Đoàn Văn công Phòng không – Không quân Đoàn Văn công Phòng không – Không quân đã giải thể sau 12 năm đầy chiến công và kỷ niệm (1964 – 1976)! Người viết bài này có vinh dự được trải qua và chứng kiến phần nào cả 3 quãng thời gian gắn bó sâu sắc, từ thời PK-KQ, thời tách đôi Quân chủng Không quân và Phòng không, và thời tái hợp nhất PK-KQ những năm gần đây… Với đoàn PK-KQ: vào đoàn năm 1974, đi phục vụ bộ đội và nhân dân các địa phương miền Nam ngay sau 17 ngày giải phóng, (ngày 17/5/1975 đoàn Văn công PK-KQ đã có mặt tại Sài Gòn, trụ sở đầu tiên của đoàn là Nhà ga sân bay Tân Sơn Nhất, sau đó trú quân tại trại Đa-Vít. Suốt 6 tháng ròng với bao đêm biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân vùng mới giải phóng có biết bao niềm tự hào và nhiều kỷ niệm thật sâu sắc. Nhưng đó là giai đoạn trước rồi! Nối tiếp là Đoàn Nghệ thuật Không quân Nhân dân Việt nam. Trong quãng đường công tác của mình, thời gian ở đoàn nghệ thuật Không quân là một khoảng thời gian khá dài, với biết bao kỷ niệm mà người viết bài này, cũng như bao đồng đội khác chẳng thể nào quên. Tuy nhiên, do trí nhớ kém cỏi, lại thiếu ghi chép tỉ mỉ, cặn kẽ nên nhiều thứ, nhiều người, và nhiều chuyện chẳng thể nào nhớ hết… (Bầu trời yêu thương) Nói đến đoàn Nghệ thuật Không quân, không thể không nhắc đến “ Đội Tuyên Văn Không quân” không chỉ vì đó là một thời vẻ vang của văn nghệ Quân chủng, mà nhiều hơn thế, nó còn là tiền thân của Đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của Quân chủng Không quân Nhân Dân Việt Nam anh hùng. Từ Đội Tuyên văn đến đoàn chuyên nghiệp không có ranh giới nào, gần như cứ thế tự nhiên mà thành… (Đội Ca) Sau 2 năm tách Quân chủng PK-KQ (tháng 7/1977) thành 2 Quân chủng: QC Không quân và QC Phòng không, tháng 6 năm 1979, theo yêu cầu nhiệm vụ của công tác Đảng, Công tác Chính trị, Cục Chính trị QC Không quân quyết định thành lập “Đội Tuyên văn Không quân” chuẩn bị chương trình tiết mục tham gia Hội diễn Nghệ thuật quần chúng toàn quân, chào mừng kỷ niệm 35 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (1944 – 1979) tổ chức tại Quân khu V, Thành phố Đà Nẵng. Đội Tuyên văn Không quân được thành lập với 30 cán bộ, diễn viên, được biên chế gần như một đoàn chuyên nghiệp với cán bộ phụ trách đội là: Đ/c Nguyễn Đức Vĩnh đội trưởng, đ/c Nguyễn Huy Trụ đội phó, Đội trưởng đội Ca: đ/c Quát, đội múa Đ/c Hoàng Yến , đội nhạc đ/c Lan Phương… và lực lượng cán bộ chuyên môn nghệ thuật của Phòng Văn hoá - Cục Chính trị Không quân (chính là các đ/c cán bộ nghệ thuật của đoàn Văn công PK-KQ trước đây được giữ lại Cục Chính trị Không quân làm công tác văn nghệ quần chúng) cùng tham gia chỉ đạo nghệ thuật và sáng tác dàn dựng chương trình là các đ/c Hoàng Tạo, Ngọc Khuê, Đàm Giai, Hoàng Yến… “Cơ ngơi” của đoàn là 2 ngôi nhà lá ẩm thấp và cũ nát tại rìa đường băng Bach Mai, bên cạnh đoàn thể thao của Quân chủng, nơi mà anh chị em thường gọi là “nhà lá”. Tháng 8 năm 1979, tham gia Hội diễn VNQC toàn quân tại Đà Nẵng đội đã vinh dự đạt “Danh hiệu đơn vị xuất sắc” với các tiết mục đạt giải cao gồm: Múa “Tín hiệu bầu trời ”, Thanh xướng kịch (Oratorio) “Những chàng trai mặc áo màu lửa” Kịch bản Ngọc Trân, Âm nhạc Hoàng Tạo, đạo diễn Hoàng Hà. Trong đó, một vai diễn rất ấn tượng: Cô gái Căm-pu-chia “Chăng-Xi-Thoong” trong bối cảnh đất nước Cam-Pu-Chia đang quằn quại dưới tội ác diệt chủng của quân Khơ me đỏ, đã được diễn viên Thanh Bình thủ vai đem lại nhiều cảm tình tốt đẹp và niềm xúc động sâu sắc. (Đội Múa) Tốp ca nam “Những cánh bay cường kích” (của Chu Khiêm), Đơn ca nữ Minh Nguyệt: “Gửi những cánh bay trên biển” (của Ngọc Khuê), Đơn ca nam Ngọc Khuê: “Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện” của Nhạc sĩ Hoàng Tạo. Cùng tham gia hội diễn toàn quân năm ấy, còn một chương trình mang tên một đơn vị cơ sở cấp Trung đoàn – E929, nhưng cũng chính do anh chị em trong đội đảm nhiệm, trong đó có vở kịch ngắn “ Bay lên từ lời ru của mẹ” của đ/c Ngọc Trân – với sự giúp đỡ về đạo diễn của Nghệ sỹ Doãn Hoàng Giang, đã giành Huy chương vàng và gây được cảm tình đặc biệt của bộ đội. …Cuối năm 1979 cũng là một thời kì chiến tranh biên giới phía Bắc và Tây Nam nước ta xảy ra rất quyết liệt. Theo mệnh lệnh của Bộ Quốc phòng, Không quân ta đã tăng cường lực lượng và sẵn sàng tham gia chiến đấu tại các sân bay phía Nam như Tân Sơn Nhất, Biên Hoà, và đặc biệt là sân bay Cần Thơ, với các loại máy bay chủ yếu tiếp thu của Mỹ Nguỵ từ sau giải phóng là A37, F5, Trực thăng vũ trang HU1A… Tại khu vực biên giơí Tây Nam, đoàn được vinh dự đến tận nơi xảy ra chiến sự như An Giang, Bảy Núi để phục vụ bộ đội ta, được chứng kiến tận mắt tội ác diệt chủng của “Pôn Pôt, Yêng-sa-ry ”. Tại Cần Thơ, đoàn được đến bệnh viện 121 Quân khu IX phục vụ thương bệnh binh vừa tham gia chiến đấu tại biên giới Tây Nam về với bao tình cảm thân thương và xúc động trước những tấm gương chiến đấu hy sinh của đồng đội. Cán bộ và diễn viên thời đó gồm: Nguyễn Đức Vĩnh (Đội trưởng), Trần Đăng Trụ (Đội phó), Ngọc Khuê (phụ trách chuyên môn). Các diễn viên: Đức Hậu, Minh Hiểu, Cao Minh Hiển, Đặng Văn Hoà, Trần Ngọc Minh, Minh Huệ, Mạnh Dũng, Trần Quang Mai, Nguyễn Ngọc Biền, Trần Thị Hoàn, Nguyễn Huy Nghiêm, Nhung, Lan, Lý (trắng), Bình, Lý (hoa cà), Lý (đen), Hương Thư, Lan Phương, Thu Hà, Văn Quát, Thịnh, Thu Quế, Thanh Bình, Hồng, Trung (KT), Thịnh, Điện, Trí, Hậu, Bình (371), Tân.… và một số người khác. (Đoàn Văn công PKKQ) Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tham gia hội diễn toàn quân năm 1979 và phục vụ bộ đội và nhân dân trên khắp 2 miền của Tổ quốc, Đội Tuyên văn Không quân xứng đáng với tên gọi “Một đội quân tuyên truyền và biểu diễn Văn nghệ quần chúng” xuất sắc của Quân chủng, là động lực ban đầu và tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho việc thành lập đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp tiếp theo. Tháng 4/1980, về danh nghĩa thì Đội Tuyên văn Không quân được giải thể; nhưng thực chất cả về cơ sở vật chất, doanh trại đến một số hạt nhân vẫn tồn tại, chuẩn bị mọi mặt cho việc thành lập đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp sau đó. (Những mùa bay đôi) Từ tháng 5 năm 1980, Cục Chính trị Không quân chỉ đạo Phòng Tuyên h
