Mùa xuân làng lúa làng hoa.

Đầu xuân, xem Quán thanh xuân trên VTV6. Rất xúc động.

Đêm phương Nam.Nhớ quá Hà nội, tiếng hát Thanh Hoa, gương mặt nhạc sỹ Ngọc khuê và người con gái ấy ...

...Cô gái ấy và bài hát “Làng lúa, làng hoa” …

Năm ấy sau giải phóng, tôi từ mặt trận Lào về, học khoa Ngữ văn Trường đại học sư phạm1 HN. Bởi thân quen với chị Ngọc Thảo nguyên ngày trước cùng ở Tổng cục Hậu cần, sau này chị đi học nước ngoài rồi về làm đạo diễn ca nhạc ở Đài truyền hình VN( VTV), cho nên chị hay” sai vặt” tôi và Kiều Minh( nghệ sỹ đàn phong cầm của Đoàn ca múa quân đội) giúp chị làm các chương trình ca nhạc cho đài, khi viết các kịch bản hoặc lời dẫn, khi lại thay mặt chị đi tìm các chương trình biểu diễn của các đoàn về giới thiệu cho chị và đạo diễn” màu” Nam Hà. Một lần chị bảo tôi và Kiều Minh vào hai đoàn nghệ thuật Phòng không và Không quân( Mới tách ra) ở đường Giải phóng xem có chương trình gì mới hay không?

Nhạc sĩ Quân đội Ngọc Khuê

Vì Kiều Minh ở Đoàn ca múa quân đội nên thân và thuộc” vanh vách” hai đoàn này. Thọat đầu vào đoàn phòng không. Gặp ngay biên đạo múa Nguyễn Long, khi ấy là đoàn trưởng.( Anh Long cũng là anh ruột thằng Nguyễn Vĩnh, Giám đốc Nhà văn hóa khu Hoàn kiếm thân với chúng tôi).Bởi thân quen nên anh Long trao đổi chân tình ngay:” Cho mình cảm ơn anh Nam Hà , chị Ngọc Thảo. Nhưng thú thật đoàn mới tách ra, nhân sự cũng chưa ổn định, nên cũng chưa có chương trình tiết mục gì. Thôi, làm chén trà cho ấm bụng các ông ạ”. Chào anh Nguyễn Long, Kiều Minh lại chở tôi sang đoàn nghệ thuật Không quân cũng ở gần đấy. Doanh trại vắng vẻ quá. May thay có một ông đai úy, nhìn nhỉnh hơn chúng tôi một vài tuổi, gương mặt hiền hậu, chân phương:” Kiều Minh đấy à. Đi đâu thế này?” Minh cười hềnh hệch:” Còn đi đâu nữa. Chi Ngọc Thảo bảo vào xem các ông có chương trình gì mới không để quay truyền hình. Đây là ông Châu La Việt , bạn tôi, cũng là lính ở mặt trận về. Còn đây là Ngọc Khuê, ca sỹ kiêm nhạc sỹ sáng tác của đoàn PKKQ. À, mà ông lên Đoàn trưởng chưa nhỉ?”-Kiều Minh bất giác hỏi Ngọc Khuê. Anh chàng mộc mạc, bẽn lẽn:”Thì cũng đang phải chờ sắp xếp tổ chức. Đoàn mới tách ra mà, quân số có bao nhiêu đâu”.Kiều Minh vỗ vỗ vai Ngọc Khuê bỗ bã:”Thôi được rồi. Anh em mình làm ly rựou cho vui nhỉ”. Thế là với vẻ rất kính nể Kiều Minh- chẳng gì cũng là một nghệ sỹ tên tuổi của đoàn Tổng cục, Ngọc Khuê mời bọn tôi vào nhà, rồi chạy ra chạy vào một loáng sắm sửa một mâm rượu nhỏ bưng lên, đãi đằng anh em …

Tôi lần đầu được biết nhạc sỹ Ngọc Khuê như thế. Ấn tượng đầu tiên là anh rất môc mạc, chân thành và rất lính( Trước đây anh đã từng là lính pháo cao xạ chiến đấu ở Hàm Rồng, rồi sau đó được đưa về làm diễn viên hát của đoàn văn công binh chủng Phòng không – Không quân…)

*

Nghệ sĩ Quỳnh Liên ĐHSP1

Cũng thời gian này, một hôm có một thầy giáo ở trường ĐHSP Ngoại ngữ sang rủ tôi đi uống bia. Thì ra anh là nhạc sỹ Trương Hùng Cường, ngày trước dạy ở Đại học xây dựng hay Đại học địa chất gì đó, nay về phụ trách âm nhạc ở trường ĐH Sư phạm ngoại ngữ sát vách trường tôi. Nhìn anh gầy gò, thâm u lắm, nhưng ngờ đâu anh chính là tác giả của một bài hát nổi tiếng :“ Cô giáo về bản” (Năm ấy từ miền xuôi xa xôi /cô giáo người Kinh lên với bản làng/dòng khuổi nậm nhẹ reo reo hát/ hát cùng bầy em bé vang núi rừng…).Anh bảo “ Có một lần gần đây mình được xem nhạc cảnh “ Mùa xuân lên nương Mùa xuân lên đường” của Đoàn ca nhạc dân tộc TW, thấy có tên Việt viết kịch bản cùng anh Nguyễn Tài Tuệ, mình thích lắm. Biết Việt là láng giềng nên hôm nay sang nhờ Việt một việc. Ấy là mình vừa hoàn thành một nhạc cảnh có tên gọi là “Hơ Na”, tiếp dòng âm nhạc miền núi của mình, mình muốn dựng cho các em khoa Anh và khoa Pháp của trường. Nói thật do kinh phí không có, chẳng dám mời các đạo diễn tên tuổi, mình muốn nhờ Việt làm đạo diễn giúp mình. Tất nhiên là cũng có ít nhiều bồi dưỡng”. Nghe anh nói thiết tha quá, tôi không thể chối từ, dù thú thật, tôi chưa từng là đạo diễn bao giờ, và cũng không quan tâm lắm “cái ít nhiều bồi dưỡng”…

Ngay tối ấy, tôi đạp xe lên Đoàn Tổng cục Chính trị khu Mai Dịch gần đó, to nhỏ với hai ông bạn thân là Kiều Minh và Minh Quang xuống giúp cho anh Trương Hùng Cường. Chúng tôi lúc ấy đều tuổi 20, chưa thằng nào có người yêu, nên thấy nghe đi dàn dựng cho sinh viên ngoai ngữ thì thằng nào cũng thích, vì sinh viên trường này nổi tiếng là đẹp và "Yết Kiêu"!

Thế là tối thứ bảy tuần ấy, ba “chú” CLV, Kiều Minh, Minh Quang có mặt ngay tại hội trường sư phạm ngoại ngữ, và buổi tập đầu tiên bắt đầu. Kiều Minh ôm đàn chỉ đạo phần hát. Khi tiếng đàn phong cầm vang lên, các em đắm đuối say mê hát theo . ( Thằng này có tiếng đàn ma mỵ quyến rũ lắm, và khi nó cất lên tiếng hát thì” thôi rồi Lượm ơi". Ngày nó học trường nhạc, em VK sau này là ca sỹ nổi tiếng "chết lên chết xuống" cũng vì tiếng đàn tiếng hát của nó) Còn Minh Quang chỉ đạo phần diễn xuất ( Trước khi là diễn viên hát ca múa quân đội, Minh Quang là diễn viên đoàn kịch nói Thanh Hóa. Diễn xuất "ác" lắm, các em mắt tròn mắt dẹt theo thị phạm của thầy…)

Trương Hùng Cường thì “thăng hoa” vô biên. Miệng cứ há hốc theo từng lời ca (Thi thoảng lại ghé tai tôi to nhỏ:” Chết thật, không ngờ mình lại viết hay đến thế” ). Còn tôi thú thật, tiếng là bao quát tất tật, nhưng nhiệm vụ chính là để “tia” các em. Và giữa một rừng hoa, tia được ngay một em mặt mũi sáng sủa, hấp dẫn, vầng trán hơi dô dô bướng bỉnh, có chút kiêu căng, nhưng lại có hẳn một cái răng khểnh rất duyên. Mới hỏi Trương Hùng Cường:”Con bé nào thế?” Cường bảo:”Nó học khoa Anh năm thứ ba””Sao không cho nó đóng vai chính, vai Hơ Na?”Ừ, tôi cũng phân vân mãi, mặt mũi nó sáng sủa, nhưng giọng hát lại không bằng con bé kia” Cường trả lời tôi bâng khuâng, ra chiều cũng rất tiếc .Tôi thầm nghĩ nó mà đóng vai chính thì “ anh em ta” dễ bề thân quen dễ bề chuyện trò với nó hơn!

Một buổi tập, hai buổi tập, thế là chúng tôi trở nên thân nhau. Mà không riêng gì tôi, cả Kiều Minh, cả Minh Quang cũng rất mến cô bé ấy. Có chủ nhật, tôi đến chơi nhà Bình ( tên cô gái) ở phố Hàng Mã, đã thấy cả Kiều Minh, cả Minh Quang cũng đã ngồi ở đấy., Mới nói với cô bé ấy rằng: “Không gọi em là Bình nữa nhé, mà từ bây giờ trở đi sẽ gọi em là Hến, thị Hến". Cả bọn cùng cười lên vui vẻ….

Đang ngồi nói chuyện thi bỗng có một chiếc com măng ca đỗ xịch ngay trước cửa. Một người đàn ông mặc quân phục sỹ quan bước vào.” Bố”. Bình đứng dậy reo lên.Người sỹ quan ấy liếc nhìn rất nhanh cả ba chúng tôi ( Ngày ấy tôi nghiệm ra rằng:các thủ trưởng quân đội có con gái lớn thường giữ gìn cho con gái ghê lắm. Đố một thằng nào mà "tơ lơ mơ " đến nhà mà qua nổi mắt các ông! .Như chính ủy Dư Cao của tôi vào mặt trận xa, lúc nào nhớ về hậu phương cũng chỉ quan tâm và lo lắng cho cô con gái rượu ông rất yêu).Thấy ông, Kiều Minh và Minh Quang cùng đứng phắt dậy:” Chào Thủ trưởng”.Ông nở một nụ cười và bắt tay từng thằng. Thì hóa ra bố em là Thượng tá Hoàng Nguyễn, Phó chủ nhiệm chính trị Quân khu Tả ngạn mà Minh Quang và Kiều Minh đã từng nhiều đợt về Quân khu biểu diễn, đã từng được ông lên sân khấu bắt tay.( Còn tôi cũng có một lần xuống đoàn QK Tả ngạn đọc kịch theo lời mời của nhà viết kịch Hoài Giao, cũng được mời ăn cơm với một thủ trưởng cơ quan chính trị quân khu, nhưng hôm ấy ăn vội ăn vàng để kịp chuyến tàu về Hà nội, nên không nhớ có phải thủ trưởng ấy là ông hay không ). Sau khi niềm nở bắt tay các bạn con, ông tế nhị đi vào nhà trong cho lũ lính trẻ tự nhiên. Tôi ghé tai nói với B. là bọn anh cũng có người bạn mới từ Đoàn Quân khu Tả Ngạn về Đoàn Tổng cục chính trị, là ca sỹ Lê Dung, có bố chồng cùng công tác cơ quan chính trị quân khu với bố em( Đại tá Quang Vân- chủ nhiệm chính trị Quân khu). Giữa chúng tôi từ đấy chuyện như càng thoải mái, thân thiết hơn, vì đã thấy như cùng trong một gia đình người lính….

Thời gian ngắn sau, trường của Bình tổ chức cắm trại bên dòng sông Đáy, nhân dịp ấy đạo diễn Ngọc Thảo quyết định quay giới thiệu chương trình văn nghệ của trường ĐHSPNN, trong đó có nhạc cảnh Hơ na. Trương Hùng Cường sung sướng ngất ngây, hôm ấy anh ăn mặc tinh tươm trịnh trọng chưa từng thấy. Chỉ tiếc là Kiều Minh và Minh Quang phải đi biểu diễn nên không cùng đi được…

Trống giong cờ mở. Lán trại đủ sắc màu. Không khí tuổi trẻ sinh viên, không khí mùa xuân hòa quyện, đất trời như tươi thắm ngàn hoa, náo nức lạ thường. Cũng lúc ấy máy quay nhạc kịch Hơ na. Không là diễn viên chính, nhưng em vẫn nổi bật lên như một ngôi sao của nhạc kịch. Thú thực lúc ấy chúng tôi chỉ còn biết ngây ngất ngồi ngắm nhìn....

Rồi đến khi chiều xuống, Hội tan, giã bạn ra về. Tôi bước ra bên ngoài để chờ xe ô tô của chị Ngọc Thảo và đài truyền hình. Bỗng thấy em dắt xe đạp qua, nụ cười rất rạng rỡ như để chào chúng tôi ra về.Bất giác hỏi em:" Em đi xe đạp à, đi với ai thế," thì em bảo em đi một mình thôi, sướng quá nói ngay: Cho anh đi nhờ về với nhé. Em gật đầu, trao chiếc xe cho tôi, và rồi rất ngoan ngoãn ngồi lên đằng sau để tôi chở em đi. Tất cả mọi ánh mắt đều nhìn theo..

Kết quả hình ảnh cho nghệ sĩ thanh hoa

Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Hoa

15 năm sau. Khi này tôi đã vào sống ở TPHCM. Có một lần, theo đội bóng đá Quân khu 3 lên đá ở Nông trường chè Bảo Lộc Lâm đồng. Khi trận bóng dứt, các cầu thủ còn đang mồ hôi mồ kê nhễ nhại và mũi mồm thi nhau thở, thì bỗng từ chiếc loa bên ngoài sân vọng vào một bài hát làm tất cả cầu thủ như sững lại…

Bên lúa, anh bên lúa cánh đồng làng ven đê

Hồ Tây xanh mênh mông trong tươi thắm nắng chiều

Làng em làng hoa, hoa thơm ngát bốn mùa

Hồ Tây đôi bên trong tình yêu hoa lúa rộn ràng.

Cầu thủ Lê Quang Long ngồi bên thì thầm với tôi:’ Mùa xuân làng lúa làng hoa đấy anh ạ. Cả đội tôi kết bài hát này lắm. Vừa đá xong mệt mỏi thế này, mà được nghe Làng lúa làng hoa, lại do Thanh Hoa hát là tỉnh người ngay…( Lòng thầm nghĩ, dân đá bóng, mà lại là dân đá bóng đất Cảng Hải phòng ăn to nói lớn, mê mệt một bài hát về làng hoa Ngọc Hà Nhật Tân HN thế này thì kể cũng là lạ…)

Ít ngày sau về Sài gòn, gặp chị Thúy Quỳnh và anh Đỗ Tiến Định đưa Nhà hát Ca Múa Nhạc VN vào SG biểu diễn ( Lúc này chị Thúy Quỳnh là Giám đốc Nhà hát). Tôi vốn rất quý mến chị Thúy Quỳnh,bởi ngày xưa chị rất thân với mẹ tôi, và nhất là chính chị là phụ trách đội thiếu nhi chúng tôi ở Đoàn Ca Múa TW. Chị Thúy Quỳnh bảo tôi:” Em nhớ tối đi xem Nhà hát biểu diễn nhé. Có nhiều cái mới lắm. Em thử nghe con bé Trung Anh nó hát xem thế nào, khá lắm?" Tối ấy nghe lời chị, tôi hớn hở đến xem Nhà hát, và đợi chờ cô bé Trung Anh xuất hiện. Thì đúng như chị Thúy Quỳnh nói, một giọng hát trẻ thật mượt mà, tinh tế, với bài hát thật đắm say:” Em hát câu ca ấy lúa mùa này thêm bông/Hạnh phúc trên đôi tay nơi anh đã gieo mầm./Chiều nay anh dù xa ,hoa nói với anh nhiềuHồ Tây nên duyên vẫn gần nhau như hoa lúa cuộc đời.“ Khi tiếng hát dứt, những tiếng vỗ tay ào lên, khán giả phương Nam đón nhận nhiêt liệt và vỗ tay đòi biss nhiều lần. Chính tôi cũng đã vỗ tay đến rát bỏng vì tiết mục này…

Nghệ sĩ Trung Anh

Đêm về cứ bị ám ảnh về bài hát, người hát. Lòng thầm hỏi, ai sáng tác thế nhỉ? Nghe giời thiệu là Ngọc Khuê, cái tên nghe mới quá. Vân vi nghĩ ngợi, không có nhẽ là Ngọc Khuê Đoàn Nghệ thuật Không quân ngày nào mình đã có dịp ngồi hầu rươu ? Ừ, giá như bài hát là “ Trận địa ta giữa làng lúa làng hoa” hay “ Nghiêng cánh chào làng hoa Hà nội” thì có thể quả quyết là của ông ấy, chứ “Lúa ơi thơm ngát cho em hát cùng người/ Bởi lúa yêu cuộc đời nên xanh thắm tươi ruộng đồng...thì có nhẽ lại là của một Ngọc Khuê dân sự nào đấy ( Định tâm hôm nào sẽ đi hỏi Nhạc sỹ Phan Long hay nhà báo Bùi Bình Thiết, hai anh từng là diễn viên Đoàn PKKQ và nay ở Sài gòn).

Thì may thay, chửa kịp hỏi hai ông, một chiều kia bỗng vớ được một tờ báo có đăng về bài Mùa xuân Làng lúa làng hoa. Thú vị là, nhìn cái ảnh đăng hình tác giả, thấy rõ ngay đúng là ông Đại úy Nhạc sỹ Ngọc Khuê. Mặt mũi vuông vức, có chút khắc khổ, nhưng nụ cười cứ tươi roi rói chứ không u ám như ngày nào. Và cùng với Ngọc Khuê, tôi như được gặp lại một người bạn gái thân quen đã 15 năm rồi chưa có dịp gặp lại, qua chính những lời tự sự của Ngọc Khuê…

“ Thật ra trước và sau khi viết “Mùa xuân, làng lúa làng hoa” tôi cũng đã sáng tác tới gần 300 bài hát, trong đó có ca khúc “Hạt nắng hạt mưa” từng đoạt giải thưởng… Nhưng nhiều người như chỉ biết tôi với “Mùa xuân, làng lúa làng hoa”. (Có người còn gọi tôi là “ông làng lúa làng hoa” nữa ). Tôi sinh năm 1947, là con thứ 5 trong một gia đình có 6 anh chị em ở Hoài Đức (nay là Hà Nội). 18 tuổi, tôi bắt đầu rời quê hương, gia đình để bước vào cuộc đời quân ngũ, sau đó trở thành một trong những người lính pháo cao xạ bảo vệ cầu Hàm Rồng. Rồi tới năm 1974 thì được chuyển về Đoàn Văn công Phòng không - Không quân, làm diễn viên hát....

Như nhiều nhạc sỹ khác gắn bó với Hà nội, từ lâu tôi muốn viết một ca khúc về Hà Nội, đặc biệt là về mùa xuân Hà Nội. Nhưng viết mãi mà chưa thành. Cho tới một chiều mùa đông năm 1981, khi đạp xe đi thăm người bạn ở gần hồ Tây, tôi mới phát hiện ra rằng hồ Tây không chỉ có hoa. Phía bên Xuân La, Xuân Đỉnh còn là “làng lúa”. Lâu nay người ta thường gọi đó là những cánh đồng lúa xanh mướt hay chín vàng. Nhưng tôi muốn ví đó là những “làng lúa”. Sự “phát hiện” đó cộng với hình ảnh những “làng hoa” ấp ủ viết bấy lâu đã giúp tôi bật ra câu hát: “Lúa ơi thơm ngát cho em hát cùng người/Bởi lúa yêu cuộc đời nên xanh thắm ruộng đồng…”. Câu hát đầu tiên ấy đã xuất hiện và nhờ đó, về nhà tôi đã viết xong bài hát.

Nhiều người nghe nói bài hát này, cũng tò mò hỏi tôi rằng, có phải bài hát còn là để “nhắm” tới một cô gái? Vâng, cũng xin thú thật là: Quãng những năm 1978 hay 1979 gì đó, tôi có quen một cô gái và thú thật cũng rất muốn viết ca khúc để tặng. Đôi khi chúng tôi chở nhau trên chiếc xe đạp lòng vòng trên những con đường ven Hồ Tây. Tôi nảy ra ý định “mượn” những làng hoa ven hồ để làm cái cớ. Định như vậy rồi nhưng khi viết thì vẫn thấy khó, thấy không ổn. Tôi đành “gác” kế hoạch viết bài hát ấy lại. Hồi đó, chúng tôi thường hay đặt “bí danh” cho nhau bằng những con số. Cái tên của tôi được “dịch” sang con số 12, còn tên cô ấy là số 13. Nhưng tôi biết cái “ngưỡng” để dừng lại, vì lúc đó tôi là thượng úy, đồng thời là đội trưởng đội hát và tôi đã lập gia đình được 7 năm. Vì thế, giữa tôi và “13” chỉ là những tình cảm trong sáng. Đến bây giờ, “13” cũng đã chồng con đủ đầy, hiện làm ở một Đại sứ quán tại Hà Nội, thi thoảng chúng tôi vẫn thăm hỏi nhau và coi nhau như bạn bè thân thiết...

...Thú thật đọc đến đấy, linh cảm cho tôi hay rằng, cô gái mang bí danh 13 kia, hình như chính là “Mùa xuân nhỏ của tôi” năm xưa. Tôi xa em từ ngày ấy, và đến nay sau 42 năm vẫn chưa gặp lại. Mà chỉ được một người bạn cho tôi hay sau khi tốt nghiệp em cũng đã nhập ngũ, trở thành một sỹ quan không quân. Có một lần hội diễn của ngành, em tham gia trong đội văn nghệ Quân chủng, và trở thành một “ vầng sáng lung linh” của đội. Và đây chính là lúc vẻ đẹp của em, lồng trong vẻ đẹp của Hà nội lúa và hoa, tạo cho người nhạc sỹ bạn tôi những cảm xúc mãnh liệt, để rồi anh có một ca khúc hay nhất đời anh, một ca khúc vĩnh cửu về mùa xuân, về Hà nội , và về Tình yêu…

Có thể là so sánh khập khiễng, nhưng tôi luôn thầm nghĩ rằng: Có một nàng Samét để nhà văn Pautopxki có thiên truyện ngắn bất hủ “ Bông hồng vàng”. Có một nàng Son vây để nhà thơ, nhà viết kịch Henrik Ibsen và nhạc sỹ Edward Grieg có một “Khúc hát nàng Solveig” bất tử. Và phải chăng có một người con gái là em để Nhạc sỹ người lính Ngọc Khuê có một “Mùa xuân Làng lúa làng hoa” mãi mãi cùng thời gian….

Thế chẳng là rất tuyệt vời rồi, có phải không em, Thanh Bình?

(CLV)

Bình luận (0)