Nhân Ngày Âm nhạc Việt Nam (3/9), phóng viên Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam có cuộc phỏng vấn Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Đỗ Quốc Hưng, Trưởng khoa Thanh nhạc - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, xung quanh nghệ thuật opera và công tác đào tạo ca sĩ hát opera hiện nay. NSƯT Quốc Hưng đón nhận danh hiệu NSND từ Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại Lễ trao tặng danh hiệu NSND, NSƯT lần thứ IX - 2019, ngày 29/8/2019. (Ảnh: Nguyễn Hòa) PV: Thưa ông, trước hết xin chúc mừng ông vừa có vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Là một nghệ sĩ hát opera, đồng thời là một nhà giáo, nhà nghiên cứu về nghệ thuật opera, ông có thể cho biết vị trí của opera trong đời sống xã hội? Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Đỗ Quốc Hưng: Xin cảm ơn quý Báo về lời chúc mừng và sự quan tâm đến đời sống âm nhạc nói chung, nghệ thuật opera nói riêng. Danh hiệu cao quý do Đảng, Nhà nước trao tặng là nguồn động viên rất lớn để chúng tôi, những người làm nghệ thuật tiếp tục nỗ lực trong nghề nghiệp nhiều vinh quang nhưng cũng không ít gian nan, nghiệt ngã của mình. Opera là loại hình nghệ thuật mang tính tổng hợp, được ra đời tại Italia. Hơn 4 thế kỷ qua, opera đã lan tỏa mạnh mẽ đến các nước có nền âm nhạc phát triển trên thế giới. Đức, Italia, Pháp, Nga… là những nước đã xây dựng được cốt cách và một hệ thống văn hóa riêng về opera từ đội ngũ sáng tác, kịch mục, ca sĩ đến công chúng thưởng thức. Do tính biểu cảm khá cao và nội dung của nó cho phép phản ánh được những sự kiện lớn mang tính nhân bản và thời đại, nên opera cũng đã xuất hiện ở Việt Nam. Từ những năm 60 - 80 của thế kỷ XX, âm nhạc mới nước nhà đã tiếp cận, tiếp nhận và thực hành với thể loại opera thông qua một số vở: Eugeni Onegin của Tchaikovsky, Cô Sao, Người tạc tượng (Đỗ Nhuận), Bên bờ K’rông Pa (Nhật Lai), Núi rừng lên tiếng (Triều Tiên), Ruồi trâu (Liên Xô)… Nghệ thuật opera có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của hàng triệu người trên thế giới. Sự kết hợp giữa âm nhạc và sân khấu, của các hình thức biểu diễn thanh nhạc như đơn ca, hợp ca, hợp xướng, dàn nhạc, kết hợp cùng bài trí sân khấu phong phú, đa dạng tạo nên một nghệ thuật đặc biệt. Quá trình hơn 4 thế kỷ hình thành và phát triển, opera đã trở thành một trong những loại hình nghệ thuật được phổ cập và yêu mến ở những nước có nền âm nhạc phát triển. Sự yêu thích và được công nhận rộng rãi của nghệ thuật opera như vậy, trước hết là do sức mạnh của những tác dụng tư tưởng, cảm xúc, mang những giá trị thẩm mỹ, điều mà opera biểu hiện với tư cách là một tác phẩm nghệ thuật tổng hợp. Ở nhiều nước có nền âm nhạc bác học phát triển, ca sĩ opera luôn được đánh giá cao, theo đó công chúng luôn dành cho họ những tình cảm tốt đẹp và kính trọng nhất. NSƯT Quốc Hưng trình diễn ca khúc "Dấu chân phía trước" trong chương trình "Quà tháng Năm dâng Người" tại Nhà hát Lớn Hà Nội, ngày 19/5/2019. (Ảnh: Nguyễn Hòa) PV: Ông đánh giá như thế nào về sự phát triển của nghệ thuật opera ở Việt Nam hiện nay? Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Đỗ Quốc Hưng: Trong nền âm nhạc mới Việt Nam, opera có một vị trí quan trọng, góp phần cho đời sống âm nhạc thêm phong phú. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan thì thấy rằng, chúng ta vẫn chưa thực sự có một nền nghệ thuật opera chuyên nghiệp, mang tính bền vững, ổn định. Chẳng hạn, Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam đã ra đời được hơn 50 năm nhưng chưa có được một lực lượng ca sĩ hát opera tương xứng nên hiệu quả chưa cao, chưa tạo được sức hút đối với khán giả. Trong khi đó, đời sống ca hát đại chúng lại có phần phát triển theo xu hướng có chất lượng không cao. Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa X về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới” đã thẳng thắn nhìn nhận: “Tình trạng nghiệp dư hóa các hoạt động văn hóa nghệ thuật chuyên nghiệp có chiều hướng tăng lên”. Theo tôi, một loại hình nghệ thuật kinh điển hàn lâm như opera phải là hạt nhân cho việc xây dựng và phát triển một nền nghệ thuật ca hát chuyên nghiệp và là điểm tựa cho sự cân bằng các khuynh hướng ca hát đại chúng, để sao cho phù hợp với thẩm mỹ âm nhạc và đáp ứng được nhu cầu thưởng thức âm nhạc đối với công chúng Việt Nam. PV: Theo ông, nguyên nhân nào dẫn tới thực trạng nghệ thuật opera Việt Nam chưa thực sự phát triển? Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Đỗ Quốc Hưng: Tôi cho rằng, để nghệ thuật opera Việt Nam thực sự phát triển phải bắt đầu từ định hướng của ngành chủ quản. Hiện nay, trong công tác đào tạo mới chỉ tập trung vào lĩnh vực thanh nhạc, chưa có đào tạo chuyên sâu về diễn viên opera. Trong khi opera là một nghệ thuật tổng hợp, bên cạnh tiêu chuẩn giọng hát tốt, người ca sĩ cần phải thành thạo cả kỹ năng diễn xuất, kỹ năng nhảy múa và thể hiện cảm xúc trên sân khấu… Có một thực tế cần nhìn nhận đó là tại Việt Nam hiện nay, chưa thực sự có lĩnh vực đào tạo ca sĩ hát opera một cách chuyên nghiệp và bài bản. Ngay tại trung tâm đào tạo âm nhạc lớn nhất đất nước hiện nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cũng mới chỉ đào tạo tập trung vào chuyên ngành thanh nhạc. Việc đào tạo sinh viên thanh nhạc thành ca sĩ hát opera, ngoài quy trình đào tạo ở trong trường, thì yếu tố xã hội cũng có vai trò vô cùng quan trọng. Không khí âm nhạc chuyên nghiệp ở miền Bắc nước ta những năm 60, 70 của thế kỷ XX diễn ra hết sức sôi nổi. Dẫu đời sống vật chất vô cùng khó khăn, có những năm tháng phố phường, làng xã bị bom đạn của quân thù tàn phá ác liệt, nhưng âm nhạc vẫn luôn hiện hữu trong đời sống tinh thần của người dân, những buổi biểu diễn vẫn luôn có nhiều khán giả tới thưởng thức. Trong vấn đề nhận thức mang tính vĩ mô, cũng phải nói rằng sau ngày giải phóng thống nhất đất nước, nhất là trong những năm tháng của công cuộc đổi mới, âm nhạc Việt Nam nói chung và opera nói riêng không còn nhận được sự quan tâm như trong quãng thời gian trước đó, trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Một trong những nguyên nhân chính của vấn đề này phải kể tới, đó là ngành văn hóa thiếu cái nhìn mang tính chiến lược cho sự phát triển của loại hình nghệ thuật đỉnh cao này. Có lẽ do
