Có những bài hát không cần nhắc quá nhiều vẫn tự gợi ra một thời điểm lịch sử rất rõ. “Hành quân về thành phố” thuộc về loại ấy. Ngay từ nhan đề đã thấy một chuyển động khác hẳn: không còn là hành quân trên rừng núi, qua đèo dốc hay dọc những vùng giải phóng, mà là hành quân thẳng về phía đô thị, về phía những con đường, mái phố, quảng trường và những cánh cửa đang chờ ngày mở ra. Chỉ một chữ “về” đã làm cho bài hát mang thêm một sắc thái riêng: vừa là tiến công, vừa là trở lại; vừa có khí thế xốc tới, vừa có bóng dáng của một cuộc đoàn viên lớn.

Lời ca đi rất sát vào nhịp tâm trạng của những ngày ấy. “Ta về thành phố mến yêu”, “Thời cơ đang giục ta đi”, “Thành đô ơi đứng dậy rồi” — đó không phải là cách nói vòng, mà là tiếng hát của một thời điểm khi khoảng cách từ chiến trường đến đô thị đã thu ngắn lại từng ngày. Bài hát không miêu tả một thành phố cụ thể, cũng không kể lại một trận đánh cụ thể, nhưng lại giữ được đúng cái không khí của đầu tháng 4/1975: một cảm giác gấp rút, dồn dập, sáng rõ, khi ai cũng hiểu rằng bước chân hành quân lúc này đang hướng đến những mục tiêu cuối cùng và lớn nhất.

Đặt bài hát vào ngày 06/04 lại càng thấy sự trùng hợp ấy có ý nghĩa. Đây là thời điểm Trung ương Cục miền Nam ra chỉ thị đẩy mạnh tổng công kích, tổng khởi nghĩa giải phóng thành thị. Trong bối cảnh đó, “Hành quân về thành phố” nghe như đi trúng vào mạch chính của lịch sử. Nó không chỉ có nhịp quân hành, mà còn có nhịp của thời cơ. Không chỉ có tiếng bước chân, mà còn có tiếng lòng của những người đang chờ ngày thành phố đổi thay. Bài hát vì thế đứng ở một chỗ rất đẹp trong dòng ca khúc mùa xuân 1975: nó không hẳn là khúc hát mừng chiến thắng đã hoàn tất, mà là tiếng hát của giờ phút trước khi cánh cửa thành phố mở ra.

Cũng vì vậy, sức hấp dẫn của bài này nằm ở chỗ nó giữ được cả hai mặt: khí thế và tình cảm. Có sự thôi thúc của cuộc tiến công, nhưng không khô; có âm hưởng hành khúc, nhưng không cứng; có niềm tin tất thắng, nhưng vẫn đủ mềm để người nghe cảm thấy thấp thoáng trong đó hình bóng của những con người cụ thể, của những thành phố cụ thể, của cả một miền Nam đang đến gần ngày giải phóng. Nghe lại “Hành quân về thành phố” hôm nay không chỉ là nghe một ca khúc hay, mà còn là nghe thấy cái nhịp rộn ràng, gấp gáp và đầy hy vọng của những ngày lịch sử đang tự mở đường cho mình.