Bóng cây Kơ Nia -Ngọc Anh -Phan Huỳnh Điểu

Cây Kơ Nia

Tập thơ Tiếng hát miền Nam – thơ từ miền Nam gửi ra, do Nhà xuất bản Văn học in năm 1959 tại Hà Nội – có nhiều bài thơ rất hay, như bài Bóng cây Kơnia mà tôi đọc ngay lần đầu đã vô cùng xúc động. Dưới tựa đề Bóng cây Kơnia (BCKN) có in dòng chữ: Theo điệu Kachoi. Cuối bài thơ ghi: “Của dân tộc Hơrê, Ngọc Anh phỏng dịch 1959”. Sau này, nhờ sự phát hiện của nhà văn Nguyên Ngọc mọi người mới biết chính xác, đó là tác phẩm của nhà thơ trẻ Ngọc Anh. Bản thân tôi nghe, vừa ngạc nhiên vừa vui sướng vì Ngọc Anh cũng là bạn thân đồng hương với tôi.!

Bóng cây Kơ-nia - (Phan Huỳnh Điểu) - Măng Thị Hội

Bài thơ đã hút hồn tôi, một trong hàng vạn người con miền Nam tập kết ra Bắc. Tôi ngồi vào đàn và gợi hứng phổ nhạc. Phổ xong, thử hát lên, sao nghe không có nét gì của Tây Nguyên cả, mà lại là một thứ “tây nguyên-xi!” Thật chán! Càng chữa càng chỉ tội nát giấy.

Dưới bóng cây Kơ nia

Sau đó, tôi nghe Đài Tiếng nói Việt Nam phát bài hát BCKN do nhạc sĩ Phan Thanh Nam phổ nhạc, nghệ sĩ Tường Vi hát. Tôi đành rút lui vào im lặng, nhưng cảm thấy có điều gì đó cứ hậm hực trong lòng. Nội dung bài thơ cứ lởn vởn trong đầu. Hình ảnh, tình cảm và âm điệu bài thơ như thúc giục tôi phổ nhạc đi, phổ đi! Nhưng vốn sống của Tây Nguyên trong người tôi là một con số không khổng lồ. Sau đó, lại nghe thêm vài ba nhạc sĩ nữa cũng phổ nhạc bài BCKN. Tôi đành chịu thua!

Thế rồi đến năm 1964, tôi được cử đi công tác chiến trường B cho đến giữa năm 1970. Trong sáu năm đó, tôi thực sự được sống giữa rừng núi Tây Nguyên của tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi với đồng bào Cơ Tu, Xơ Đăng, Co, Hrê… Mới được thấy và nghe các loại đàn dân tộc, các bài hát dân gian của bà con miền núi.

Những hình ảnh, những âm thanh đó cứ thấm dần vào tiềm thức, mỗi ngày một ít, và qua sáu năm, dần dần mình đã có được ít nhiều vốn hiểu biết về đời sống văn hóa của đồng bào Tây Nguyên: Từ cái vui đến nỗi buồn, từ cái đói đến cái no, từ yêu thương đến lòng căm thù của bà con đều bộc lộ thật rõ ràng, dứt khoát. Và cũng mới thấy họ yêu thương cán bộ, bộ đội, nhường cơm sẻ gạo và tất cả cho chiến trường miền Nam như thế nào. Những tấm lòng hy sinh cao cả, tuyệt vời!

Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu

Sau đó, tôi ra Hà Nội chữa bệnh. Một hôm, tình cờ tôi lại mở tập thơ “Tiếng hát miền Nam”. Đọc lại bài BCKN, bỗng nhiên bao hình ảnh, âm điệu và cuộc sống của đồng bào Tây Nguyên cứ hiện lên rất rõ nét trong trí óc tôi. Tôi vội vàng cầm ngay cây đàn mandolin và rung lên những nét nhạc đầu.

Xúc cảm cứ tuôn trào, tuôn trào… như có sức mạnh huyền bí nào đẩy ngòi bút tôi chạy trên năm dòng kẻ nhạc. Tôi cũng không ngờ nhanh như vậy! Và xem như đến ngày 12-8-1971, tôi hoàn thành bài hát ở giai đoạn phác thảo, và ý muốn cần sửa chữa thêm cho thật hoàn hảo. Một buổi chiều, nữ ca sĩ Thanh Trì, giảng viên thanh nhạc ở Nhạc viện Hà Nội đến chơi và hỏi tôi có tác phẩm nào mới cho cô để đưa về dạy học trò. Tôi trình bày bài BCKN cho cô nghe và nói đang muốn sửa chữa chút đỉnh. Thanh Trì bảo: “Không, em nghĩ thế là tốt lắm rồi. Anh cứ chép cho em!”. Thanh Trì mang về trường và giới thiệu với các giảng viên khác.

Cô giáo Thúy Huyền đưa ngay cho học trò của cô là Măng Thị Hội, đang chuẩn bị thi tốt nghiệp ra trường. Măng Thị Hội là người dân tộc Ba Na, tập kết ra Bắc. Có lẽ vì thế mà bài hát đã khơi dậy trong tâm hồn cô một tình cảm mãnh liệt, da diết với quê hương Tây Nguyên khi thể hiện bài hát.

Chưa có giọng hát nào qua mặt được giọng hát đầy ma lực, cuốn hút của Măng Thị Hội. Có ai đó đặt cho Măng Thị Hội cái tên Măng Kơnia! Kể cũng xứng đáng và độc đáo! Tôi may mắn viết được một số ca khúc được nhiều người yêu thích, BCKN là một trong những bài tôi tâm đắc!

(Phan Huỳnh Điểu)

Bình luận (2)

  1. chinbui69

    Chưa có ai hát bài này qua Măng Thị Hội.

  2. buixuanlam
    Tuyệt vời giọng hát của ca sĩ Măng Thị Hội!

    LNg.BXL.