Nghệ sĩ Thanh Đính

(Nghệ sĩ Thanh Đính)

Đến điểm nghỉ chân lưng chừng dốc, anh cầm chiếc ghi ta cũ kỹ khoác bên mình, "phừng phừng" dạo nhạc, thử dây rồi hát luôn… "Ta đi trong nắng, ta đi trong mưa/Từng ngày từng tháng/Là từng bài ca/Thiết tha cùng ta vượt qua gian khổ"… Anh không đợi công chúng cỏn con vài ba người ngồi nghỉ trước mặt yêu cầu, đề nghị, cứ vậy hát luôn mấy bài.

Những bài hát vô cùng quen thuộc với anh em chúng tôi suốt hai tháng trời rong ruổi trên dọc dài dãy Trường Sơn, và dường như ai trong chúng tôi cũng thuộc ít nhiều: Trên đỉnh Trường Sơn ta hát, Dậy mà đi, Thổi lửa lên em… Và kỳ lạ hơn, khi thấy anh rút từ ba lô ra một cuốn sổ tay khổ chừng 13x18cm đưa cho mỗi "thính giả" để viết cảm tưởng. Thì ra trong cuốn sổ đặc biệt ấy, những dòng chữ viết tay đã chi chít đến vài chục trang rồi

Ngày ấy trong chiến trường, nếu không thật cần thiết thì cũng không nên đi sâu vào tên tuổi, cơ quan công tác của những người tình cờ gặp trên đường đi. Hơn nữa, chúng tôi là lính mới nên tinh thần bảo mật được coi là hết sức nghiêm. Khi chia tay chúng tôi vẫn không biết tên ca sĩ đáng yêu đó. Nhưng trong tôi đã nhen nhóm một tình cảm khá lạ về một người hát rong đầu tiên tôi tình cờ gặp ở lưng chừng dốc Trường Sơn. Anh đi rồi, tôi bắt đầu ngộ ra một điều mới mẻ ở chiến trường, buột miệng như thầm nói với mình, "chiến trường là thế ư, vui nhỉ".

Mấy tháng sau, dễ tới nửa năm, Tôi lại gặp người ca sĩ lần thứ hai, tại cơ quan ban Tuyên huấn Khu 5, nơi tôi làm việc. Thì ra anh là ca sĩ Thanh Đính, một thành viên lâu năm trong Ban chúng tôi. Không hẳn tôi nhớ ra anh ngay, duy có chiếc ghi ta đeo bên mình, khiến tôi nhận ra người hát rong hồi nào. Một giai điệu khỏe khoắn lại như âm âm trong tiềm thức tôi, Ai chiến thắng không hề chiến bại/Ai nên khôn không khốn một lần/Dậy mà đi, dậy mà đi hỡi đồng bào ơi… Đó là vào giữa năm 1971, tại khu rừng nước Oa, thuộc miền Tây Quảng Nam. Anh vào chiến trường từ năm 1966, sau khi tốt nghiệp Trường Âm nhạc Việt nam khóa đầu. So với chúng tôi, anh là bậc đàn anh, lính Khu Năm có thâm niên.

Khi sống với anh, mới nhận ra điều này: Anh hát dọc đường không phải chỉ một vài khoảnh khắc cao hứng, mà đó là phong cách đặc trưng Thanh Đính. Anh phục vụ mọi người, dù chỉ một hai anh giao liên, một vài cô gái K'ho gùi gạo tình cờ trên đường gặp gỡ. Và anh vẫn không hề quên sau mỗi lần kết thúc "chương trình biểu diễn" là rút cuốn sổ ra để công chúng ghi cảm tưởng.

Có một lần, nghĩ lại thật buồn cười. Cuốn sổ anh đưa cho một cô gái, và một chàng trai người dân tộc. Cô gái cầm cuốn sổ, lật từng trang chữ, nhìn rất lâu như thể cô đang đọc. Nhưng không, cô chỉ nhìn và lặng im. Khi Thanh Đính giục, viết vài dòng cảm tưởng, cô mới rúc rích cười, "Mình không biết chữ đâu mà…" . Nhưng khi xuống dốc, chúng tôi lại nghe giai điệu bài hát mà Thanh Đính vừa hát cách đây mươi phút.

Đó là tiếng hát âm âm không rõ lời của cô gái K'ho hồi nãy. Thì ra người dân tộc có thể không biết chữ, nhưng khả năng cảm nhận, nhập tâm giai điệu rất nhanh. Sau này, sống với người dân trong "nốc" nhiều, tôi mới thực sự nhận ra điều này. Nhiều em chăn trâu, hay đi nhổ củ mì, chỉ cần nghe tiếng hát nho nhỏ qua chiếc đài Stansitor, là có thể hát theo, giai điệu rất chuẩn, cả những khi luyến láy phức tạp.

                                 

(Nghệ sĩ Thanh Đính Và nhạc sĩ Lưu hữu Phước cùng đồng nghiệp ở Trường Sơn)

Một chuyến đi công tác xa, hay gùi gạo, gùi mì, ít nhất Thanh Đính cũng có trên chục lần "biểu diễn". Có đêm nghỉ lại gần một lán nhỏ ven rừng. Thấy anh có mang theo ghi ta, mấy thanh niên hoan hỷ mời anh vào sâu bên trong. Đi được một đoạn đường, leo qua vài ngọn đồi nhỏ, mấy con suối con, hiện dần ra mấy túp nhà tranh nhỏ, khuất che dưới hàng cây rậm rạp.

Thì ra đó là lớp học bổ túc cho những thanh niên sớm tham gia cách mạng. Họ phần lớn là người Quảng Ngãi, Quảng Nam. Đêm đó Thanh Đính hát một mạch 25 bài, không nghỉ. Tôi nghĩ, đó là một kỷ lục, hiếm có một ca sĩ nào phục vụ hết mình như Thanh Đính. Sau đêm biểu diễn đó, Thanh Đính được bồi dưỡng một tô cháo loãng. Mắc võng nằm bên mấy chiếc võng của các học viên trẻ, sáng sớm hôm sau anh vội vã cuốn võng vào ba lô, kịp ra đường để nhập đoàn, tiếp tục chuyến đi công tác của mình.

Tôi chợt nhớ lại một kỷ niệm thật khó quên với Thanh Đính. Ngày đó Ban Văn Nghệ chuyển địa điểm. Chúng tôi cùng cắt tranh, chặt cây dựng nhà. Ngồi bên Thanh Đính, tôi buột miệng nói.

Anh Thanh Đính hát vài bài cho quên mệt đi, cả quên đói nữa.

Là tôi chỉ nói vui vậy thôi, vì suốt mấy ngày nay, trưa nắng quần quật trên nương, cỏ tranh cứa nát cả chân tay, lấy đâu hơi sức để hát, để nghe. Hơn nữa, khi hát phải có cái "phừng phừng" bên mình mới sôi động. Nhưng không ngờ, Thanh Đính đứng dậy thật. Anh sửa lại áo quần nghiêm chỉnh như sắp sửa ra sân khấu và cất giọng hát luôn mấy bài. Lần này, tôi được nghe lại bài Dậy mà đi. Hát xong, chúng tôi vỗ tay động viên. Lần đó, tôi bị Thanh Đính hành cho một buổi trưa… nhớ đời.

Duyên do chỉ tại câu nói đùa: bài này (Dậy mà đi), tôi rất thích. Nhưng lại chưa biết hát. Thanh Đính nhiệt tình trên cả sự mong muốn của tôi.

Mình sẽ tập cho cậu. Trưa nay nhé, sau khi cơm trưa chừng nửa tiếng.

Tôi dại dột buột miệng: Còn gì bằng.

Y hẹn, sau chừng nửa tiếng, tôi đang mơ mơ ngủ trong võng, bị bất ngờ đánh thức. Ngồi dậy mà không rõ vì lẽ gì. Khi nghe Thanh Đính giục: Mình với cậu đi tập hát nào. Nhưng phải nhanh lên, sắp đến giờ làm chiều rồi.

Chao ơi là chán ngán. Nhưng đã trót dại thì phải theo chân anh ra ngọn đồi tranh phía sau nhà thôi. Anh và tôi cũng bắt đầu…Dậy mà đi…

- Cậu nghe mình hát nhé: Dậy mà đi, can chi khóc mãi/Dậy mà đi núi sông đang chờ… Câu trước giọng phải lắng xuống một chút, như thể có chút gì đó còn ngập ngừng, suy nghĩ. Nhưng câu sau Dậy mà đi núi sông đang chờ… thì mạnh mẽ dồn lên như dứt khoát, thôi thúc hành động. Cậu nghe một lần nữa nhé…

Cũng bực mình thật, như thể bị cưỡng bức tập hát, vừa ngáp lên, ngáp xuống vì buồn ngủ. Nhưng lại thấy buồn cười. Nghĩ bụng, người đâu lại thực thà đến vậy. Nhưng cũng nhờ Thanh Đính ngày đó mà bài hát Dậy mà đi hãn hữu tôi thuộc bài bản, từ đầu đến cuối, và khi hát cũng có ý thức "biểu diễn" để có khí thế như "thầy" Đính dạy. Và hơn tất cả, đó thực sự là một kỷ niệm đáng yêu, mỗi khi tôi nghĩ đến anh Thanh Đính, người hát rong không mệt mỏi suốt gần mười năm dọc dài Trường Sơn những năm chiến tranh tại chiến trường miền Nam.

Trong cuốn sổ "Cảm tưởng" của Thanh Đính, dễ có cả ngàn cái tên, ghi nhận cảm xúc của anh em chiến sĩ, cán bộ Khu 5 khi được ca sĩ Thanh Đính phục vụ vô điều kiến trong những năm tháng khói lửa chiến trường. Có lẽ đó cũng là một kỷ vật đi suốt cuộc đời ca hát của NSƯT Thanh Đính chăng.

                                         

Đến năm 1973, anh không còn ở với chúng tôi trong chiến trường Trung Trung Bộ. Nhưng vài năm sau tôi lại được nghe giọng hát của anh trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Năm 1975 Thanh Đính trở lại miền Nam, nhưng vào sâu hơn, tận chiến trường Nam Bộ. Mở màn chiến dịch Hồ Chí Minh, cũng là lúc Thanh Đính theo cánh quân vượt qua Tây Ninh, tiến vào Sài Gòn. Tại đây, chiến sĩ, đồng bào lại được nghe giọng hát của Thanh Đính vang lên trên Đài phát thanh Giải phóng. Vẫn những bài hát truyền thống say lòng. Vẫn Thanh Đính hát hết mình khúc quân hành Giải phóng miền Nam. Một lần tình cờ, chúng tôi bật máy và nghe anh hát, như thể hồi nào anh đã hát cho chúng tôi nghe nơi lưng chừng dốc núi Tây Nguyên… Qua núi qua sông/Qua đồng lúa chín…

Như Nguyễn

(Hình ảnh mang tính minh họa)

Bình luận (1)

  1. danmoi
    Xin cảm ơn tác giả Như Nguyễn và người sưu tầm đã đưa lên trang nhạc bài viết này. Cái khoảnh khắc bấm máy để có bức ảnh mới về nghệ sỹ Thanh Đính thật tuyệt vời. Có vẻ như tấm ảnh đó đã nói lên hết được thần thái, phẩm chất con người nghệ sỹ Thanh Đính. Sẽ còn mãi “những màu xanh ước mơ„. Xin kính chúc Nghệ Sỹ Thanh Đính sức khỏe và hạnh phúc.