Đóng nhanh lúa tốt -Lê Lôi -Huyền Tâm

'Lúa tháng năm kén tằm  vàng óng.
Hạt khô giòn đem đóng thuế nông
Lời ca hoàn toàn sát thực với hoàn cảnh thực tế lúc bấy giờ khi dưới sự chiếm đóng của thực dân Pháp, vùng nông thôn phía Bắc bị chia cắt thành nhiều vùng: vùng căn cứ, vùng du kích, vùng tạm chiếm.

Đóng nhanh lúa tốt - (Lê Lôi) - Thanh Huyền


'Lúa tháng năm kén tằm  vàng óng. Hạt khô giòn đem đóng thuế nông Thúng đầy, anh gánh tôi gồng. Kĩu cà kĩu kịt qua sông qua đò Lúa nhiều chiến thắng càng to Đồn Tây càng đổ, câu hò lại vang. Đóng nhanh,nhanh khắp xóm làng Em thách thôn chàng nộp đủ,nộp mau Thóc vàng muôn hạt như nhau Chớ mang thóc lép qua cầu gió bay  Thóc lép bay thẹn tay sàng sảy. Chúng bạn cười vai quẩy thêm đau   Nắng chiều sớm nở hoa cau. Đóng nhanh lúa tốt càng mau thắng thù'
“Đóng nhanh lúa tốt” là một trong những bài hát đặc sắc của âm nhạc kháng chiến chống Pháp, đồng thời cũng là tác phẩm hay nhất của nhạc sĩ Lê Lôi. Nhà thơ Huyền Tâm được nhiều người biết tới dù ông chỉ sáng tác bài thơ “Đóng nhanh lúa tốt”. Trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) ở vùng tự do và kể cả ở một số vùng địch hậu đáp lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, khắp nơi ra sức tăng gia sản xuất, thi đua đóng thuế và nô nức tòng quân. Bà con nông dân đóng thuế bằng thóc. Khi đọc bài thơ của Huyền Tâm, nhạc sĩ Lê Lôi đã phổ thành bài hát với hy vọng sẽ có sức tuyên truyền rộng rãi. Ngay khi vừa ra đời, bài hát đã được công chúng đón nhận, ưa thích: “Lúa tháng 5 kén tằm vàng óng. Hạt khô ròn đem đóng thuế nông. Thúng đầy anh gánh tôi gồng. Kĩu cà kĩu kịt qua sông qua đò…”.  
Thóc vàng muôn hạt như nhau.
Trong hoàn cảnh gian khổ và khó khăn khắc nghiệt, nhưng trong tâm hồn mỗi người dân nước Việt vẫn luôn rạng ngời niềm tin, tinh thần lạc quan Cách mạng để cống hiến toàn tâm toàn ý cho cuộc kháng chiến của dân tộc. Chính vì thế, dù lời bài hát giản dị, pha chút dí dỏm, hài hước 'Em thách thôn chàng nộp đủ, nộp mau' nhưng cũng đủ để phê phán, nhắc nhở những hành động gian dối, không trung thực 'Thóc vàng muôn hạt như nhau. Chớ mang thóc lép qua cầu gió bay. Thóc lép bay thẹn tay sàng sẩy. Chúng bạn cười vai quẩy thêm đau'.
Hai câu kết của bài hát: một câu nghĩa bóng 'Nắng chiều sớm nở hoa cau', một câu nghĩa thực 'Đóng nhanh lúa tốt càng mau thắng thù' nhưng đều chung một ý nghĩa sâu sắc là: nếu nhân dân tự nguyện đóng thuế nhanh, đủ thì kháng chiến sẽ mau thắng lợi. Một điều khá đặc biệt là bài thơ được Huyền Tâm viết ở thể song thất lục bát nhưng lại không theo niêm luật thông thường. Toàn bài, nhà thơ chỉ để xuất hiện 2 lần có song thất, còn lại là lục bát chứ không xen kẽ đều đặn như truyền thống. Như vậy, số câu lục bát chiếm gần như toàn bộ bài thơ. Điều này gây khó khăn cho việc phổ nhạc. Nhưng Lê Lôi đã vượt qua được và tạo nên một bài hát đặc sắc. Nhạc sĩ đã phổ nguyên xi bài thơ, không hề có sự thêm bớt, thay đổi nào.
Sáng tác đầu tay này ngay lập tức khiến Lê Lôi trở nên nổi tiếng. Người nghe dễ nhận ra hơi hướng, màu sắc của những làn điệu chèo vùng đồng bằng Bắc bộ. Điều này cộng thêm với việc xử lý tiết tấu khôn ngoan của tác giả đã làm cho tác phẩm thanh nhạc trở nên gần gũi với thính giả, dễ vào lòng người. Ta thấy sự xuất hiện liên tiếp những đảo và nghịch phách trong điệu cách cú của chèo đã được Lê Lôi vận dụng rất tự nhiên, khéo léo. Chính điều này đã khiến “Đóng nhanh lúa tốt” trở nên hấp dẫn, tránh được sự đơn điệu khi phổ một bài thơ phần lớn là lục bát.
Nhìn lại giai đoạn kháng chiến chống Pháp (từ năm 1950 đến tháng 7/1954), tỉnh Thái Bình đã huy động được hơn 60 nghìn tấn thóc thuế, đã đảm bảo hậu cần lương thực nuôi quân đội, nuôi cán bộ và giành phần lớn thóc gạo phục vụ chiến dịch Tây Bắc - Đông Bắc, Hà Nam Ninh và chi viện đắc lực cho tiền tuyến, góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
Lung Cu ron ra mua lua chin
Lúa nhiều chiến thắng càng to.
Đồn Tây càng đổ, câu hò lại vang
Giai đoạn chống Mỹ cứu nước, với khẩu hiệu: tất cả cho tiền tuyến miền Nam, Thái Bình đã phấn đấu tăng gia sản xuất và trở thành địa phương đầu tiên của cả nước đạt sản lượng 5 tấn thóc/ha. Biết đây là vựa lúa chính cung cấp lương thực cho cuộc kháng chiến, đế quốc Mỹ đã thả những trận bom ác liệt nhằm phá hoại sản xuất, nhưng mảnh đất và con người Thái Bình đã nỗ lực cao độ để vừa chiến đấu, vừa sản xuất, vì thế năng suất lúa của tỉnh không những chỉ dừng ở mức 5 tấn mà đã vượt lên 7,8 tấn thóc/ha. Từ năm 1956 đến năm 1971 bình quân mỗi năm Thái Bình thu thuế nông nghiệp và thóc nghĩa vụ đạt trên 90 nghìn tấn. Giai đoạn 1972-1975, mỗi năm tỉnh chi viện cho chiến trường miền Nam khoảng 10 vạn tấn thóc, xứng đáng với danh hiệu của địa phương 'Thóc thừa cân, quân vượt mức', góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Lung Cu ron ra mua lua chin
Nắng chiều sớm nở hoa cau.
Đóng nhanh lúa tốt càng mau thắng thù'
Như vậy, bài hát 'Đóng nhanh lúa tốt' của Lê Lôi và Huyền Tâm đã đi theo tuyên truyền, hỗ trợ đắc lực cho chính sách thuế nông nghiệp suốt chặng đường dài gần nữa thế kỷ. Đến những thập niên cuối của thế kỷ 20, mặc dù Nhà nước ta đã có chính sách không thu thuế nông nghiệp để khuyến khích nông dân phát triển làm giàu, nhưng giai điệu của bài hát 'Đóng nhanh lúa tốt' vẫn vang vọng đâu đó trong những chương trình ca nhạc, những buổi phát thanh theo yêu cầu của khán - thính giả. Bởi vậy, bài hát xứng đáng được trân trọng như một chứng nhân lịch sử để ghi nhớ một giai đoạn đấu tranh anh dũng hào hùng của cả dân tộc.

TCTVN & Nguyễn Đình San.

Bình luận (0)