Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví giặm - Trần Hoàn - Đỗ Quý Doãn

Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm

Trong số những bài hát viết về Bác, thì Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Ví dặm của Trần Hoàn, phổ thơ Đỗ Quý Doãn đã có một phong vị đặc biệt, khá độc đáo. Không như các bài hát khác trực tiếp nói đến Bác, ca ngợi công ơn cao cả của Người (một số bài nổi tiếng, tiêu biểu như: Tiếng hát giữa rừng Pắc Bó; Ca ngợi Hồ Chủ tịch; Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người; Bác Hồ một tình yêu bao la v.v...)

 Giữa Mạc Tư Khoa …tôi nghe câu hò Nghệ Tĩnh….. Ôi câu hò xứ sở, nghe thắm đượm tình quê… Chiều Mạc Tư Khoa….rừng dương như trầm lặng… mà nghe câu dặm..rằng hết giận rồi thương …

 Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Ví Dặm nói đến vị lãnh tụ vĩ đại gắn với tình cảm thiêng liêng của các tác giả với quê hương, xứ sở. Điều quan trọng là từ chủ đề tư tưởng sâu sắc, các tác giả muốn gửi gắm trong bài hát không chỉ là nói về lãnh tụ mà còn là đi theo con đường Người đã chỉ ra, làm theo những lời Người đã dạy, cũng tức là thực hiện đầy đủ, trọn vẹn Di chúc của Người.

                   

Điều này được thể hiện rõ ở phần lời cuối bài hát: “Ngày xưa Người ra đi vì câu hò ví dặm, tìm khắp bốn phương trời con đường lên no ấm. Hôm nay trên đường đi, sáng ngời theo chân Bác, càng âm vang câu hát cho thắm tình nước non”. Đó cũng chính là những lời cuối cùng khép lại bài hát như sự khẳng định lẽ sống, một chân lý bất di bất dịch.

thuyết phục người nghe, được đông đảo công chúng ưa thích, trước hết ở sự dung dị mà lại rất nồng nàn, đậm đà tình cảm được biểu hiện qua mỗi lời ca.

Tác giả thơ - Đỗ Quý Doãn quê ở Quảng Bình, chắc chắn điệu hò Ví dặm là làn điệu dân ca quen thuộc ở quê hương miền Trung đã rất gắn bó đối với anh. Nhưng khi nghe làn điệu vang lên tại mảnh đất Mạc Tư Khoa - nơi “Đất khách quê người”, hẳn là tác giả phải có tình cảm đặc biệt hơn nhiều, (thường khi đang ở xứ người, ai cũng nặng lòng nhớ thương quê hương hơn bất cứ lúc nào)

 Bài hát dành dung lượng đáng kể cho việc biểu hiện tình cảm sâu nặng với quê hương qua việc miêu tả tiếng hát dân ca, hát làn điệu Ví dặm của một người con gái nào đó: “Ơi câu hò quê hương em hát chiều nay răng mà thương mà nhớ”.

Một liên tưởng hết sức tự nhiên: điệu dân ca Ví dặm cũng chính là âm điệu đã từng ru Bác hồi nhỏ và Bác đã thấm đượm âm hưởng làn điệu này vào tâm hồn để khi lớn lên, bôn ba khắp năm châu bốn biển tìm đường cứu nước, không lúc nào Bác nguôi da diết, nhớ thương.

Giữa Mạc Tư Khoa, tác giả nghe câu hò Ví dặm, lại liên tưởng đến việc Bác đã từng đến nước Nga để tìm gặp Lênin - vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản: “Điệu hò sông nước lưu luyến tình đất nước gợi nên hình của Bác lúc tìm về Lênin”.

Ví dặm là làn điệu quen thuộc, tiêu biểu nhất của dân ca Nghệ Tĩnh. Nó mang đậm âm hưởng sông nước và chứa đựng những nỗi niềm sâu kín, tâm tư trĩu nặng của người dân lao động hàng bao đời, đồng thời cũng biểu hiện khát vọng mãnh liệt về cuộc sống lao động hòa bình, nhân ái. Nhưng có lẽ chưa ở đâu có những lời thơ nói đến đặc điểm này của Ví dặm. Và tác giả Đỗ Quý Doãn đã nói được trong phần lời nhạc. Chính vì vậy đã rất thuận lợi cho nhạc sĩ phổ nhạc.

Gợi nên hình của Bác lúc tìm về Lênin”.

Dĩ nhiên là Trần Hoàn tìm kiếm giai điệu bằng việc khai thác triệt để chất Ví dặm. Ngay mở đầu bài hát, ông đã cho nổi rõ chất liệu này bằng một câu dẫn như vỉa ở trong chèo Bắc Bộ (đoạn này có thể hát tự do, không cần gò vào tiết tấu): “Giữa Mạc Tư Khoa, tôi nghe câu hò Nghệ Tĩnh. Ôi câu hò xứ sở thắm đượm tình quê...”.

Sau câu dẫn trên, nhạc sĩ cho chuyển sang nhịp 3/4 là một tiết tấu uyển chuyển, đong đưa, ý muốn diễn tả lòng say mê của tác giả khi nghe điệu Ví dặm được cất lên giữa đất khách Mạc Tư Khoa: “Chiều Mạc Tư Khoa, rừng dương như trầm lặng mà nghe câu dặm rằng: Hết giận, rồi thương...”.

Rất “chung thủy” với chất liệu gốc, nhưng để cho bài hát giàu màu sắc, lại mang được hơi hướng hiện đại, nhạc sĩ Trần Hoàn đã khéo léo xử lý chuyển điệu ở câu “Ngày xưa mẹ ru anh bằng câu hò xứ sở”. Những nốt si và mi trong câu nhạc này đều được hoàn lại bình thường, không còn để giáng trong giọng son thứ gây hiệu quả sóng, uyển chuyển thêm cho giai điệu.

Ca khúc được phát triển khá hợp lý ở thể 2 đoạn mạch lạc, chặt chẽ (không kể câu dẫn mở đầu) khiến người nghe dễ nhớ, dễ thuộc. Âm vực toàn bài tuy rộng nhưng những nốt nhạc cao chỉ là lướt nên cũng không gây khó khăn cho người hát.

                              

Đây là một trong những bài hát phổ thơ thành công, đặc sắc của nhạc sĩ Trần Hoàn. Tác phẩm là sự kết hợp hài hòa, nhuần nhuyễn giữa lời thơ và âm nhạc. Đặc biệt là chất liệu Ví dặm đã được nhạc sĩ xử lý rất “ngọt” với một liều lượng phát triển, “phá cách” hợp lý, khiến bài hát vừa dân tộc, vừa hiện đại, rất phù hợp với nội dung lời ca.

Ra đời năm 1980, đến nay bài hát vẫn luôn được đông đảo công chúng yêu thích, chiếm vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ.

Nguyễn Đình San

Bình luận (0)