Mỗi khi có dịp về thăm làng quê Mai xá, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, tôi không khỏi bâng khuâng suy nghĩ về những con người sinh ra và lớn lên trên mảnh đất này. Báo chí, truyền thanh, truyền hình từ lâu nói nhiều về "Bà mẹ Gio Linh", về các anh hùng dũng sĩ, về các nhà cách mạng kiên cường trong hai cuộc chiến, về số lượng khá lớn những người có học hàm học vị cao hiện nay, về các nhà khà khoa học, các doanh nhân thành đạt gốc Mai xá trong và ngoài nước. Nhưng phía sau ánh hào quang đó thấp thoáng trong quá khứ những con người có cuộc sống độc đáo, không giống ai, hiếm thấy trên đời, "một đi không trở lại". Đó là trường hợp của nhà giáo Trương Quang Phiên (dân làng quen gọi là ông Trợ Phiên), ông Bùi Thản (thông Thản), ông Trương Công Hy (thông Hy), chàng lãng tử Trương Công Ngoãn và cuối cùng là ca sĩ Tân Nhân nổi danh một thờì. Ông Trợ Phiên là một nhà giáo có năng khiếu sư phạm đặc biệt. Tiên Việt học hiệu của ông là một lò luyện người về kiến thức, chí hướng, kỹ năng nghệ thuật. Ngoài giờ học, học sinh tập luyện diễn kịch với đủ các loaị hình: cải lương, hát bội, kịch nói. Học sinh còn tập diễn thuyết trong câu lạc bộ sinh hoạt hàng tháng và chơi thể thao những buổi chiều đẹp trời trên cái gò đồi lộng gió dọc sông. Dấu ấn của thầy Phiên sâu đậm đến nỗi học trò cũ của ông đến tuổi xưa nay hiếm vãn còn nhớ và có thể đọc thuộc vanh vách những bài học về toán, lịch sử, khoa học, thơ văn Pháp, thơ nôm, thơ chữ Hán được ông Trợ Phiên giảng dạy từ những năm ba mươi của thế kỉ trước. Thật khó hình dung là vào những năm tháng xa xưa đó, ông Trợ Phiên đã có một thư viện đầy đủ các loại sách kể cả những sách cấm. Ông còn đặt mua đủ các loại báo và tạp chí xuất bản ở Hà nội, Sài Gòn và Huế. Chính phòng sách ấy, cả sách công khai lẫn sách cấm (Đề Thám, Cao Thắng, Bãi sậy....) đã góp phần tạo nên nhân cách của ca sĩ Tân Nhân mà ta sẽ xem xét về sau. Ông Phiên có người em rể họ Bùi, đó là ông Bùi Thản. Sau khi học xong tiểu học, ông Thản rời bỏ quê nhà, ruộng đồng vào Sài Gòn làm kế toán cho hãng tân dược Võ văn Vân. Tính liêm khiết của ông được người ta nói đến như một huyền thoại. Cuối năm 1945 ông được giao việc đi thu tiền các đại lí của hãng ở các tỉnh miền Trung. Vừa thu xong tiền thì cuộc kháng chiến ở Nam bộ bùng nổ chống lại mưu đồ tái chiếm thuộc địa của thực dân. Cuộc chiến ngày càng khốc liệt, lan ra cả các tỉnh phía Nam. Nhiều người khuyên ông Thản nên chạy về Quảng Trị quê nhà, vừa trách giặc vừa có tiền sinh sống đàng hoàng. Trở lại Sài Gòn lúc đó quá hiểm nguy, một phần do chiến tranh, một phần vì đường xá ách tắc, đường sắt đường bộ đều ngừng hoạt động. Ông Thản cám ơn lòng tốt của mọi người nhưng vẫn kiên trì thực hiện đầy đủ nhiệm vụ mà hãng giao phó. Trong một thời gian khá dài, ông đi ngược dòng về Sài Gòn bất chấp nguy hiểm, tìm đến chủ hãng đang lánh nạn ở Thủ Dầu Một, giao trả tiền, từ chối tiền thưởng, chỉ nhận tiền lương rồi tìm đường về Mai xá. Trong thời gian làm việc cho hãng Võ văn Vân, ông Bùi Thản cùng với các ông Trương Quang Phỉ, Trương Quang Đống mở hiệu sách Mai Quang ở Sài Gòn. Khi nổ ra chiến tranh, ông Thản và ông Phỉ về quê, ông Đống ở lại coi sóc cửa hàng cho đến giữa những năm 60 của thế kỷ trước thì đóng cửa hàng mà chuyển qua ngành xuất bản. Một người em rể khác của ông Phiên là ông Trương công Hy (dân làng quen gọi là thông Hy). Ông Hy, cha của ca sỹ Tân Nhân, là người quyết tâm thoát khỏi cảnh đồng quê cực khổ, tìm kiếm các cách làm giàu, tìm cách vươn lên tầng lớp thượng lưu. Học xong tiểu học, ông đi vào ngành lục lộ và đưa vợ con sang Lào làm ăn. Tân Nhân được cha cho đi học tiểu học trong một trường của Pháp dành cho con em giới thượng lưu Lào và Pháp. Ông Hy coi việc học của con là một sự đầu tư quan trọng, vì thế ông đôn đốc Tân Nhân miệt mài học tập khiến bà Hy lo lắng cho sức khỏe của con. Sau mấy năm làm ăn ở Lào, tích lũy được ít nhiều vốn liếng, ông Hy về nước lao vào ngành giao thông vận tải ở Huế, mua sắm xe tải, xe khách chạy liên tỉnh. Vào thời gian đó Tân Nhân học xong tiểu học và được cha gửi vào nội trú trương nữ trung học Đồng khánh ở Huế. Ước vọng của ông Hy là con mình ngày ngày tiếp xúc với tầng lớp quyền quý, chơi với cả các công chúa của vua Bảo Đại, được hoàng hậu Nam Phương quan tâm sẽ đàng hoàng đứng vào hàng ngũ thượng lưu. Ông Hy lập ra công ty "Trương công huynh đệ" (tiếng Pháp là Trương công frères) lôi cuốn mấy người em ruột vào việc kinh doanh. Ông sẵn sàng giúp đỡ bà con trong làng về công ăn việc làm. Gia đình ông trong hai cuộc chiến đã cưu mang nhiều trai trẻ trong làng, giúp học có nơi ăn ở, học hành. Vào những ngày đầu của chính quyền cách mạng, ông Hy được giao trách nhiệm xây dựng tài chính, kiến thiết thôn làng. Ông đã bắt tay đo đạc đường xá, lên kế hoạch sản xuất nguyên vật liệu xây dựng. Nhưng rồi chiến tranh lan đến Quảng Trị và mọi việc phải bỏ dở. Tân Nhân có một ông bác họ tên là Trương công Ngoãn. Đó là một nhà thông thái trẻ, dầu chưa hoàn tất bậc thành chung (phổ thông cơ sở hiện nay). Ngoài kiến thức rộng về mọi lĩnh vực văn chương, lịch sử, địa lí, khoa học Ngoãn hiểu biết nhiều về âm nhạc và hội họa. Ngoãn có tài dàn dựng những vở kịch, những dàn đồng ca. Vì vậy mà Ngoãn như một thỏi nam châm thu hút thanh thiếu niên trong làng. Ngoãn có một mối tình tuyệt vọng chẳng khác là bao với mối tình của chàng Werther trong tác phẩm của Goeth. Đời Ngoãn về sau cũng kết thúc bi thương như Werther. Tân Nhân không gần gũi nhiều với ông bác ấy nhưng những hiểu biết đầu tiên về lý thuyết âm nhạc đều do ông Ngoãn chỉ bảo. Một chàng Werther ở làng Mai xá, kề ra thì thật khó hình dung. Tân Nhân sinh ra và lớn lên trong môi trường như vậy: dầu ở làng quê hẻo lánh nhưng bên cạnh là một người cha ham kinh doanh và muốn con cái thâm nhập vào giới thượng lưu, một người cậu có văn hóa cao và có chí hướng cách mang, một ông bác họ lãng mạn như chàng Werther. Những năm học tiểu học ở Vientiane trong một trường Tây đã giúp Tân Nhân thoát khỏi cái ẻo lả yếu đuối của các tiểu thư thời đó: Tân Nhân biết chơi thể thao, bơi l
