Đào Tam Xuân đề cờ (trích đoạn vở tuồng "Đào Tam Xuân loạn trào")

Nữ tướng Đào Tam Xuân (陶三春女將) hay Đào Tam Xuân loạn trào (陶三春亂嘲) là một vở tuồng cổ nổi tiếng của nghệ thuật hát bội Việt Nam. Vở tuồng đặt bối cảnh vào đầu thời nhà Tống, khi Triệu Khuông Dẫn thống nhất Trung Hoa, lên ngôi Hoàng Đế. Vốn trước kia, Triệu Khuông Dẫn, Cao Hoài Đức, Trịnh Ân đã kết nghĩa huynh đệ, cùng nhau lập nên cơ nghiệp nhà Tống. Khi đã lên ngôi vua, Triệu Khuông Dẫn vì vô tình đã để hai cha con Hàn Phụng - Hàn Tố Mai lập mưu giết Trịnh Ân và Trịnh Ấn (con trai Trịnh Ân). Đào Tam Xuân - vợ của Trịnh Ân nghe được tin dữ thì vô cùng phẫn nộ, liền kéo quân về kinh hỏi tội Triệu Khuông Dẫn. Đến kinh, Đào Tam Xuân được Cao Hoài Đức nói rõ nguồn cơn của sự việc nên đã nén lòng tha cho Triệu Khuông Dẫn. Đào Tam Xuân cùng Cao Hoài Đức xử tội chết cha con Hàn Phụng. Triệu Khuông Dẫn vô cùng ân hận về những sai lầm của mình, thấy rõ trách nhiệm với triều đình và muôn dân.

Vở tuồng được đẩy lên cao trào với nhiều tình huống, xung đột kịch tính. Nhân vật trung tâm của vở tuồng - nữ tướng Đào Tam Xuân được xây dựng và phát triển trong các mối quan hệ giữa vợ - chồng, mẹ - con, anh - em, vua - tôi, từ đó làm nổi bật lên sự dung hoà giữa cái tôi, cái tình riêng và vận mệnh chung của quốc gia. Nữ tướng là hình tượng mẫu mực của người phụ nữ theo quan niệm dân gian: trung liệt, tiết tháo, khảng khái, biết vượt qua nỗi đau riêng để phụng sự đất nước trong cơn biến loạn. Đây là một vở tuồng cổ, được xây dựng dựa trên các tích sử và bối cảnh của Trung Quốc, song đặc điểm tính cách và sự phát triển của các nhân vật lại vô cùng gần gũi với tâm lý của dân tộc Việt Nam. Điều này đã làm nên một sức hấp dẫn độc đáo cho vở tuồng này.

Đoạn trích nằm ở hồi II của vở tuồng, khi Đào Tam Xuân nghe tin chồng mình bị gian thần hãm hại, liền lấy máu đề cờ nghĩa, kéo quân về kinh hỏi tội nhà vua.

(Ảnh minh họa: Nữ tướng Đào Tam Xuân, tranh của họa sĩ Miên Phan Rougemie)