả/ C sức người sỏi đ cũng th nh cơm", trong "B i ca vỡ đất" (1948), c ng một số b i kh c như b i "B i thơ b ng s ng" Ta lại viết b i thơ b ng s ng C c Anh về m i ấm nh vui Con lớn l n đang viết tiếp thay cha Người đứng dậy viết tiếp người ng xuống Người h m nay viết tiếp người h m qua. để cho rằng thơ Ho ng Trung Th ng chủ yếu l rắn rỏi, mộc mạc... Thật ra, thơ ng c n c một phẩm chất kh đậm l trữ t nh, tinh tế... T i từng ghi ngẫu nhi n trong sổ tay c ch nay ba mươi năm mấy c u trong b i "Mẹ Bường" (tập Trong gi lửa, 1971) m t i x c động: Nh n t i, mẹ thở d i Nghẹn ng o kh ng n i được Tr n chiếc nong, mẹ mời t i ch n nước Ch n đau n y, t i biết uống l m sao i, một chiều Vĩnh Linh T i nhớ m i Từ dưới hầm bước l n chậm r i B mẹ Bường t c bạc phơ phơ. V đ y l những c u thơ mềm mại, uyển chuyển, phảng phất hương vị ca dao: Rừng xanh xanh cả m u người C n rừng l a tốt, c n tươi o ch m hoặc: Hoa cau thơm ng t đầu nương Anh đi l giữ t nh thương dạt d o. c ng những c u kh c trong b i "Bao giờ trở lại" viết v o c c năm 1949, 1951, đến năm 1955 L Y n phổ nhạc với t n "Bộ đội về l ng". Đến tập Mời trăng, tập thơ cuối c ng ng c ng bố trước khi mất v i năm lại đầy t m sự, rất đậm chất trữ t nh, chất mơ mộng, đượm buồn, c u chữ, h nh ảnh tinh tế, uyển chuyển. N i đến Ho ng Trung Th ng, trước hết l n i đến một nh thơ của qu hương Nghệ An "Non xanh nước biếc như tranh họa đồ" (ca dao), một v ng nổi tiếng về văn chương, học thuật, lừng danh những ng đồ, nổi tiếng về truyền thống c ch mạng. Từ thời thơ ấu, Ho ng Trung Th ng đ y u văn thơ v s ng t c. Nhiều b i thơ của ng, trong đ "B i ca vỡ đất" quen thuộc v nổi tiếng, n i l n cảnh v người Xứ Nghệ, đề cao vẻ đẹp, thể chất v t m hồn người d n Xứ Nghệ. B i thơ "Bao giờ trở lại" được ph c thảo tại lớp văn h a kh ng chiến khu tư đ ng trụ sở tại Thanh H a, một tỉnh thuộc khu vực ba tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh, cũng l một v ng qu lớn trong những năm kh ng chiến. Nh thơ Ho ng Trung Th ng l người c c ng lớn trong việc quản l hoạt động văn học, nghệ thuật. Từng l b thư chi bộ x , ch nh trị vi n huyện đội Quỳnh Lưu, Trưởng ban Tuy n huấn Tỉnh ủy Nghệ An, ng c nhiều kinh nghiệm về tổ chức, quản l . Sau n y, hiểu th m nghề nghiệp văn chương, học thuật, Ho ng Trung Th ng đ giữ những cương vị quan trọng như: Thư k t a soạn tạp ch Văn nghệ của Hội Li n hiệp Văn học, nghệ thuật Việt Nam, Tổng bi n tập b o Văn Nghệ, Gi m đốc Nh xuất bản Văn học, Vụ trưởng vụ Văn Nghệ ban Tuy n huấn Trung ương, ủy vi n thường vụ Ban chấp h nh Hội Nh văn Việt Nam, phụ tr ch tạp ch T c Phẩm Mới... Những cương vị m Ho ng Trung Th ng đảm nhiệm n i tr n đ gi p nh thơ đi s u v o lĩnh vực ph b nh để rồi từ đ ng trở n n một c y b t ph b nh nghi ng về hướng ch nh luận. Trước đ , c thể l trong thời gian l m việc ở Tỉnh ủy Nghệ An, Ho ng Trung Th ng đ cho xuất bản cuốn X viết Nghệ An. Sau n y, những b i b n về văn học của ng được t c giả soạn lại, đưa v o hai tập s ch: Chặng đường mới của văn học ch ng ta (1961) v Cuộc sống thơ, thơ cuộc sống (1979). T c phẩm ph b nh của Ho ng Trung Th ng vừa giầu x c cảm của một t c giả s ng t c lại vừa c t nh định hướng rộng về tư tưởng của một người quản l v kiến thức uy n th m của một thầy đồ Xứ Nghệ cần c học hỏi. Khi Ho ng Trung Th ng về Viện Văn học v l m việc mười năm, ng đ đưa viện trở lại thế ổn định, tạo mối quan hệ tốt giữa Viện Văn học v Hội Nh văn Việt Nam. Ho ng Trung Th ng am hiểu H n học, sử dụng tốt tiếng H n. ng l dịch giả thơ Đường c hạng. ng cũng dịch một số t c phẩm Li n X . ng c n l t c giả thư ph p chữ H n ti u biểu, l t c giả của những c u đối, vế đối được lưu truyền. Với b t danh Đặc C ng (d ng cho thơ đả k ch địch), B t Ch m (d ng cho thơ ch m biếm nội bộ), Ho ng Trung Th ng cũng l c y b t quen biết một thời sử dụng tốt thể loại đả k ch - ch m biếm. ng c n c b t danh Hồng V n. S u mươi t m tuổi đời, bốn mươi t m năm hoạt động văn nghệ v s ng t c, nh thơ Ho ng Trung Th ng l một nh n c ch văn học, một t n tuổi đa t i đ ng nhớ trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Phạm Đ nh n
