Người viết bài ca chim én.....

Người viết bài ca chim én….

Có một bận, tôi được nghe anh Trần Tiến tâm sự: “Mình có mấy thằng bạn thơ thân lắm như Lưu Quang Vũ, Thanh Thảo, Nguyễn Duy, Phạm Tiến Duật,…Nhiều lắm, nhớ chẳng hết. Chúng nó thuở hàn vi thương mình ca sỹ quèn mà chưa nổi tiếng, thế là hùa vào động viên mình làm nhạc. Đến khi mình nổi tiếng, hí, lại chẳng thấy thằng nào nhờ mình phổ thơ.Cho nên đến giờ mình chưa từng phổ thơ ai...”. Nói thật nghe ông nhạc sỹ nổi tiếng này “ năm câu ba chuyện “ như thế, tôi có phần ngờ ngợ, nghĩ không có nhẽ anh quên, hoặc là tôi “mụ mị” rồi. Là bởi chính tôi đây, có nhẽ cũng đã gần nửa thế kỷ, khi ấy còn là một người lính ở Trường Sơn, chẳng đã nghe bài hát “ Din ba cầu” của anh phổ thơ anh Phạm Tiến Duật đó sao? ( Khi ấy anh Duật cũng đang là một người lính Trường Sơn ).Bài hát Din ba cầu ấy, cũng lại do chính anh Trần Tiến ôm ghi ta trình diễn với những lời hát mộc mạc, khỏe khoắn:” To là din ba cầu/ Ấy, khỏe là din ba cầu/ Đại đội có mình tớ/ Nên quý như con đầu…Hớ hơ…” Lính ta nghe anh hát , khoái lắm, vỗ tay cứ vang rừng . Những người lính Hà Nội nhìn anh cứ mê man, bởi khi ấy anh đang là ca sỹ trẻ của đoàn ca múa Hà nội vào mặt trận phục vụ, người còn thơm lừng mùi hoa sữa . Anh xung phong cùng đoàn vào tuyến đường Trường Sơn ác liệt, nơi có nhà thơ Phạm Tiến Duật đang làm ngất ngây bao người yêu thơ. Tôi biết hai anh này gặp là mê nhau ngay, cái giống người tài vốn vậy, họ nhận ra nhau nhanh lắm, chỉ một buổi là thành tri âm tri kỷ, Bá Nha Tử Kỳ . Thế là suốt đêm ấy đọc thơ , đàn hát tâm đắc đến nỗi anh Tiến nhập tâm ngay bài thơ Din ba cầu của anh Duật, và ôm đàn hát ngay thành lời . Tài thế chứ ! Anh em chúng tôi là cứ lác mắt. Còn anh Duật cũng xúc động lắm, cứ ngơ ngẩn nhìn anh Tiến còn hơn cả nhìn nữ ca sỹ Huyền Châu xinh đẹp ngồi bên. Từ đấy hai “ bố “ này cứ nắm tay nhau đi diễn khắp các đơn vị, hét toáng cả rừng Trường Sơn lên bài hát Din ba cầu trong tiếng vỗ tay rào rào của lính tráng !

Thế rồi một thời gian sau, anh Phạm Tiến Duật về Hà nội lấy vợ, tổ chức đám cưới ngay tại nhà anh Trần Tiến, trên gác hai nhà 94 đường Nam bộ.Căn phòng nhỏ, đám cưới cũng tùng tiệm, nhưng vui vẻ lắm. Bạn bè , anh em lính tráng , rồi văn nghệ sỹ đủ kiểu đến tấp nập, chẳng có chỗ mà ngồi cho hết. Lại có cả mẹ anh Duật từ Phú Thọ về , anh Đỗ Chu hay chuyện thế mà cũng giãn hết bạn bè văn nghệ để nhất mực “ Bầm bầm con con” với mẹ anh Duật , và cứ ôm cái ấm nước trên tay để rót nước mời Bầm uống liên tục…

Trong đám cưới ấy, khi men rượu làng Vân và bia hơi Hà nội đã “tây tây”, thì lại chính là anh Trần Tiến chứ chẳng là ai khác ôm ghi ta hát đến khản cả cổ bài hát “ Din ba cầu” để mừng cô dâu chú rể, làm tất thẩy người dự cứ vỗ tay hát theo rầm rầm. Khí thế quá , cứ như sắp nhảy xuống đường hành quân vào Trường Sơn hết lượt…

Đấy, bài hát ấy còn đây, thế mà sao anh Trần Tiến lại bảo đời anh chửa phổ thơ bất kỳ ai bao giờ là làm sao nhỉ? Hay là anh quên, hay là chính tôi nhớ nhầm, bài hát ấy là do ai khác phổ nhạc, mà anh Trần Tiến chỉ là người ca sỹ trình bày? Ừ, thì cũng đã sao , bởi cũng đã gần nửa thế kỷ rồi còn gì …

*

Nhưng đúng là anh Trần Tiến dường như chưa phổ thơ ai bao giờ thật , nếu có bài Din ba cầu thì trường hợp này cũng chỉ là hy hữu . Lý giải vì sao anh ít phổ thơ thế , anh Trần Tiến nhăn nhó : “ Phổ thơ khó lắm chứ cậu tưởng à, chỉ trong nghề mới biết nó khó . Có loại thơ để đọc, có loại để ngâm, có loại chỉ để nhìn, đọc lên hay ngâm lên là hỏng bét. Còn loại thơ để hát thì chỉ có nhạc Trịnh tự phổ thơ mình mà thôi. Mình nhớ có lần nhạc sỹ Thanh Tùng đùa trêu ai đó: “ Ông phổ thơ thế này, phải gọi là “Ngâm thơ tân kỳ” chứ không phải là nhạc, nếu bỏ lời đi, thì chẳng hiểu nó là cái gì.”. Này, mình nhớ không nhầm thì Thanh Tùng cũng chưa phổ thơ ai bao giờ cả”

Hỏi:” Nhưng có nhiều nhạc sỹ phổ thơ hay lắm, anh phục nhất là ai?” Giả nhời ngay :” Hoàng Hiệp, Lê Yên và vài người nữa. Phổ thơ hay cực. Thế mới biết phổ thơ là một nghề. Đấy là sự kết hôn tài tình giữa nhà thơ và nhạc sỹ.”

Tôi nghĩ đấy là một cái lý của anh Tiến. Nhưng còn một cái lý khácđể trả lời câu hỏi vì đâu anh không phổ thơ ai. Quan sát nhạc sỹ Trần Tiến nhiều năm, tôi thấy trong con người nghệ sỹ của anh có hẳn ba con người: Ca sỹ, nhạc sỹ sáng tác, và một nhà thơ. Hãy cứ đọc thôi những ca từ của anh, hỏi có là thơ không nhé: “ Tạm biệt chim én xưa /Tạm biệt những giấc mơ/ Và giàn hoa tím bên nhà ai nhớ mong/ Chào nụ hoa bé nhỏ / dịu dàng trong đám cỏ/ Đợi chờ con én những chiều xa rất xa…(Bài hát Tạm biệt chim én).Hoặc trong bài Ngẫu hứng sông Hồng: “ Tôi ôm con sáo bé bỏng của tôi /lang thang theo cha dọc bờ sông trắng xóa/ Một ngày mùa thu đưa cha qua sông/ Một ngày dòng sông đầy tiếng sóng và gió/ Con sáo sang sông bạt gió/Con xít thương ai lội sông tìm ai?” Hay bài hát Chị tôi :“Nhà tôi trên bến sông có chiếc cầu nhỏ cong cong/ Hàng cau dưới nắng trong lá trầu không/ Chị tôi trông dễ thương bán rau chợ cầu Ðông / Chị tôi chưa lấy chồng…/ Thời con gái lưng ong có bao người thầm mong theo/ Mẹ dục con gái yêu lấy chồng đi/ Chị thương hai đứa em thương mẹ già con đau /Chị tôi chưa lấy chồng…”(Tưởng cứ như hồn thơ Nguyễn Bính!)…

Gần gũi anh tôi biết, con người thơ ca trong anh lúc nào cũng dồi dào cảm xúc, cũng hừng hực những ý tưởng và ngôn từ. Anh thường ghi vào một cuốn sổ nhỏ đút trong túi quần, rồi đi đâu cũng cứ lẩm nhẩm cho những giai điệu tràn về thành câu hát. Như một cung đoạn sáng tạo khép kín, chẳng còn một chỗ nào cho thơ ca bất kỳ ai khác, kể cả những người bạn thân nhất, “ len” vào . Con người nghệ sỹ của Trần Tiến là một thực thể âm nhạc hoàn chỉnh : vừa là nhà thơ tạo nên những ca từ, vừa là nhạc sỹ hát lên những dòng thơ ấy bằng nhịp phách, bằng giai điệu, rồi lại vừa bằng chính vòm ngực và cổ họng của mình - người ca sỹ ,để chuyển tải nó đến với rừng , với suối, với non cao biển rộng, và với những trái tim con người…

*

M

Người hát hay nhất bài ca Tạm biệt chim én của Trần Tiến, là Quang Lý. Trần Tiến tâm sự: “ Nhiều người hát Tạm biệt chim én như Ngọc Tân, Ngọc Bích, Mỹ Tâm, nhóm AC&M... Họ hát đều hay. Nhưng không biết sao, tôi chỉ thích hát với Quang Lý. Giọng Lý cất lên như sương bay, hình như Lý không hát, anh chỉ hé môi cho sương khói bay ra như những cánh nhạc bay:” Tạm biệt chim én xưa... Tạm biệt những giấc mơ...” Tôi hay đùa với khán giả khi giới thiệu: “...Sau đây là bài hát Tạm biệt chim én do giọng ca chim én - Quang Lý, hát song ca cùng tôi - Chim Cú!”… Tôi và Quang Lý thường hát chung bài Tạm biệt chim én, bài này mở màn những đêm du ca và kiếm được rất nhiều tiền cho lũ trẻ mồ côi”

Nói về tìnhh bạn giữa hai nghệ sỹ, Trần Tiến kể: “ Ngày đó, tôi mới đi từ thiện ở Nga về, quyết định đi hát từ thiện ở Việt Nam với nhóm Du ca đồng nội, Lý là người đầu tiên tham gia với tôi. Một buổi sáng, Lý khệ nệ vác tới đóng góp... một cái trống, không biết kiếm đâu ra, tiếng rất hay. Lý và Trương Đông Nhân thân nhau, bằng tuổi nhau và đều thua tôi có hai tuổi. Lẽ ra chúng tôi là bạn, nhưng cả hai đứa muốn được tôi coi là em, là đệ tử. Chả thế một ngày nghe đồn bậy, anh Tiến vượt biên sang Thái, Lý ngồi khóc, thằng Nhân thức suốt đêm... hết gói ba số.

Rồi hôm Quang Lý mất: “Vậy mà, giờ đây, bạn bay thật rồi, Lý ơi... Bạn đã bay đi mãi mãi. Bạn bỏ lại một bài hát, không thể hát được nữa, nếu chỉ còn một bè trầm khô, lạnh của con chim cú còn lại. Chợt nhớ loài bạch điêu quen sống có đôi. Một ngày cái chết chia lìa, con còn lại hát khúc cuối cùng rồi đâm đầu vào đá. Khúc ca cuối ấy mới thảm khốc làm sao.

“Chim én của anh, bay đi, bay mãi đi, tạm biệt, tạm biệt... tạm biệt chim én”. Đấy là đoạn đọc cuối của tôi, trên nền tiếng hát Quang Lý “em như chim bay xa... em như chim bay xa” xa dần, xa dần... Khi nhạc tắt dần, để làm đoạn kết bài hát, hai anh em thường diễn như vậy. Không còn diễn nữa. Bài hát bây giờ thật như giọt nước mắt vĩnh biệt bạn cố tri xa dần về miền cực lạc. Nhớ em buồn muốn khóc “

Chim én đã bay đi. . Bay đi cùng ngàn mây trắng . Mình Trần Tiến ở lại. Anh đang ngồi thờ thẫn với biển khơi Vũng Tàu, với cuộc đời…

Sóng cứ vỗ miên man. Người vợ tấm cám từ thuở hàn vi, chị Ngà vẫn bên anh, vẫn líu lô bao chuyện. Nhưng không nghe anh gắt như xưa nữa:” Im đi, để nghe tiếng sóng”. Mà anh ngồi lặng im , đờ đẫn nghe tiếng vợ và tiếng biển sóng reo…

Anh sợ sự cô đơn rồi….Chim én và bạn bè thân, Ngọc Tân, Quang Lý đều đã bỏ anh ra đi rồi .” Cái chết là chuyện nhỏ, không có gì phải quá bận tâm. Sống mới khó, sống làm người lại còn khó gấp trăm. Người ta nên bận tâm từng giây phút sống, có thực là hạnh phúc không. Có thực là đang sống không, hay đã chết lâu rồi, chỉ còn là cái bóng đi trên đời. Có thực đã từng sống là người, có lòng tốt và dũng cảm không, hay vẫn là một con vật hèn hạ, tưởng mình được tự do và có quyền như con người. Và nếu đã từng được làm người rồi, thì đã từng yêu và được yêu chưa...”

Anh cứ thầm thì với sóng biển, cho tận tới lúc hoàng hôn…….

CLV

Bình luận (0)