Khúc tưởng niệm

 

QĐND - 
Chúng tôi thả hoa, thắp hương trên biển
Tưởng niệm những người lính biển hi sinh
Biển cùng lúc trào lên từng đợt sóng
Trời thả mây tang, sóng trắng dập dềnh...

Sóng vỡ òa gọi tên các anh
Tên những miền quê xa xăm thương mến
Các anh hi sinh thịt xương hòa biển mặn -
Có lẽ nào lòng mẹ hóa mồ sâu?  

Hoa trôi về đâu, hoa trôi về đâu?
Hoa hồng thắm
Hoa cúc vàng
Hoa huệ trắng...
Vong hồn các anh lưu lạc phương nào?  

 Thay cho màu cỏ thanh minh là xanh rợp trời cao
Thay cho dòng tên khắc trên bia là trùng trùng sóng trắng
Thay cho đất nâu là vô cùng biển thẳm
Các anh chết rồi tên tuổi cũng lênh đênh...  

 Các anh là cây phong ba nắng táp bốn mùa xanh
Là cây thông bền gan bám đá
Là mô đá chênh vênh đảo nhỏ
Là chấm lửa đêm dày, cánh hải âu bay...

Những bông hoa trôi hoài trên sóng
Nén hương cháy tan vào gió mặn
Chúng tôi nghiêng mình trên biển sớm mai nay!

Biển Đông, 10-4-2003

Nguyễn Đức Mậu


Lời bình của người yêu thơ:

Thả hương hoa và đồ cúng tế để tưởng nhớ những người đã mất trên sông, biển là tục lệ tín ngưỡng của nhiều dân tộc trên thế giới. Ở nước ta, nhiều năm nay, tục lệ tín ngưỡng này đã được “chính thức hóa” trong nhiều lễ hội và hoạt động đền ơn đáp nghĩa, tri ân những đồng bào đồng chí đã hi sinh trên sông biển trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và phòng chống thiên tai. Lễ hội thả hoa tri ân trên sông Thạch Hãn đã trở thành nghi thức hằng năm vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7), được tổ chức đến cấp Nhà nước. Nhiều chuyến tàu từ đất liền ra thăm và làm việc ở quần đảo Trường Sa, khu vực khai thác dầu khí và các đảo thuộc chủ quyền của Tổ quốc... cũng tổ chức rất trang trọng lễ thả hoa tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ đã anh dũng hi sinh trong khi làm nhiệm vụ trên Biển Đông qua các thời kỳ. Bài thơ “Khúc tưởng niệm” của nhà thơ quân đội Nguyễn Đức Mậu đã ra đời trong một chuyến đi như thế của anh, vào tháng Tư năm 2003:

Chúng tôi thả hoa, thắp hương trên biển

Tưởng niệm những người lính biển hi sinh    

Câu thơ chân mộc, rõ ràng, cụ thể như một lời khấn nôm. Hỡi anh linh của những anh hùng, liệt sĩ đã anh dũng hi sinh trong khi làm nhiệm vụ trên vùng biển thiêng liêng của Tổ quốc, xin hãy chứng giám cho tấm lòng thương tiếc và tri ân của chúng tôi... Lời khấn chân thành, giản dị như đã thấu tận trời xanh, như đã hòa vào biển cả, như lay thức cả vũ trụ. Bằng chứng làBiển cùng lúc trào lên từng đợt sóng/ Trời thả mây tang, sóng trắng dập dềnh... 

    

Và kể từ giây phút nhập linh ấy, cảm xúc của tác giả hòa nhập trong cảm xúc của biển trời, vũ trụ: Sóng vỡ òa gọi tên các anh/ Tên những miền quê xa xăm thương mến... Gọi tên những miền quê, ấy cũng là nhắc đến mẹ già, cha yếu, anh em, vợ con, bạn bè... thân yêu của các anh vẫn hằng ngày, hằng giờ đau đáu một nỗi niềm thương tiếc các anh. Sự hi sinh, mất mát nào cũng hết sức lớn lao và vô cùng đau đớn. Nhưng các anh hi sinh thịt xương hòa vào biển mặn, không có được một mẩu cốt nhục để đưa về với Đất Mẹ, thì sự mất mát này không gì sánh nổi, nỗi đau xót này nhân gấp trăm ngàn lần. Thôi đành lấy không làm có, lấy biển trời thiêng liêng bao dung làm nơi gửi gắm và an ủi:

Thay cho màu cỏ thanh minh là xanh rợp trời cao
Thay cho dòng tên khắc trên bia là trùng trùng sóng trắng
Thay cho đất nâu là vô cùng biển thẳm...   

Đến đây, bài thơ như bản nhạc bỗng đảo phách, đổi nhịp”với những câu thơ dài miên man suy tưởng, cùng những hình dung từ: “xanh rợp trời cao”, “trùng trùng sóng trắng”, “vô cùng biển thẳm”... xếp liền nhau. Dụng ý nghệ thuật ấy đã diễn tả được cái mênh mông dào dạt của biển trời, cũng tức là tấm lòng của Tổ quốc, của nhân dân và thân nhân các anh hùng, liệt sĩ. Thôi thì dẫu không có một khoảnh đất nâu ấm áp để gửi gắm xương cốt, không có một nấm mồ xanh cỏ tiết thanh minh, không có tấm bia mộ khắc tên liệt sĩ... nhưng các anh ngã vào lòng biển cũng là ngả vào lòng Mẹ, bởi đây là lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam. Các anh hi sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ giang sơn bờ cõi, nên các anh trường tồn như đất đá, cỏ cây, sông biển quê hương. Hình ảnh những cây phong ba nắng táp bốn mùa xanh... cây thông bền gan bám đá... mô đá chênh vênh đảo nhỏ... không chỉ là những hình tượng cụ thể hóa sự trường sinh bất tử của các anh hùng, liệt sĩ, mà còn là sự hiện hữu những tấm gương xả thân vì nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Vâng, trong khó khăn, gian khổ, hiểm nguy... các anh như chấm lửa đêm dày, cánh hải âu bay soi đường dẫn lối cho những con tàu tiếp tục xé sóng ra khơi làm nhiệm vụ.

Xin bạn đọc lưu ý: Sau khi thắp hương, thả hoa và có đôi lời “khấn nôm” mở đầu bài thơ, chúng ta như không còn “nghe” tác giả nói gì nữa. Phần còn lại là biển trời, sóng gió, hương hoa giãi bày, liên tưởng, ẩn dụ, so sánh... trong phút giây tưởng niệm. Sự “nhường vai” ấy là thủ pháp tôn vinh tầm vóc công ơn các anh hùng liệt sĩ và tấm lòng tri ân của những người đang sống, đang được hưởng thành quả độc lập-tự do của đất nước. Chỉ đến câu cuối bài thơ, tác giả lại mới xuất hiện: Chúng tôi nghiêng mình trên biển sớm mai nay. Và chúng ta, những thế hệ bạn đọc hôm nay và mai sau, cũng chẳng biết nói gì hơn, xin được lặng lẽ nghiêng mình cùng tác giả...                           

Thạch Sơn

Bình luận (0)