Trận chiến cuối cùng

Đóng góp: Anh Thư
Trình bày : Dimitri Hvorostovsky

Bình luận (3)

  1. lunaxonse

    Chào bác Ngọc Thạch. Bác có trí nhớ tốt đấy. Phần cuối bộ phim có hình ảnh nữ y tá Zoia đang thẫn thờ nhớ thương người yêu , đã hy sinh trong ga xe điện ngầm vì đã nhường cho các người dân Đức thoát ta trước. Đó là đại úy , sau này là thiếu tá pháo binh Xec gây Svetaev. Chính đó là viên thiếu tá tóc vàng đẹp trai đã cầm ghi ta hát bài " Trận chiến cuối cùng " trong ngôi nhà một phụ nữ Đức mà pần BL trước , tôi đã nói.Còn tác giả bài hát cũng là người hát bài này trong phim là Mikhail Nozhkin . Ông sinh năm 1937 , còn sống , là diễn viên nhà hát và diễn viên điện ảnh Liên Xô và Nga, nhà thơ, nhạc sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân của Liên Xô (1980), Thành viên của Hội Nhà văn Nga.Trong phim Giải phóng , ông đóng vai đại đội trưởng chủ công.

    Về bộ phim Giải phóng , tôi nhất trí với bác về quy mô hoành tráng và sức cuốn hút , lan tỏa của nó tới công chúng ngay từ buổi ra mắt đầu tiên. Sự hâm mộ của công chúng xuất phát từ tính chân thực của sự kiện. Trong phim có xuất hiện nhiều tướng lĩnh , nguyên soái và những nhà hoạt động chính trị có thật như Tổng thống Mỹ , thủ tướng Anh , nguyên soái Nam tư…Bộ phim sử thi này ca ngợi tinh thần hy sinh quên mình và trí tuệ quân sự thiên tài của nhân dân Xô viết trong Cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại…

    Bộ phim được làm ròng rã 4 năm trời (68-72). Đạo diễn và tác giả kịch bản là những con người có số phận đặc biệt. Ông Yury Ozerov làm đạo diễn . Ông đánh nhau nhiều trận , khi kết thúc chiến tranh mang quân hàm thiếu tá.Ông mất năm 2001 , thọ 80 tuổi. Người viết kịch bản thứ nhất là ông Yuri Bondarev –AH Lao động XHCN 1984. Ông cũng tham gia cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại: tham gia chiến dịch Vượt sông Đơ nhev và giải phóng Kiev.Ông đã được tặng thưởng" Huy chương dũng cảm" tới 2 lần vì đã cùng đồng đội tiêu diệt được 3 hỏa điểm , nhiều xe quân sự , súng chống tăng và 20 lính và sĩ quan Đức…đánh bật nhiều lần các cuộc đột kích của xe tăng Đức…Năm 1994 ông từ chối nhận Huân chương " Vì tình hữu nghị các dân tộc" do Tổng thống Nga B.Ensil tặng nhân dịp 70 tuổi.Năm nay ông 95 tuổi. Tác giả kịch bản thứ 2 là ông Osca Excherkin -nhà văn , nhà viết kịch nổi tiếng Xô viết… , là người tham dự vào chuyến bay qua Cực bắc nổi tiếng vào năm 1937. Nhưng vì máy bay đã quá tải nên ông phải dừng lại . Việc đó đã giúp ông sống sót vì chuyến bay ấy sau đã gặp tai nạn . Không một ai trong số 6 các thành viên còn sống. Ông mất năm 1997 (90 tuổi).

    Trước khi làm phim Giải phóng , các ông đã phải xin tư vấn hàng trăm người đã tham gia vào các sự kiện. Thậm chí , người ta mời cả cháu trai của Thống chế Erwin von Winzleben, một trong những người tham gia vào âm mưu ám sát Hitle tháng 7 năm 1944 để tham khảo một số sự kiện.

    Trong quá trình viết kịch bản, Yuri Ozerov muốn G.K.Zhukov trở thành cố vấn trưởng của phim (điều này khá hợp lý). Tuy nhiên, ông đã không tính đến tình hình của những năm đó. Nguyên soái đã nghỉ hưu nhưng vẫn có uy tín rất lớn trong quân đội và Đảng. Điều đó làm cho một số Nguyên soái đương chức , các nhà lãnh dạo không thích.Chính vì vậy , đại tướng Sergei Shtemenko , tác giả cuốn" BTTM Xô Viết trong Chiến tranh Vệ quốc" (2 tập) nổi tiếng đã được dịch ra tiếng Việt – đã được mời làm cố vấn…

    Việc xây dựng ra bộ phim sử thi cần một ngân sách lớn. Mặc dù việc sản xuất bộ phim được có sự tham gia của một số nước XHCN châu Âu, nhưng phần đáng kể của ngân sách này đã được Liên Xô cung cấp. Trang phục và vũ khí là một phần đáng kể trong chi phí: đạo diễn yêu cầu sự tín nhiệm tối đa (người thiết kế trang phục chính là vợ của Ozerov,bà Dilyara. Bộ quân phục của Stalin , người ta phải tìm ra ông thợ may , trước đây đã may đo cho Stalin. . Đồng phục của Đức, vì thiếu bản gốc, cũng được may. Mũ sắt, để tiết kiệm trọng lượng, làm bằng nhựa, được sản xuất tại công ty con của Mosfilm. Các huân huy chương của Đức cũng được thực hiện ở đó. Đồng phục của Liên Xô được lấy từ các nhà kho, nơi nó được bảo quản kể từ sau Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại.

    Khó khăn lớn nhất nảy sinh với thiết bị quân sự, đặc biệt là với các thiết bị của quân đội Đức. Cả Liên Xô và CHDC Đức đều không có xe tăng "Tiger", "Panther" hoặc "Ferdinand" có thể dùng được vì đã cũ và hỏng hết. Do đó, trên khung gầm của xe tăng T-34-85 của Liên Xô và T-44 sau chiến tranh, có hình bóng khá thấp để lắp đặt các tháp giả với cây thánh giá và các thuộc tính đặc trưng khác của xe bọc thép Đức.Nguyên soái Rodion Malinovsky( Bộ trưởng Bộ QP) ra lệnh phân bổ thêm khoảng 100 xe tăng T-55 của Liên Xô, đơn giản là được sơn lại dưới những chiếc của Đức. Tuy nhiên, thiết bị chiến tranh của LX được sản xuất sau chiến tranh ngay cả trong các tập phim lớn rất dễ nhận ra.Tương tự , người ta phải tân trang lại các máy bay chiến đấu của cả Đức và Liên Xô , các xe ô tô trên cơ sở những gì có sẵn cho giống với thời kỳ chiến tranh…

    Hơn 3000 binh sĩ đã tham gia đóng phim , chưa kể làm các công việc phụ cũng phải trên dưới 400. Các trận đánh diễn ra gần giống như các trận chiến thực sự: sở chỉ huy, thông tin liên lạc được thực hiện, máy bay trực thăng bay vòng quanh chiến trường , tiếng xe tăng gầm rú ...Sự phối hợp , hành động của tất cả các quân binh chủng của quân đội trong trận chiến không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, nhưng nó đã được giải quyết. Có 51 nhân vật lịch sử có thật trong phim. Các vai chính có hơn 110 người do các NS LX đóng. Ngoài ra các nước khác: 33 Đức,12 Balan ,Ý 1 , (Mutxolini) , Rumani 1.

    Việc lựa chọn diễn viên đóng những nhân vật lịch sử không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Vấn đề chính là hầu như tất cả các nguyên mẫu của bộ phim vẫn còn sống. Hầu hết trong số họ giữ vị trí cao và rất quan tâm đến cách họ sẽ thể hiện trên phim như thế nào. Điều này đòi hỏi tính chân thực của bộ phim rất cao.

    Vai Tổng tư lệnh Tối cao , Đại Nguyên soái Stalin do NSND Gruzia V.Zakaryadze đóng rất đạt , đến nỗi một số người cho rằng ,chính Stalin tham gia đóng bộ phim này.Giống từ tiếng nói mang âm sắc vùng Capcazo , cách đánh diêm và kiểu say sưa rít thuốc lá…Trong phim có trích câu nói nổi tiếng của ông khi Đức Quốc xã đề nghị đánh đổi con trai Stalin lấy Thống chế Paulut –" Tôi không bao giờ đánh đổi một Thống chế lấy một anh lính quèn !".

    Trong phim , lần đầu tiên người ta nhìn thấy khuôn mặt của Vlaxov ( trung tướng Hồng quân , TL TĐQ đã đầu hàng và làm việc cho Đức). Vai Tổng thống Roosevelt thì lại do một NS Balan đóng…

    Ông Mikhail Ulyanov được mời đóng Nguyên soái Zhukov – Phó Tổng TL Tối cao , và được Nguyên soái đồng ý ngay từ cái nhìn đầu tiên , vì bề ngoài cũng rất giống. Chính sau này vai Zhucov trở thành thương hiệu của NSND M.Ulianov.

    Nam diễn viên xuất sắc Ivo Garrani (Ý ) được chọn cho vai Mussolini, người đã tái tạo nhiều đặc điểm của hành vi rất giống ông ta , anh cũng chọn trực tiếp các loại ô tô mà Thủ tướng Ý hay dùng. Ví dụ, Mussolini, trong một bộ phim, lái chiếc FIAT 2800 chỉ giới thượng lưu Ý mới dùng. Ngoài ra, trong đoàn xe đi kèm có mặt Lancia Astura và Fiat 1500 1935, những chiếc xe thực sự có ở của thời đại ấy. Việc quay những tập phim này diễn ra trực tiếp tại Rome.

    Về việc quay phim. Phần lớn các cảnh được quay tại ngoại ô Kiev. Tập cuối quay tại CHDC Đức.Cũng may , vào thời kỳ đó , ở Berlin đã bắt đầu tái thiết một trong những khu vực trung tâm. Tất cả các ngôi nhà cũ sẽ bị phá hủy để xây dựng các tòa nhà hiện đại, vì vậy khu vực rộng lớn này dễ dàng cho nổ tung và bắn phá thật sự như trong chiến trường mà không có bất kỳ hạn chế nào.

    Cuộc tấn công vào Nhà Quốc hội Đức đã được quay ở nhiều nơi: một nhà thờ đổ nát đã được tìm thấy ở Berlin, mặt tiền và cầu thang chính giống như Reichstag; cuộc chiến đấu bên trong tòa nhà được quay trong phim trường tại Mosfilm, và cuộc giao tranh trên đỉnh là ở Nhà công nghệ Berlin.

    Một vị trí đặc biệt trong phim là đoạn xả nươc gây lụt ở ga tàu điện ngầm Berlin. Theo kịch bản, Hitler đã ra lệnh mở các cửa nước vào cửa Spree( lối vào tàu điện ngầm) để ngăn chặn sự xâm nhập Hồng quân. Đoạn này một phần dựa trên các sự kiện có thật. Đoạn phim này quay ở đâu đó trên sông Matxcova…

    … Đến năm 1968, bộ phim sử thi đầu tiên, " Vòng cung lửa" được hoàn thành.Đại tướng S. M. Shtemenko đã xem thử . Trái với mong đợi của Yuri Ozerov, vị tướng này đã đánh giá toàn bộ bộ phim khá tốt. Ông ấy chỉ đưa ra hai bình luận: tập đầu tiên liên quan đến tập phim mà Trung úy Vasilyev vui vẻ (ngủ ) với nữ chiến sĩ trong xe tăng (điều này không nên), và lần thứ hai - Shtemenko không hài lòng với hình ảnh của chính mình trên phim. Thật ra, với chính nam diễn viên đóng mình, ông không có lời phàn nàn nào,mà chỉ với đạo diễn. Shtemenko đã lưu ý Yuri Ozerov, rằng vào tháng 7 năm 1943, ông ấy có thêm một ngôi sao trên quân hàm cơ mà ?(Trung tướng , thời kỳ này ông giữ chức Cục trưởng Cục tác chiến ). Ngoài ra huân huy chương trên ngực tôi , rõ ràng còn thiếu! Đạo diễn trả lời " Thưa đồng chí Đại tướng , tất cả các số liệu trên , tôi lấy từ hồ sơ lưu trữ !".

    Tập phim sau thì nguyên soái A. A. Grechko ( BT Bộ QP 67-76 ) đại tướng và A. A. Epishev xem thử. Cả hai ngồi xem và không hài lòng , ảm đạm. Vì vậy, không nói gì, họ rời đi. Sau đó, bộ phim nằm trên kệ và đắp chiếu cho đến mùa hè năm 1969. Trong thời gian này, Yuri Ozerov đã làm lại bộ phim tới bốn lần.

    Đến mùa hè năm 1969, đạo diễn cũng đã hoàn thành bộ phim thứ hai "Đột phá", để cả hai tập được phát hành đồng thời và được trình chiếu trong một lần. Cuối năm 1970 - đầu năm 1971, bộ phim thứ ba của bộ phim sử thi đã được phát hành –" Hướng tấn công chính" (2 tập). Và cuối năm 1971 - hai bộ phim cuối cùng – "Trận chiến cho Berlin" và" Cuộc tấn công cuối cùng"được hoàn thành.

    Phê phán.Nói chung bộ phim này được giới chuyên môn và người xem đánh giá cao , mặc dù vào những năm 70 của thế kỷ 20 , rất nhiều các CCB đã trực tiếp tham gia các trận đánh và các sự kiện khác còn sống.Tuy vậy vẫn có những xì xào nho nhỏ. Ví dụ như , trong trận đấu xe tăng lớn nhất thế kỷ tại Vòng cung Cuôc – về phía Liên Xô phần lớn có các tăng T-34 tham gia. Nhưng khi đóng phim , thì những xe ấy hỏng hết rồi. Chiến tranh đã lùi xa hơn 20 năm , nhiều xe tăng thế hệ mới ra đời , nên người ta phải lấy những đồ ấy để đóng thế cho T-34. Điều này làm cho các CCB rất dễ nhận ra và họ lại thích tôn trọng sự thật. Nhưng điều này dễ thông cảm vì chẳng nhẽ lại sản xuất ra xe tăng mới để đóng phim à ? Tốn kém lắm.

    Có một cảnh thế này mà CCC , AH LX dũng sĩ diệt xe tăng hạng Ace V. Botrocovxki phê phán là không thực tế.Đó là đoạn miêu tả 2 xe tăng của Đức và Liên xô bị cháy, các lính xe tăng lao xuống sông và xông vào nhau đánh giáp lá cà.Ông đã chứng kiến nhiều lần như thế và theo ông sự việc không bao giờ xảy ra kiểu đó. "Lúc đó chỉ lo dập lửa cũng đủ chết rồi , chứ đừng có nói đến nhìn nhau , bắn nhau và càng không bao giờ xông vào nhau. Họ chạy theo chiều ngược nhau cơ!"."Cần phải biết tâm lý của lính tăng. Chỉ cần 1 lần ,bạn bị khói lửa trong xe tăng đe dọa thì bạn sẽ hiểu ngay vấn đề mà không nói , nghĩ những điều ngớ ngẩn như vậy ". Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại , một mình V. Botrocovxki bắn cháy 36 xe tăng và xe bọc thép.(Theo biên chế thì 1 tiểu đoàn tăng của Nga ngày nay là 27 chiếc , còn 1 tiểu đoàn độc lập -31).

    Nói tóm lại , bộ phim Giải phóng là một trong những bộ phim về đề tài chiến tranh hay nhất mọi thời đại. Mỹ cũng có nhiều phim rất hay ,ví như " Trân châu cảng " , "Thái Bình Dương " và nhiều phim hoành tráng khác . Nhưng theo tôi nghĩ , phim của Mỹ nhiều kỹ xảo quá.Còn nước Nga ngày nay của các ông Elsil , Putin thì chưa có bộ phim nào sánh bằng.

    Còn chúng ta , bao giờ chúng ta mới có, dù chỉ là 1 thôi bộ phim như thế này? Nhân dân ta ,lịch sử dân tộc ta , Quân đội ND VN cũng Anh hùng cơ mà ?

  2. Ngọc Thạch

    Cảm ơn bác lunaxonse đã cung cấp thông tin về nguồn gốc bài hát này. Bộ phim Giải phóng gồm nhiều tập được chiếu ở rạp Tháng Tám đầu thập kỉ 70 cũng tạo cơn sốt vé. Tôi cũng đã xem phim này. Bộ phim dàn dựng rất công phu, nghe nói là huy động cả mấy sư đoàn Hồng quân và nhiều khí tài tham gia đóng phim. Xem phim ta hiểu rõ hơn về quy mô và diễn biến của cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của nhân dân và Hồng quân Liên Xô. Nhân vật là nhiều nguyên soái, tướng lĩnh hồng quân được ghi tên trên phim như Stalin. Zhukov, Koniev, Rokossovski...Bộ phim được xây dựng đúng với sự thật lịch sử, chỉ thêm một số chi tiết để khắc họa tính cách người lính xô viết. Trong trận chiến cuối cùng tôi cũng nhớ đến một chi tiết là cảnh quân phát xít tháo nước sông Spree vào đường tàu điện ngầm, một đơn vị Hồng quân bị chết đuối trong đó, một cô y tá đến cửa hầm tìm người yêu chỉ thấy một cái mũ Hồng quân trôi theo dòng nước nổi lên. Một hình ảnh rất ý nghĩa về sự hi sinh của người lính xô viết khi chiến thắng đã cận kề. Về chi tiết mấy anh lính gặp nhau trong nhà người dân Đức, thú thực là lúc xem tôi cũng chỉ biết họ hát thôi chứ cũng không biết là bài gì, nay được bác giải thích mới biết là bài hát này. Xin cảm ơn bác một lần nữa.

  3. lunaxonse

    Phim Giải phóng , tập cuối tái hiện một cách chân thực những trận đánh đường phố đẫm máu của Hồng quân với bọn Quốc xã Đức gần boongke cố thủ của Hitle tại thủ đô Berlin. Cách nơi ấy không xa là nhà Quốc hội Đức. Có một tình tiết rất thú vị mà tôi còn nhớ. Một nhóm trinh sát , trong đó có một nữ y tá do một thiếu tá pháo binh tóc vàng đẹp trai chỉ huy (quân của thượng tướng Chuikop) chạm trán bất ngờ một tổ lái xe tăng ( quân của thượng tướng xe tăng Ryubanco )– trong một ngôi nhà người Đức. Tí nữa thì họ nổ súng bắn nhau vì chưa kịp nhận ra nhau. Rồi trong tiếng gào rú của xe tăng ,tiếng trái phá nổ chát chúa , nữ chủ nhà người Đức mang cà phê ra mời các người lính xô viết.Anh lính xe tăng lấy bidon có rượu vodca xin phép thiếu tá cho phép uống vài giọt để đánh dấu sự kiện này. Họ uống rượu và cà phê , rồi những lời đầu tiên của bài hát nổi tiếng này được cất lên trong tiếng bập bùng của ghita.Ta nhìn kỹ thì thấy chính thiếu tá pháo binh đã chơi ghi ta và hát " Trận chiến cuối cùng " trong sự chìm đắm trong suy tưởng của các người lính Hồng quân về quê hương – nước Nga yêu dấu và về trận đánh ngày mai ai mất , ai còn..Rồi trên màn ảnh chuyển sang cảnh khác. Đó là tại " Hang sói " – tức hầm cố thủ của Hitle. Hitle ra lệnh cho Gobbel , Bộ trưởng tuyên truyền Quốc xã ( kẻ đã cùng vợ mình đã đầu độc 6 đưa con của mình sau đó tự sát ngày 01.5.1945)- kiểm tra xem , hiện tại quân Nga đang ở đâu? Gobbel quay số bất kỳ , tình cờ trúng vào ngay gia đình người Đức mà các chiến sĩ Hồng quân đang nghỉ tạm

    Hắn hỏi:

    - Chỗ bà có quân Nga không ?

    -Có , thưa ngài.

    -Họ đang làm gì?

    -Họ hát.Thế ông là ai vậy ?

    -Chỉ huy trưởng Berlin.

    -Nhưng là Nga hay Đức ạ ?!

    -Đức , mẹ kiếp!

    Lần đầu tiên , chúng ta được nghe bài hát này có lẽ vào những năm 1971- 1974 của thế kỷ 20 và cũng chỉ trong phim Giải phóng mà thôi !

    Cám ơn bác Anh Thư và ca sĩ Khovaroxtovxki đã cho chúng tôi nghe bài hát này. Những bài hát về những năm chiến tranh (Песни военных лет ) do Đ. Khovaroxtovxki trình bày bao giờ cũng được công chúng Nga cổ vũ nhiệt thành . Tiếc thay , ca sĩ tài năng như thế , tràn đầy nhiệt huyết như thế và chưa cao tuổi lắm mà nay đã là người thiên cổ.

    Trận đánh cuối cùng

    Đã từ lâu rồi , đã từ lâu rồi –ta chẳng được nghỉ ngơi

    Chúng ta , đơn giản là chẳng có lúc nghỉ ngơi

    Chúng ta đã trườn qua cả một vòng châu Âu

    Và ngày mai , ngày mai

    Rồi cũng đến trận đánh cuối

    Chỉ còn ít thôi, còn chút nữa thôi

    Trận đánh cuối cùng sẽ khó khăn gấp bội

    Tôi chỉ muốn về Nga , tôi muốn về nhà

    Đã lâu quá rồi , chưa gặp mẹ tôi

    Đã lâu quá rồi , chưa gặp mẹ tôi

    ***

    Đã 4 năm rồi , chúng ta không nhà vì bọn Quốc xã

    Đã 4 năm rồi , mồ hôi mặn chát

    Máu chảy thành sông

    Còn tôi muốn được phải lòng

    Một em gái xinh

    Còn tôi muốn được chạm tay

    Vào mảnh đất quê mình

    ***

    Chỉ còn ít thôi , còn chút nữa thôi

    Trận đánh cuối cùng -sẽ khó khăn gấp bội

    Tôi chỉ muốn về Nga , tôi muốn về nhà

    Đã lâu quá rồi , chưa được gặp mẹ tôi

    Tôi chỉ muốn về Nga , tôi muốn về nhà

    Đã lâu quá rồi , chưa được gặp mẹ tôi

    ***

    Lần cuối ngày mai

    Cùng bước vào trận xáp lá cà

    Lần cuối chúng ta

    Được phụng sự nước Nga.