Nhạc sĩ Nguyễn văn Tý và sự nghiệp âm nhạc của ông là đa thanh, đa diện. Bài viết này chỉ đề cập đến ca khúc và cũng chỉ là một nét trong các ca khúc đặc sắc của ông: Người phụ nữ trong ca khúc Nguyễn Văn Tý. Sinh ngày 5 tháng 3 năm 1925, tại xóm thợ Trường Thi Vinh - Nghệ An (gốc gác quê quán thuộc ở huyện Kim Anh tỉnh Vĩnh Phú). Bố mẹ ông đều là công nhân xe lửa thuộc xóm thợ này. Mở đầu cho hàng loạt ca khúc viết về người phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp âm nhạc Nguyễn Văn Tý là bài hát "Dư âm" nổi tiếng. Hình tượng âm nhạc cùng những giai điệu mềm mại, thướt tha cộng với hình ảnh gợi lên trong các điệp khúc của ca từ một người thiếu nữ nhẹ nhàng, duyên dáng, lãng mạn và khơi gợi. Một vẻ đẹp tiêu biểu về hình tượng người phụ nữ trong mơ tưởng của các thi sỹ, nhạc sỹ cùng thời. Nó ám ảnh ta về những mơ mộng của lớp thanh niên tiểu tư sản, trí thức thời đó. Vẻ đẹp giai điệu, chất thơ mộng của lời ca đã ẩn chứa trong tâm hồn ông từ thủa thiếu thời. Từ đó theo dấu ấn của thời gian, theo nhịp bước của cách mạng và đời sống, hình tượng người phụ nữ luôn xuất hiện với những vẻ đẹp khác nhau, phong phú và đa dạng trong ca khúc của nhạc sỹ Nguyễn Văn Tý. Tấm lòng của Mẹ, tình yêu thưong của Mẹ vẫn là mạch nguồn cảm xúc cho Nguyễn Văn Tý khai thác. Năm 1956, ca khúc "Mẹ yêu con" ra đời. Với giọng hát của NSƯT Thanh Huyền một thời đã vang lên ngọt ngào như một lời ru làm đắm say lòng người. Sau này các nghệ sỹ như NSND Thu Hiền, cố NSND Lê Dung... đã từng thể hiện rất thành công ca khúc này. 50 năm qua đi, nhưng mỗi lần nghe ta lại thấy trái tim mình rung lên, tâm hồn ta rộng mở, cứ ngỡ như mình đang trong vòng tay âu yếm à ơi của mẹ, của bà ..."à á ru hời ơ hời ru...". Công lao dưỡng dục, sinh thành của mẹ với đứa con yêu được nhạc sỹ gửi gắm qua những âm hưởng nặng chất dân ca đã khái quát hoá, nghe như nỗi niềm của mẹ hằng mong mỏi cho con lớn lên từng phút, từng giờ, từng năm..., "Mẹ thương con có hay chăng, thương từ khi thai nghén trong lòng... Mấy nắng sớm rồi mưa chiều, chín tháng so chín năm..." và là niềm hy vọng cho đến khi con trưởng thành... "Mừng con sẽ góp phần, tương lai con đẹp lắm"... giai điệu nghe sao mà thổn thức, lo lắng. Mẹ ru con, mẹ yêu con, mẹ thương, mẹ mừng, mẹ mong... nói lên được tâm trạng của mỗi người mẹ trên mỗi bước đường con lớn lên và trên hết là sự gửi gắm, niềm hy vọng của mẹ với những đứa con là thế hệ trẻ của đất nước. Khép lại ca khúc lại là câu "à á ru hời ớ hời ru" như một sự tất yếu của cuộc sống, thời gian có qua đi, vật đổi sao dời nhưng tấm lòng của người mẹ vẫn luôn hướng về những đứa con yêu, những đứa con của mẹ trưởng thành, mẹ lại quay về '"à á ru hời..." với con, cháu đúng với thiên chức thiêng liêng, cao cả của người phụ nữ Việt Nam. Người Mẹ trong "Tấm áo chiến sỹ mẹ vá năm xưa" một thời với giọng hát Quý Dương đã làm rung động hàng triệu trái tim chiến sỹ và thế hệ thanh niên thời đó cũng như bây giờ. Bóng dáng mẹ ta, bà mẹ vắt ruột sinh thành, dưỡng dục, lồng với hình bóng cao cả của bà mẹ Tổ quốc. Ở đâu mẹ của ta cũng luôn cùng ta chia sẻ, người luôn nâng giấc cho ta, chăm sóc cho từng đứa con của người từ vắt cơm nắm đến mảnh áo mẹ vá đêm đêm với cả tình yêu thương không bờ bến của mẹ... "Các con ra đi đã mấy chiến trường, mang theo cả tình thương của mẹ...". Ánh mắt mẹ luôn dõi theo chúng con mọi lúc, mọi nơi, bất cứ ở đâu, chúng con vẫn luôn có mẹ bên mình. Mẹ là chỗ dựa, là động lực thúc đẩy chúng con trong mọi tình huống. Bài hát ra đời năm 1973, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ còn nhiều gian khổ, hình ảnh các bà mẹ tiễn con bằng những tấm áo với tất cả tấm lòng mẹ đã gửi gắm vào đường kim, miếng vá trong những đêm trắng để chuẩn bị cho ngày mai các con của mẹ đi vào chiến trận. Và với tấm áo ấy, con đã đi khắp mọi miền Tổ quốc, đã sưởi ấm lòng con khi ở chiến trường khốc liệt, nơi ranh giới giữa cái sống, cái chết rất mong manh. Tấm áo của mẹ là quê hương, là đất nước, là nguồn động viên vô tận của chúng con trên mọi nẻo đường, luôn giữ cho con được chí khí của người lính cụ Hồ, trong gian nguy cũng không lùi bước. Với giọng đô thứ (c moll), chất liệu Dân ca quan họ, và đặc biệt ông đã dùng chất ngâm vịnh của làn điệu lới lơ, cụ thể là ngâm sổng trong làn điệu Chèo làm câu mở đầu và cũng là âm hưởng chính của cả bài. Ví dụ trong vở "Tấm Cám" là "Nhớ em ban sớm, giặt áo bên hồ..." thì trong ca khúc: "Tấm áo ấy bấy lâu nay con thường vẫn mặc...", giữa hai nét nhạc ta thấy chỉ thay đổi âm sắc của ca từ.. Đoạn II, chuyển sang điệu tính trưởng, giữ nguyên âm hưởng nhưng giai điệu rất đằm thắm, không đối lập mà phát triển trong một chủ đề: "Lạ kỳ thay con đi như thế.. nhắm chân trời rạng rỡ ánh dương." một lần nữa đã khẳng định được niềm tự hào, sự hy sinh của người mẹ Hà Bắc nói riêng và những bà mẹ Việt Nam nói chung là hình ảnh bất diệt trong trái tim của hàng triệu triệu người con ra trận. Ở đây nhạc sỹ đã sử dụng chất liệu âm nhạc truyền thống, tinh hoa của dân tộc để làm nổi bật lên hình ảnh bà mẹ Bắc bộ, bà mẹ Việt Nam bình dị, đôn hậu, đảm đang nhưng vô cùng cao đẹp. Vẻ đẹp đó là sự kết tinh trong cái hồn tinh tuý của dân tộc Việt Nam anh hùng. Trong ca khúc "Người đi xây hồ kẻ gỗ" của ông lại mang đậm đặc phong vị xứ Nghệ với âm hưởng của Ví Dặm. Được sáng tác năm 1976, khi cả nước đang bước vào công cuộc xây dựng lại đất nước sau ngày thống nhất đất nước. Người phụ nữ ở đây đã toát lên được tinh thần lạc quan yêu đời, mặc dù sau chiến tranh là mất mát, đau thương nhưng họ vẫn nhìn vào một tương lai đầy hy vọng. Với tình cảm mộc mạc, chân quê của con người xứ Nghệ, tình yêu cá nhân được nâng lên ngang với tình yêu quê hương đất nước, gắn liền lao động sản xuất. "Tay anh phá đá, tay em đào sỏi, ngồi trong xe ủi, anh nhớ những ngày hè. Chân lội qua khe em nhớ mùa đông giá..." Và đặc biệt câu "nay da em nâu tươi màu suy nghĩ..." ca từ lạ, gây ấn tượng. Một cô gái thôn quê với những ước mơ cháy bỏng của "mộng ngày thi". Có thể vì chiến tranh, vì tương lai đất nước mà bao ước mơ của một thế hệ đã phải hy sinh cho sự thống nhất nước nhà.
