Thực ra tôi đã biết anh Ba Hồ Bông từ khi tôi đang là học sinh Trường Âm nhạc Việt Nam vào những năm 60 của thế kỷ trước. Ngày ấy, dưới con mắt của lũ học sinh khoa đàn dây chúng tôi anh là bậc đàn anh, lại là cán bộ miền Nam tập kết, cả xã hội lẫn nhà nước nể trọng và ưu ái bởi một lẽ: "Tất cả vì miền Nam ruột thịt" . Anh giản dị, mù mì và ít nói. Anh học khoa sáng tác cũng ngay tại ngôi trường mà chúng tôi đang học: Trường Âm nhạc Việt Nam ở Ô chợ Dừa - Hà Nội. Gần gũi, kính nể nhưng xa vời… Thế rồi, trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, anh với tôi lại có cơ duyên gặp nhau và cùng nhau làm việc tại chiến trường Nam bộ trong Đoàn Văn công Giải phóng. Tôi vào chiến trường trước anh mấy tháng, ngày gặp nhau ở cứ, nhìn anh xanh xao, vàng vọt bởi sốt rét trên cung đường Trường Sơn từ miền Bắc vào Nam. Thương anh biết bao nhiêu. Từ những năm tháng dài của cuộc chiến tranh khốc liệt ấy, không hiểu sao, có lẽ là cái cơ duyên: tôi và Phạm Nguyên Kiếm - hai thằng Bắc kỳ rặt - lại gắn bó gần gũi với anh nhiều hơn bất kỳ ai trong đoàn cho tới ngày Sài Gòn giải phóng cho mãi tới sau này khi anh và tôi không còn ở Đoàn Bông Sen nữa… Nhà hát Nghệ thuật ca múa nhạc dân tộc Bông Sen kỷ niệm 50 năm thành lập được tổ chức tại Nhà hát TPHCM mới đây. Nhìn anh lụ khụ chống gậy nhưng hăng hái bước lên sân khấu nhận hoa của thế hệ hôm nay tôn vinh các thế hệ đã khai sinh ra đoàn nghệ thuật này, tôi xúc động vô cùng. Nghệ sĩ ưu tú Tô Lan Phương là người lên sân khấu trước. Khi MC mời anh lên, Tô Lan Phương đã tiến ngay tới góc sân khấu đưa anh đến ngay giữa sân khấu… Một biểu hiện nhỏ, cũng cho mọi người ngồi dưới thấy cái tình và sự kính trọng của người em, người đồng nghiệp và đồng đội ngày nào với anh… Thật là lạ… nhìn anh hôm đó tôi thấy thật rõ cái tính cách: Hồ Bông mà không ai có thể nhầm lẫn được. Lãng tử nhưng sang trọng Nghệ sĩ mà bùi bụi Kính trọng mà gần gũi Nhớ lại cái ngày Đoàn Văn công Giải phóng phải ẩn mình trong rừng sâu ở khu vực Sáu Cầu khi những trận càn biên giới nổ ra. Anh được anh em cử đứng ra làm người thương thuyết với lính Campuchia trong vai trò "Ông Ba đại tá" của Việt cộng, miễn sao cho anh chị em trong đoàn được yên ả công tác. Anh nói tiếng Pháp giỏi, hình thức lại oai phong vì thế lính Campuchia cũng nể trọng, thinh thích. Rồi lại câu chuyện anh rủ nhạc sĩ Thanh Trúc nhân chuyến đi công tác xuống đồng bằng rồi cả hai "dọt" vào Sài Gòn đi Sa Đéc quê anh chơi…. Việc làm này của anh và Thanh Trúc đúng là chuyện tày trời ở R. ngày ấy. Ai cũng nói anh và Thanh Trúc "dinh tê" chiêu hồi rồi… Thế rồi tháng sau chúng tôi thấy anh và Thanh Trúc lại lù lù về căn cứ trước sự sững sờ của mọi người! Lẽ dĩ nhiên cấp trên và Ban An ninh hỏi tội anh, nghe đâu cũng kiểm điểm nhẹ nhàng rồi thôi. Bởi mọi người hiểu anh, tin anh và biết anh là con người lãng tử… Con tằm mãi nhả tơ Nếu chuyện này Ban Tuyên huấn Trung ương Cục và Tiểu ban văn nghệ làm "đao to búa lớn" có lẽ anh đã bị "xử trảm" từ lâu rồi… Ở rừng, tôi và anh hay mắc võng nằm cạnh nhau. Anh là kho kiến thức vô tận "trên trời dưới biển" cũng như "Đông Tây kim cổ" đều làu làu. Nghe anh nói ai cũng thích, cách nói của anh dí dỏm, hài hước nhưng chính xác. Những năm tháng ở R. cam khổ ác liệt bom đạn vậy mà anh như một con tằm nhả tơ - những sợi tơ óng ả mịn màng. Anh đã phối khí hòa âm cho ca cảnh "Giải phóng" của nhạc sĩ Thanh Trúc, những giai điệu anh viết thật đẹp, sáng sủa mang đậm chất dân ca Nam bộ khi diễn tấu lên tôi rất thích. Nhìn thấy anh trên sân khấu Nhà hát TP tối 18.9.2011 đã cho tôi cảm xúc khi viết lại những kỷ niệm nho nhỏ này gửi tới anh, như một món quà kỷ niệm tình anh em của chúng ta. Bởi trong cuộc chiến đấu "ngày ấy" Chuyện về anh còn dài, còn nhiều lắm mà viết ở đây cũng không sao nói hết được… Với anh cho tới giờ đây tuổi đã cao, nhưng nét lãng tử, nghệ sĩ, lãng mạn, lạc quan yêu đời, sự trẻ trung ở nơi anh là những gì xẩy ra hàng ngày trong cuộc sống mà đối với lớp gần già như tôi và bằng hữu phải học tập noi theo… Và trong con mắt của tôi: Anh vẫn luôn là chàng nhạc sĩ lãng tử lạc quan và yêu đời nhất trên thế giới này! TP Hồ Chí Minh 4.12.2011 NS TRẦN MÙI Nhạc sĩ Hồ Bông và món nợ với Tây Ninh Nhiều năm công tác và phục vụ chiến đấu trong Đoàn ca múa Giải Phóng (Ban văn nghệ R) tại Tây Ninh, nhạc sĩ Hồ Bông (Hồ Văn Bông) từng có những sáng tác ca khúc về mảnh đất miền Đông gian lao, anh dũng. Bài hát Dương Minh Châu sống mãi là một ca khúc được biểu diễn khá nhiều trong thời kỳ Đoàn phục vụ các chiến trường miền Đông Nam bộ. Sau ngày miền Nam giải phóng hoàn toàn, lúc đó với cương vị là Trưởng Đoàn ca múa nhạc Bông Sen, nhạc sĩ Hồ Bông từng đưa đoàn về phục vụ văn nghệ tại chiến khu xưa Dương Minh Châu (DMC). Nhắc lại kỷ niệm lần đó, ông vẫn chưa quên những ngày vất vả, chịu đựng muỗi vắt ở chiến khu DMC để phục vụ đồng bào, chiến sĩ. Anh chị em trong Đoàn lúc đó có người trách ông đã đem họ về DMC để "phục vụ" muỗi. Ông đã nói với họ rằng, sau này DMC sẽ khác và mọi người sẽ phải nuối tiếc. Và đúng như vậy, giờ đã có hồ Dầu Tiếng là công trình thuỷ nông nổi tiếng của Tây Ninh. Những năm 1978-1980, đoàn Bông Sen liên tục lên Tây Ninh để phục vụ đồng bào, chiến sĩ các huyện biên giới. Mới rồi, gặp gỡ vợ chồng nhạc sĩ Hồ Bông- NSƯT Thanh Trì ở Vũng Tàu, ông phấn khởi khoe rằng, mới trả được món nợ tinh thần với Tây Ninh. Thì ra nhạc sĩ đã có một ca khúc viết cho Tây Ninh rất sớm, từ năm 1959 khi ông còn học tại Nhạc viện Hà Nội. Năm ấy, chế độ Ngô Đình Diệm lê máy chém khắp miền Nam để thực thi Luật 10/59. Đồng chí Hoàng Lê Kha bị sát hại trong đợt đó. Ở ngoài Bắc, khi đi dự cuộc biểu tình ở Hà Nội do TƯ Đảng tổ chức đòi trả thù cho đồng chí Hoàng Lê Kha về, nhạc sĩ đã xúc động viết ca khúc "Cây vú sữa miền Nam" với lời đề tựa "viết trong những ngày nghe tin địch sát hại anh Hoàng Lê Kha". Sau đó ít lâu, Hồ Bông được cử đi học tại Nhạc viện Tchaikovski ở Liên Xô. Trước khi đi, ông gửi chiếc va li chứa bản thảo, tài liệu cho bà thủ thư Thư viện ở số 32 Nguyễn Thái Học- Hà Nội. Năm 1964, Hồ Bông ở Liên Xô về
