Thành phố Hoa phượng đỏ - Lương Vĩnh - Hải Như.

“Thành phố hoa phượng đỏ”.

Ai đến Hải Phòng vào dịp mùa hè sẽ thấy hoa phượng nở rộ, đỏ rực không gian. Hoa phượng ở thành phố cảng đã có từ ngàn xưa nào ai để ý? Loài hoa này chỉ trở nên đặc biệt thú vị, hấp dẫn, gắn bó thiêng liêng với người Hải Phòng kể từ khi nhạc sĩ Lương Vĩnh cho ra đời bài hát:

“Thành phố hoa phượng đỏ”.

“Tháng 5 rợp trời hoa phượng đỏ. Ơi Hải Phòng thành phố quê hương. Ta yêu thành phố quê ta như yêu chính người thương yêu nhất. Những hẹn hò bên bờ sông Lấp. Những con đường tấp nập áo thợ ngày đêm…”. Sinh thời, nhạc sĩ Lương Vĩnh cho biết, ông sáng tác bài hát này vào khoảng thời gian 1969 - 1970. Sinh sống ở Hà Nội, đang làm việc ở Đoàn Ca múa nhạc T.Ư, ông được đi học Trường Âm nhạc Hải Phòng. Với Lương Vĩnh khi ấy, phải coi là “bị” về Hải Phòng, bởi đó không phải là nguyện vọng của ông. Nhưng cũng nhờ chuyến đi ấy, ông đã để lại cho đời một tuyệt tác bất hủ. Số là khi ấy, Đoàn Ca múa Hải Phòng rất thiếu tiết mục nói về thành phố quê hương mình. Lãnh đạo yêu cầu Lương Vĩnh học trường nhạc ra phải có sáng tác về Hải Phòng. Đang loay hoay không biết viết như thế nào, tìm ý tứ gì thì ông đọc được bài thơ của Hải Như có tên “Thành phố hoa phượng đỏ”. Qua thơ, Hải Phòng hiện lên thật đáng yêu, thơ mộng, ngoan cường, anh dũng, vừa giản dị vừa nên thơ, lạc quan. Thế là Lương Vĩnh quyết định phổ thành bài hát.

Tượng đài nữ tướng Lê Chân tại Thành phố Hoa phượng đỏ

Khi đó, Lương Vĩnh mới ngoài 30 tuổi, chưa được công chúng biết đến. Thế mà tác phẩm đầu tiên của ông đã thành công rực rỡ, trở thành “thành phố ca”, được lãnh đạo và nhân dân Hải Phòng coi như “báu vật”. Bài thơ mang chất chính luận với hơi hướng anh hùng ca. Lương Vĩnh đã tìm được một giai điệu rất phù hợp để chuyển tải tốt nhất nội dung bài thơ. Đó là chất liệu âm nhạc hiện đại với việc tạo dựng hình tượng âm nhạc bề thế, có chiều cao, bề rộng, nghe sừng sững uy nghi nhưng vẫn giữ được tính chất dung dị, mộc mạc. Những quãng giai điệu đắt, những âm hình tiết tấu không cầu kỳ, rắc rối là đặc điểm dễ nhận thấy ở “Thành phố hoa phượng đỏ”. Bài hát được viết ở thể 2 đoạn khá cân đối, mạch lạc. Một điều khá thú vị là phần sau của đoạn A với lời ca nghe rất tâm tình lắng đọng: “Những bến Bính, Xi măng, cầu Rào, cầu Đất, Lạc Viên. Những cái tên nghe chẳng thơ đâu. Nhưng với ta vô cùng oanh liệt, ôi thân thiết tự hào quê hương”. Người ta chờ đợi bắt đầu vào đoạn B, giai điệu sẽ vút lên như phổ biến ở nhiều bài hát. Song Lương Vĩnh lại xử lý khác: phát triển giai điệu theo hướng đi xuống. Và đây là những trầm lắng cần thiết như lời thủ thỉ tâm tình dịu nhẹ để ngay sau đó giai điệu vút lên, hào sảng, hoành tráng: “Hỡi em yêu trong đêm dài tiễn biệt, chưa trọn nghĩa Sài Gòn Đã Nẵng…”. Và sau đó: “Hải Phòng đó hiên ngang chỉ biết ngẩng đầu, trăm trận đánh quê ta kiên cường…”. Câu nhạc này được nhắc ở một âm khu cao thật tự nhiên như mạch âm nhạc không thể chảy khác.

những Bến Bính, Xi măng,

cầu Rào, cầu Đất, Lạc Viên”

“Thành phố hoa phượng đỏ” ra đời đã được hơn 40 năm. Hải Phòng hôm nay phát triển với nhịp điệu của một thành phố công nghiệp và du lịch hiện đại. Những dấu tích của một thời đạn bom trong quá khứ đã được xóa đi thay thế bằng một nhịp sống hối hả, trẻ trung. Nhưng vẫn còn đó “những cái tên nghe chẳng thơ đâu” nhưng đã vô cùng oanh liệt. Và thành phố sẽ càng rực rỡ thêm bởi màu hoa đỏ ối như lửa, bởi “những Bến Bính, Xi măng, cầu Rào, cầu Đất, Lạc Viên”, bởi “những hẹn hò bên bờ sông Lấp”. Người nghe cảm nhận rõ có sự pha trộn rất hài hòa, nhuần nhuyễn giữa chất trữ tình và anh hùng ca, giữa những tâm sự, tình cảm của con người bình thường nhất nơi đất cảng và một lý trí thép, một khát vọng mãnh liệt của con người trước mọi thử thách, cam go. Sau bài hát này, chưa thấy có bài nào viết về Hải Phòng hay hơn, sâu sắc hơn./. người bạn đồng tác giả trong ca khúc, người đã thổi hồn vào ca từ của Hải Như - Nhạc sĩ Lương Vĩnh - đã thành người thiên cổ. Tuy nhiên, giai điệu ấm nồng hòa quyện với ý thơ tha thiết của bài hát đã bay suốt 30 năm, đến bây giờ vẫn mặn mòi như mới hôm nào: "Tháng Năm, rợp trời hoa phượng đỏ, ơi Hải Phòng thành phố quê hương. Ta yêu thành phố quê ta, như yêu chính người thân yêu nhất...". Nhiều người cho rằng, Hải Như là người Hải Phòng thì mới có lời thơ tin yêu đến thế. Thực ra ông gốc Nam Ðịnh, cùng quê với nhạc sĩ Văn Cao sinh cùng năm 1923 sau Văn Cao 12 ngày. Hải Như viết và tham gia cách mạng từ rất sớm. Năm 1948, ông tham gia Ðại hội Văn nghệ Việt Nam lần thứ nhất, là một trong những nhà báo học lớp báo chí cách mạng đầu tiên Huỳnh Thúc Kháng tại Bờ Rạ (Thái Nguyên năm 1948). Sống ở thành phố Hồ Chí Minh đã hơn 20 năm, ra Hải Phòng lần này, Hải Như tha thẩn thăm lại các địa danh nổi tiếng đã đi vào bài hát: Cầu Rào, Bến Bính, Nhà máy xi-măng, Sông Lấp. Sông Lấp bây giờ đã là hồ Tam Bạc nước xanh ngăn ngắt nằm giữa khu trung tâm đông đúc, ồn ào. Ông nhớ lại mùa hè năm 1970, vợ chồng nhà thơ Xi-mô-nốp sang thăm Việt Nam, được ông Lê Văn Kỳ, Cục trưởng Cục Ðường biển mời tham quan Hải Phòng và ngành đường biển. Cùng đi có nhà thơ Huy Cận, các nhạc sĩ Phạm Tuyên, Hồ Bắc, Hoàng Vân và nhà thơ Hải Như... Ði giữa thành phố Cảng rực rỡ hoa phượng đỏ trong những ngày cả nước cùng miền nam đánh Mỹ, Hải Như xuất thần viết bài thơ "Thành phố Hoa phượng đỏ". Hồi ấy, sự phân biệt trong quan niệm văn nghệ địa phương và văn nghệ T.Ư là rất lớn. Muốn phá bỏ khoảng cách đó, Hải Như nhờ Hội Âm nhạc Việt Nam và Sở Văn hóa - Thông tin thành phố Hải Phòng mời một nhạc sĩ địa phương chưa mấy tên tuổi cộng tác với mình để phổ nhạc cho lời thơ. Ðược Hội và Sở giới thiệu, ông yên tâm giao bài thơ của mình cho nhạc sĩ Lương Vĩnh. Và ba tháng sau, bài hát "Thành phố Hoa phượng đỏ" đã được biểu diễn lần đầu tiên tại trụ sở Ðoàn ca múa Hải Phòng (đóng ở Phố Ga). Ca sĩ là Lương Vĩnh với cây ghi-ta gỗ, khán giả là nhà thơ Hải Như, nhạc sĩ Lê Yên và chị Ngọc diễn viên múa, vợ anh Lương Vĩnh. Hải Như thắc mắc: "Sao anh lại bớt đi 6 chữ của tôi? Hỡi em yêu trong đêm dài tiễn biệt cho anh trao chiếc hôn nồng. Ta tạm biệt xa nhau...". Nhạc sĩ Lương Vĩnh cười thanh minh: "Hôn trong thơ thì được, ít người đọc, chứ hôn trong ca khúc, hát lên ai ai cũng thấy thì rắc rối lắm, bác thông cảm cho em...". Sau khi hoàn thành ca khúc, nhiều lần nhạc sĩ Lương Vĩnh lên Hà Nội nhờ nhà thơ Hải Như sửa ca từ vì có ý kiến cho rằng: "Hải Như là nhà thơ ở trung ương không hiểu Hải Phòng nên mới viết những hẹn hò bên bờ sông Lấp - Chỗ hẹn hò không đàng hoàng. Rồi lại còn "hạ thấp vị thế" của Hải Phòng bằng câu: "Hải Phòng ơi! Hôm nay bé nhỏ"... Hải Như kiên quyết không sửa mà gửi bài hát lên Ðài Tiếng nói Việt Nam, nơi có thể phổ biến rộng rãi nhất ra công chúng. Sau khi được duyệt mà không sửa chữa gì, ca khúc "Thành phố Hoa phượng đỏ" chưa có ca sĩ thể hiện. Vào một chiều hè năm 1971, gần một năm sau khi ca khúc ra đời, có một ca sĩ trẻ tới gõ cửa nhà thơ Hải Như, tự giới thiệu quê ở Bát Tràng, xin được hát bài hát này. Chàng trai đó sau này chính là Nghệ sĩ ưu tú Kiều Hưng. Qua giọng hát của anh trên làn sóng phát thanh, bài hát "Thành phố Hoa phượng đỏ" được khán thính giả cả nước yêu thích. Sau khi được phổ biến trên làn sóng, không thấy có ý kiến nào về ca từ của bài hát nữa... Gần 100 bài thơ được phổ nhạc, tác giả của các tập sách đã xuất bản: Trái đất mai này còn lại tình yêu; Bài thơ trên bến Nhà Rồng; Nỗi buồn hoa bất tử; Vị thượng khách nhà tù Hương Cảng; Có hai dòng văn chương, và vở kịch Vị thượng khách nhà tù Hương Cảng (đã phát trên VTV1),... Hải Như còn có nhiều tác phẩm văn xuôi, dịch thuật, nghiên cứu phê bình khác. Nhưng ở Hải Phòng người dân đều biết đến và yêu quý Hải Như với "Thành phố Hoa phượng đỏ". Từ khi bài hát được phổ biến rộng, người ta quen gọi Hải Phòng là Thành phố Hoa phượng đỏ.

Nhạc sỹ Nguyễn Đình San  (Theo báo Nhân dân)

Bình luận (0)