Cây thùy dương

УРАЛЬСКАЯ РЯБИНУШКА

Словa: Михаил Пилипенко.
Музыка: Евгений Родыгин.

1-
Вечер тихой песнею над рекой плывет
Дальними зарницами светится завод
Где-то поезд катится точками огня
Где-то под рябинушкой парни ждут меня.

(Припев)
Ой рябина кудрявая, белые цветы
Ой рябина, рябинушка, что взгрустнула ты.

2-
Лишь гудки певучие смолкнут над водой
Я иду к рябинушке тропкою крутой.
Треплет под кудрявою ветер без конца
Справа кудри токаря, слева - кузнеца.
(Припев).

3-
Днём в цеху короткие встречи горячи
А сойдемся вечером - сядем и молчим.
Смотрят звёзды летние молча на парней
И не скажут ясные, кто из них милей.
(Припев).

4-
Кто из них желаннее, руку сжать кому
Сердцем растревоженным так и не пойму
Оба парня смелые, оба хороши
Милая рябинушка, сердцу подскажи.
(Припев).

LỜI VIỆT:

CÂY THÙY DƯƠNG
(Nhạc: Epghênhi Rôđưghin; lời: Mikhain Pilipenko).

Chiều dần buông màu tím, vẳng bên sông lời hát êm đềm
Hòa với tiếng đàn đêm chập chùng bay về xa phía chân trời
Cất tiếng hát bước chân đi, cùng ngồi bên hàng thùy dương mờ in bóng
Nhìn bầu trời sao lấp lánh nói với nhau lời nói tâm tình.
Nhìn mấy cánh hoa trắng rơi, lòng ngập ngừng nghe trái tim bồi hồi
Này cành thùy dương yêu mến, biết chăng em vì cớ sao buồn.

Bình luận (16)

  1. KAC

    Rất cảm ơn về sự nhẹ nhàng nhắc nhở và hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của BBT trang nhạc baicadicungnamthang.net, cụ thể là bác Ngọc Thạch ạ.

  2. Ngọc Thạch

    Bác KAC ơi, bác copy bài này từ baonga.com sang thì bác cứ bôi đen, copy và paste thôi, bác đánh lại thành ra sai chữ quan trọng nhất: Cây này là thanh lương trà chứ không phải thanh hương trà. Địa danh là Ural, phiên âm là U-ran chứ không phải là Ura. BBT dành cho bác quyền sửa lại những từ sai. Cảm ơn bác.

  3. KAC

    Năm tôi học lớp 4, những giai điệu mượt mà, du dương và êm đềm, đằm thắm và dịu ngọt đẹp như một bài hát ru của ca khúc "Cây thùy dương" ngay lập tức đã "nhập" vào tôi và sự ám ảnh ấy vẫn còn nguyên với tôi từ ấy đến nay. Bài hát "Cây thùy dương" có ma lực gì mà chẳng cứ cá nhân tôi, ca khúc " Cây thùy dương" đã vượt ra ngoài nước Nga để chinh phục nhiều nước khác trên thế giới?

    Ở đất nước Nga bài hát "Cây thùy dương" lại có tên là "Cây thanh lương trà vùng Ural" và nhạc phẩm này hay đến mức các nhà phê bình âm nhạc Nga cho rằng "Trong mọi thời đại bài hát không chỉ được cảm nhận bằng tâm hồn, mà bằng cả trái tim của một dân tộc. Thưởng thức bài hát người nghe dường như đang chiêm ngưỡng vẻ hùng vĩ, thơ mộng của thiên nhiên nước Nga, khơi gợi niềm tự hào dân tộc". Bài hát "Cây thùy dương" được đưa vào danh sách những kiệt tác âm nhạc Nga sống mãi với thơi gian. Sau đây tôi xin trích dẫn phần giới thiệu về nhân vật chính của ca khúc "Cây thùy dương" cũng chính là cây thanh lương trà để mọi người hiểu tại sao bài hát này lại có giá trị to lớn và bền vững đến thế.

    "Trong tín ngưỡng cổ xưa, thanh lương trà được coi là loại cây sở hữu một sức mạnh ma thuật đặc biệt giúp bảo vệ những người lính trong chiến trận, bảo vệ những người đang sống khỏi bị ảnh hưởng của thế giới âm linh và giúp chống lại mọi phép ma thuật. Lá thanh lương trà thường được dùng để tết thành những đôi giầy dành cho cô dâu và chú rể trong ngày cưới. Tục chuyền rằng nếu nhổ bỏ hoặc làm gãy cành thanh lương trà mọc trong sân nhà thì đó là một điềm xấu. Nếu quan sát kỹ, bạn sẽ nhận ra rằng phía trước trái cây có núm hình sao năm cánh đây là một trong những biểu tượng quan trọng nhất của đa thần giáo - biểu tượng của sự bảo vệ, che chở.

    Quả thanh lương trà không chỉ đơn thuần để tô điểm thiên nhiên, chúng còn được dùng để sản xuất phẩm nhuộm vải có màu đỏ, được dùng để sản xuất rượu, bia, mứt, thạch... bạn muốn dùng thanh lương trà như một món ăn thì hãy để chúng vào ngăn đá tủ lạnh, bởi sau lần đông đá đầu tiên vị chát sẽ giảm đáng kể.

    Đầu mùa hè, mùi thơm của hoa thanh lương trà có sức quyến rũ đặc biệt với những bầy ong. Mùa thu, lá cây chuyển sang màu vàng cam hoặc màu đỏ thắm, còn về mùa đông, khi đa phần cây cối chỉ còn chơ lại những cành khẳng khiu thì những chùm quả thanh lương trà đỏ, hồng, vàng lại chính là những điểm nhấn khiến cho khung cảnh giá lạnh phủ màu tuyết trắng trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Thanh lương trà được coi là một trong những loại cây cảnh đặc biệt của thiên nhiên nước Nga. Có thể do thanh lương trà mang nhiều vẻ đẹp khác nhau trong cả bốn mùa xuân, hạ, thu, đông nên loại cây này đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều nghệ sĩ... và hai tác giả của bài hát "Cây thùy dương" nhạc sĩ Evgheni Rodygin và nhà thơ Mikhail Pilipenko cũng không ngoại lệ.

    ... Còn với tên gọi "Cây thùy dương", có thể người dịch chỉ đặt mục đích chọn một cái tên phù hợp với cách gieo vần trong thơ tiếng Việt. Tuy nhiên, điều đó không quan trọng. Bạn có thể yêu thích một bài hát được thể hiện bằng thứ tiếng mà bạn không hiểu. Âm nhạc chẳng bao giờ có biên giới ngăn cách. Và bài hát "Cây thùy dương" cũng vậy. Giai điệu bài hát ấy vẫn không ngừng vang lên hôm qua, hôm nay và mãi mãi về sau. Một đất nước chỉ cần có một giai điệu như thế cũng đủ để cho cả thế giới phải nhắc tới, phải ngưỡng mộ". Hải Hà (baonga.com).







  4. danmoi
    Cũng đôi lần tôi thử tìm hiểu về các tác giả dịch lời một số bài hát Nga ra tiếng Việt nhưng chỉ nhận được những thông tin rất hạn chế, như với bài cây Thùy dương này việc đó càng khó khăn hơn. Dù không sát nghĩa trong tiếng Nga nhưng lời dịch cây Thùy dương thật đẹp. Câu “Где-то поезд катится точками огня„ là một câu thơ rất hay, người dịch chỉ lấy ý “chập chờn đi về xa phía chân trời„ cho thấy người đó nắm vững ngữ pháp tiếng Nga (vốn rất khó). Ở đây phải ghi là “chập chờn „ mới đúng nghĩa tiếng đàn (trong lời Nga là ánh lửa) chợt nghe (thấy) rõ chợt không rõ, còn “chập trùng„ thì theo cuốn ngữ pháp của Trần Trọng Kim có nghĩa khác: chập có nghĩa là nối tiếp, còn trùng là lớp lớp, nhiều lớp (viết là chập chùng hay trập trùng đều sai).
    @bác Ngọc Thạch: nhận xét của bác về tên các loài cây (hoa, quả) là hoàn toàn chính xác. Nếu vô tình lạc vào cuốn danh pháp khoa học các loài cây, hoa quả thực là khó hình dung cây (hoa, quả) đó là thế nào. Phúc bồn tử cũng chỉ là...quả mâm xôi thôi nhưng trong tiểu thuyết dịch như thế nghe mới sang! Cũng như thế, hoa tulip dịch là hoa uất kim hương (nay chuyển sang gọi là tuylip cho dễ hiểu hơn)! Hoa tử đinh hương thường có màu tím dịu dàng, thơm ngọt (lias). Tử đinh hương được ví như hình bóng giai nhân song giống cây này chỉ mọc ở miền ôn đới. Cây có lớp vỏ già tự bong ra để lộ lớp vỏ non màu trắng sữa thì ở Việt Nam cũng có nhiều từ khoảng 20 độ vĩ Bắc trở ra và gọi là cây sau sau. Bác lên Lạng Sơn dịp tháng 12 dương sẽ thấy chúng mọc khá nhiều bên các sườn đồi ven đường và lá của chúng nhất loạt chuyển sang màu vàng đỏ gợi nhớ mùa thu vàng xứ ôn đới. Sang xuân chồi lộc của chúng có màu đỏ, người dân hái đem bán ở chợ như 1 thứ rau dùng trong món lẩu tuyệt ngon. Loại cây mà quả của chúng có 2 cánh là cây dẻ thuộc họ sồi (Quecus), gỗ rất cứng, được dùng làm trục quay trong cối xay gió (vẫn hữu dụng bên trời Âu) hay làm nhà và đóng đồ gia dụng. Cuối cùng, cây phong (maple tree) có lá chia thùy đối xứng, về mùa thu chúng nhất loạt chuyển sang màu vàng đỏ rất đẹp. Không phải ngẫu nhiên mà Canada dùng làm biểu tượng đất nước trên lá cờ của họ. Xin được chia sẻ cùng bác những tấm ảnh danmoi mới chụp trên trang lienhe baicadicungnamthang.
  5. Ngọc Thạch
    Chào bạn Danmoi. Viết xong comment chợt thấy việc nhờ bạn chụp cho mấy cái lá mà bên ta không có nhưng lại có tên dịch từ tiếng TQ ra âm Hán-Việt là hơi quá nên 4 giờ sáng tôi dậy xóa đi rồi, thế mà bạn đã kịp đọc (hi hi, chắc khác múi giờ nên lúc tôi ngủ thì bạn thức). Nhớ lại ngày xưa đọc truyện dịch có nhiều tên cây, cỏ,hoa, quả các cụ dịch từ tiếng Tây ra âm Hán-Việt như oải hương, tử đinh huơng, diên vĩ, phúc bồn tử...bên ta không có nên chẳng biết mặt mũi nó ra sao. Néu bạn đang ở Canada bạn thử tìm hiểu cây phong ở bên đó (lá là biểu tượng trên cờ Canada) thân cây màu gì. Tôi hỏi thế là bởi vì tôi thấy có hai loài cây có lá giống như trên cờ Canada: cây platane lá hình chân vịt, là cây cổ thụ rất cao, thân màu trắng như thân bạch đàn, quả như quả xà cừ bên ta; một cây nữa là erable lá cũng giống như thế nhưng cây thấp hơn, thân màu đen, quả nhỏ có hai cánh như tai hồng xe đạp để gió đưa đi xa.Bạn chỉ cần để ý xem cây biểu tượng của họ thân màu gì nhé. Cảm ơn bạn.