Lời dân ca
Sơn Hậu, còn gọi là San Hậu (山后) là một vở tuồng cổ khuyết danh, ra đời vào khoảng cuối thế kỷ XVIII và được Đào Tấn chỉnh lý sau đó. Vở tuồng đặt bối cảnh ở nước Tề. Vua Tề đã già mà chưa có con. Một hôm vua nằm mộng thấy điềm lành, mới cho Phàn Phụng Cơ, con gái Phàn Định Công vào cung phong chức Tây cung thứ hậu. Thứ hậu được vua yêu sủng, nên bà chánh cung là Tạ Ngọc Dung ghen ghét. Vừa lúc Tề vương lâm bệnh nặng, chánh cung cùng em ruột là Thái sư Tạ Thiên Lăng lập mưu chiếm ngôi báu. Trên có chánh cung, dưới có ba em trai là Ôn Đình, Lôi Phong, Lôi Nhược giúp sức, Thiên Lăng lập Tiểu giang sơn, mời bá quan dự yến. Các quan đến dự yến đều khép nép. Chỉ có Triệu Khắc Thường đứng lên công kích, liền bị Ôn Đình chém đầu ngay giữa tiệc. Vua Tề băng hà, Thiên Lăng liền tiếm vị. Khi ấy thứ hậu đã có thai, Thiên Lăng muốn giết thứ hậu cho tiệt nòi họ Tề, nhờ có bà Nguyệt Kiểu - chị Thiên Lăng, xin hoãn lại để cho thứ hậu sinh đẻ, tránh lời ta thán của thiên hạ. Lại nhờ có những trung thần như Khương Linh Tá, Đổng Kim Lân và Thái giám Lê Tử Trình, nên Nguyệt Kiểu sắp đặt cho thứ hậu trốn được. Được tin, Tạ Ôn Đình đuổi theo giết được Linh Tá. Hồn Linh Tá hiện thành ngọn đèn đưa Kim Lân qua ải. Kim Lân đến thành Sơn Hậu gặp Phàn Diệm là con Phàn Định Công. Còn thứ hậu trên đường đi lánh nạn lại gặp bà Nguyệt Kiểu đang tu ở một ngôi chùa. Hôm sau hai bà đi lễ chùa bị một ác tăng định cưỡng hiếp. Hai bà không thuận, bị ác tăng trói lại để chờ thiêu. Kim Lân và Phàn Diệm được Hộ pháp báo mộng hai bà đang mắc nạn. Kim Lân và Phàn Diệm lên Tây Sơn tự cứu hai bà vừa xong thì tiếp đến việc Ôn Đình bắt mẹ Kim Lân treo lên thành hòng bức Kim Lân đầu hàng Tạ. Được Phàn Diệm cầu cứu, bà Nguyệt Kiểu cho treo bà lên để Ôn Đình thương chị mà tha mẹ Kim Lân. Mưu ấy không xong, Ôn Đình lại khiêu chiến. Hồn Linh Tá hiện lên chém đầu Ôn Đình, còn Phàn Diệm chém được Lôi Phong. Thiên Lăng thấy nguy bỏ chạy lên chùa, nhờ chị là Nguyệt Kiểu cứu. Bà Nguyệt Kiểu xin Kim Lân tha giết em. Trừ xong họ Tạ, Kim Lân tôn Hoàng tử con thứ hậu lên ngôi, khôi phục nhà Tề.
Tuồng Sơn Hậu được xem là một trong những tác phẩm kinh điển và mẫu mực nhất của nghệ thuật hát bội Việt Nam. Vở Sơn Hậu có cốt truyện đặc sắc, kịch tính nhưng không rối rắm khó hiểu. Kết cấu của tác phẩm được xây dựng rất chặt chẽ, đến mức có thể xem tác phẩm như một chỉnh thể bền vững. Các tình tiết trong tuồng liên tục phát triển, đặt các nhân vật vào các tình huống khó khăn thử thách, để từ đó làm nổi bật lên chất "bi hùng" đăc trưng của hát bội. Ở vở Sơn Hậu có sự xuất hiện đầy đủ của tất cả các lớp nhân vật thường gặp trong nghệ thuật hát bội. Hai nhân vật Đổng Kim Lân và Khương Linh Tá là ví dụ điển hình mô hình nhân vật Tướng - tượng trưng cho hình tượng anh hùng theo quan niệm Nho giáo: trung quân, ái quốc, mưu trí, vũ dũng. Trong khi đó, tuyến nhân vật phản diện (anh em nhà họ Tạ) được phát triển trên dựa trên mô hình nhân vật Nịnh, mang đầy đủ các đặc điểm của những kẻ gian thần phản quốc: phản trắc, xảo trá, gian ác. Các kiểu nhân vật khác như Đào, Mụ, Lão, Yêu, Tu,... cũng xuất hiện và đóng một vai trò quan trọng trong diễn biến cốt truyện. Thông qua hành trình phò ấu chúa, bảo vệ cơ nghiệp nước Tề của các nhân vật, người nghệ sĩ dân gian đã nêu cao chủ nghĩa anh hùng, tinh thần trung quân ái quốc, tôn vinh tấm gương của những người anh hùng, dám hy sinh thân mình cho nghĩa cả. Tác phẩm cũng ca ngợi những tình cảm cao đẹp giữa người với người: tình bạn gắn bó keo sơn, không vụ lợi giữa Đổng Kim Lân và Khương Linh Tá, thái độ sống ơn nghĩa của bà Nguyệt Kiểu,... Những giá trị nhân văn này là thứ đã giúp tuồng Sơn Hậu trở thành một tác phẩm kiệt xuất, in sâu vào trái tim và khối óc của biết bao thế hệ người dân dân Việt.
Đoạn trích Kim Lân thượng thành được trích từ hồi thứ III của tác phẩm, khi Đổng Kim Lân đến thành, thấy quân họ Tạ đang treo mẹ mình lên tường thành để thị uy.